III KO 38/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leona S. osk. z art. 91 pkt 2 ustawy z dn. 4.II.1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46), na posiedzeniu niejawnym, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepisy art. 91 pkt 2 ustawy z dn. 4.II.1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym mają zastosowanie do osób, które wyjeżdżają za granicę w sposób legalny, lecz bez uzyskania zezwolenia władz wojskowych i w zamiarze trwałego uchylania się od obowiązku wojskowego, czy także od osób, które nielegalnie przekraczają granicę państwa, aby uchylić się od obowiązku wojskowego, w związku z czym użyte w ustawie o powszechnym obowiązku wojskowym w art. 91 słowo "wyjeżdża" mieści w sobie nie tylko wyjazd za granicę w rozumieniu dosłownym, lecz każde wydalenie się poza granice państwa?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Odpowiedzialność za nielegalne przekroczenie granicy, tj. bez właściwych dokumentów, albo w miejscu na to nie przeznaczonym, albo mimo zamknięcia ruchu granicznego, określa art. 23 rozporządzenia Prezydenta Rzpl. z dn. 23.XII.1927 r. o granicach Państwa (jednolity tekst zamieszczony w Dz. U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) w brzmieniu ustalonym przez dekret z dn. 15.IX.1948 r. o zmianie tego rozporządzenia (Dz. U. Nr 47, poz. 348).Zwykłe zagrożenie karne za to przestępstwo przewiduje karę od jednego roku do trzech lat więzienia. W przypadkach mniejszej wagi sąd może jednak zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.2.Powyższe przestępstwo może znaleźć się w zbiegu z przestępstwem z art. 91 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym z dn. 4.II.1950 r. (Dz. U. Nr 6, poz. 46).Istota tego przestępstwa określonego w art. 91 pkt 1 polega na tym, iż sprawca, bez wymaganego zezwolenia władz wojskowych, wyjeżdża za granicę lub tam przebywa. Przestępstwo to zagrożone jest karą więzienia do lat pięciu. Ustawa przewiduje również kwalifikowaną postać tego przestępstwa, zagrożoną karą więzienia na czas nie krótszy od lat pięciu lub dożywotnio, albo karą śmierci w przypadku, kiedy sprawca działa w zamiarze dłuższego lub trwałego uchylania się od obowiązku wojskowego.Nie wynika z tego, jakoby każde nieprawne przekroczenie granicy bez zezwolenia władz wojskowych wyczerpywało znamiona powołanego przestępstwa z art. 91 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym i jakoby określenie "wyjeżdża" za granicę użyte w tym przepisie pokrywało się zawsze z pojęciem bezprawnego przekroczenia granicy, o którym mowa w art. 23 rozporządzenia o granicach Państwa.Pojęcie "przekroczenia granicy" jest niewątpliwie szersze, bo obejmuje także wyjazd za granicę, jednak odnosi się także do innych przypadków, o których nie ma mowy w powołanym przepisie art. 91.Określenie "wyjeżdża za granicę" nie zostało użyte w art. 91 przypadkowo lub omyłkowo i bynajmniej nie jest skrótem myślowym zastępującym inne pojęcie aniżeli to, które wyraża. Widoczne to jest z treści przepisu art. 90 tej ustawy, która odnosi się do przypadków przewożenia, przenoszenia lub przesyłania za granicę karty mobilizacyjnej lub karty powołania. Nie chodzi tu oczywiście o to, czy dana osoba "wyjeżdża" (pociągiem, samochodem), czy "wychodzi" (przekracza granicę pieszo), co przy nielegalnym przekroczeniu granicy będzie typowe. Nie będzie to charakterystyczną cechą działania, o którym tu mowa. Czynność wykonawcza tego przestępstwa polega na wyjeździe za granicę, lub też przebywaniu za granicą bez zezwolenia władz wojskowychNie można pojęcia "wyjazd za granicę" wykładać w oderwaniu od pojęcia "przebywania za granicą", bo oba określają podobną czynność wykonawczą.Z zestawienia tych dwóch pojęć wynika, iż przez wyjazd za granicę ustawa rozumie takie opuszczenie terytorium Państwa Polskiego bez zezwolenia władz wojskowych, które łączy się z zamiarem przebywania za granicą, a więc pobytem tam przez pewien czas. Wskazuje na to również treść przepisu art. 75 powołanej ustawy, który głosi, że wymienione tam osoby obowiązane są uzyskać zezwolenie władz wojskowych na wyjazd i na pobyt za granicą.Osoba, która przekracza granicę bez zamiaru przebywania za granicą, przez czas dłuższy czy krótszy, nie narusza tego obowiązku. Osoby te nie odpowiadają z art. 91 powołanej ustawy, bo za granicą znajdują się chwilowo, przez czas krótki i powracają do kraju, nie naruszając tym samym obowiązków z ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym. Dotyczy to przypadków przekroczenia granicy przez turystów, naruszenia granicy przez przemytników itp., nie ma to jednak związku z pobytem za granicą, na który trzeba zezwolenia władz wojskowych.3.Pozostaje do omówienia zagadnienie rodzaju zamiaru potrzebnego do popełnienia przestępstwa z art. 91 pkt 2 cytowanej ustawy.Podkreślenie w dyspozycji tego przepisu zamiaru uchylenia się od służby wojskowej łącznie z bardzo surową sankcją karną sięgającą aż do kary śmierci wskazuje na to, iż przepis ten obejmuje przypadki wyjazdu za granicę bez zezwolenia władz wojskowych po to, aby uchylić się od służby wojskowej. Przestępstwo to zatem ma charakter kierunkowy powodujący, iż dla przypisania go potrzebny jest zamiar bezpośredni. W braku takiego zamiaru osoby wymienione w art. 75 wyjeżdżające za granicę bez zezwolenia władz wojskowych odpowiadają z art. 91 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym.