III KR 116/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr K. Mioduski (sprawozdawca). Sędziowie: A. Żylewicz, J. Gaj. Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Flasiński. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zdzisława W. i Andrzeja B., oskarżonych z art. 168 § 2 w związku z art. 176 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców i przez prokuratora co do oskarżonego Andrzeja B. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 29 grudnia 1973 r. z m i e n i ł powyższy wyrok w orzeczeniu o karze w ten sposób, że wymierzoną oskarżonemu Andrzejowi B. karę p o d w y ż s z y ł do 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a poza tym u t r z y m a ł w mocy tenże wyrok w zaskarżonych częściach (...). Uzasadnienie faktyczne1. Rewizja obrońcy oskarżonego Zdzisława W. nie podlega uwzględnieniu. Kara wymierzona temu oskarżonemu nieznacznie tylko przekracza minimum ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisaną mu zbrodnię. Zbrodni tej dopuścił się oskarżony w obciążających go znacznie okolicznościach, mianowicie we współdziałaniu z nieletnimi i na osobie trzynastoletniej dziewczynki, co połączone było z brutalnym przełamywaniem zdecydowanego oporu stawianego przez pokrzywdzoną czterem napastnikom. W tych warunkach kara wymierzona oskarżonemu uwzględnia w dużym stopniu niedojrzałość społeczną oskarżonego oraz wyrażoną przez niego skruchę. O braku zdemoralizowania oskarżonego mówić nie można, popełniony bowiem przez niego czyn sam przez się świadczy o znacznej demoralizacji oskarżonego. Nie było podstawy do stosowania względem oskarżonego Zdzisława W. nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w stosunku do młodocianych w art. 57 § 1 k.k. Ten ostatni przepis nie nakazuje, lecz tylko zezwala na stosowanie wspomnianego dobrodziejstwa w stosunku do młodocianego "w szczególnie uzasadnionych wypadkach". Chodzi tu o wypadki, kiedy w sprawie zdecydowanie przeważają ważkie okoliczności tak dalece łagodzące winę młodocianego, że nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. Takiej przewagi okoliczności łagodzących w sprawie oskarżonego Zdzisława W. nie można się dopatrywać; wniosek zatem obrońcy oskarżonego o zastosowanie względem niego art. 57 § 1 i 3 k.k. nie znajduje dostatecznej podstawy faktycznej w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Nie ma też powodu do uznania, jakoby wymierzenie oskarżonemu Zdzisławowi W. kary 4 lat pozbawienia wolności za przypisaną mu zbrodnię zgwałcenia naruszało w jakiejkolwiek mierze dyrektywę wymiaru kary zawartą w art. 51 k.k.2. Rewizja obrońcy oskarżonego Andrzeja B. niezasadnie kwestionuje ustalenie, że również i ten oskarżony, pokonując przemocą opór pokrzywdzonej, odbył z nią stosunek płciowy. Sąd Wojewódzki wskazał w uzasadnieniu wyroku dowody, na których oparł wspomniane ustalenie, a także szczegółowo i przekonująco uzasadnił, dlaczego ustalenie co do winy oskarżonego Andrzeja B. oparł głównie na zeznaniach świadków i wyjaśnieniach oskarżonych, składanych w toku postępowania przygotowawczego. Z zeznań pokrzywdzonej na rozprawie wynika, że w przeddzień rozprawy rozmawiała z nią siostra oskarżonego Andrzeja B. i prosiła, by pokrzywdzona nie obciążała brata na rozprawie. Sąd pierwszej instancji zatem miał podstawę do przyjęcia, że rodzina oskarżonego Andrzeja B. podejmowała zabiegi zmierzające do tego, aby rola tego oskarżonego w popełnieniu przestępstwa przedstawiana była na rozprawie nie w sposób zgodny z rzeczywistością, lecz w sposób wypaczający rzeczywisty przebieg zdarzenia z korzyścią dla oskarżonego. Kwestia rozwoju psychicznego i poziomu umysłowego oskarżonego Andrzeja B. została należycie wyjaśniona w orzeczeniu z poradni z dnia 21 listopada 1973 r., orzeczeniu biegłego psychologa oraz w - znajdujących się w aktach sprawy - opiniach Schroniska dla Nieletnich w N. z dnia 18 grudnia 1973 r. i z dnia 26 sierpnia 1974 r. Przytoczone dowody nie pozwalają żywić wątpliwości co do tego, że oskarżony Andrzej B. zdawał sobie doskonale sprawę z karygodności swego czynu, o czym świadczy dodatkowo i to, że groził pokrzywdzonej pobiciem na wypadek, gdyby ona wskazała sprawców zgwałcenia. Za zasadną uznać należy rewizję prokuratora, kwestionującą zastosowanie względem Andrzeja B. nadzwyczajnego złagodzenia kary. Oskarżony ten nie zasługuje na pobłażliwe potraktowanie. Od niego bowiem wyszła inicjatywa zgwałcenia pokrzywdzonej i on w przeważającej mierze pokonywał stawiany przez pokrzywdzoną opór. Oskarżony dopuścił się przypisanego mu czynu w kilka miesięcy po skazaniu go za kradzież na umieszczenie w zakładzie poprawczym z zawieszeniem umieszczenia tytułem próby. Z opinii Schroniska dla Nieletnich w N. z dnia 18 grudnia 1973 r. wynika, że Andrzej B. jest wychowankiem trudnym, utrzymuje kontakty z kolegami o dużym stopniu zdemoralizowania, a stopień zdemoralizowania jego samego jest znaczny. W tych warunkach nie ma dostatecznej podstawy do uznania, że postępy oskarżonego w nauce i właściwy stosunek do nauczycieli, o czym jest mowa w piśmie Schroniska dla Nieletnich w N. z dnia 26 sierpnia 1974 r., świadczą o utrwalonej i rzeczywistej reedukacji oskarżonego. Zarówno rola, jaką oskarżony Andrzej B. odegrał w popełnieniu przypisanego mu przestępstwa zbiorowego zgwałcenia, jak i jego właściwości osobiste przemawiają przeciwko zastosowaniu względem niego fakultatywnego dobrodziejstwa przewidzianego w art. 57 § 1 k.k. dla nieletnich odpowiadających w myśl art. 9 § 2 k.k. Dobrodziejstwo to należy stosować w wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana w ustawie za przypisane przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa i przekraczałaby okres potrzebny do tego, aby skazanego wychować, nauczyć zawodu i wdrożyć do przestrzegania porządku prawnego. Ze względu jednak na to, że przesłanki te w odniesieniu do oskarżonego Andrzeja B. nie zachodzą, należało - uwzględniając rewizję prokuratora - wymierzyć oskarżonemu karę współmierną jego winie i umożliwiającą realizację zadań kary przewidzianych w art. 51 k.k. bez zastosowania art. 57 § 1 i 3 k.k.