III KR 156/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia I. Kazimierczak. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), A. Żylewicz. Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zdzisława Z., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 9 maja 1972 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 9 maja 1972 r. Zdzisław Z. skazany został na podstawie art. 148 § 1 k.k. na 12 lat pozbawienia wolności za to, że w dniu 16 maja 1971 r. w S., w zamiarze pozbawienia życia Genowefy G., ugodził ją nożem w klatkę piersiową w lewą okolicę podobojczykową, powodując u niej uszkodzenie lewej tętnicy przedobojczykowej i lewego płuca z następowym wykrwawieniem i w wyniku tego jej śmierć.Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonego, zarzucając:1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na przyjęciu, że:a) oskarżony Zdzisław Z. przed popełnieniem przestępstwa wciągnął pokrzywdzoną w nałóg picia alkoholu,b) pokrzywdzona była uzależniona od oskarżonego,c) pokrzywdzona chciała zmienić tryb życia i zaprzestać nałogowego nadużywania alkoholu, jednakże ze względu na ujemny wpływ oskarżonego nie uczyniła tego, d) oskarżony dopuścił się zbrodni zabójstwa w zamirze bezpośrednim;2) wymierzenie oskarżonemu kary rażąco niewspółmiernej w następstwie dokonania powyższych, błędnych ustaleń i pominięcia okoliczności łagodzących, a w szczególności stanu psychicznego oskarżonego.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonego odpowiednio łagodniejszej kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna.Przede wszystkim chybiony jest zarzut rewizji kwestionujący ustalenie sądu pierwszej instancji, że oskarżony dopuścił się przypisanej mu zbrodni w zamiarze bezpośrednim.Ustalenia sądu pierwszej instancji w tej kwestii w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie nasuwają zastrzeżeń.Zachowanie się oskarżonego w okresie poprzedzającym popełnienie przypisanego mu przestępstwa oraz sposób działania wyraźnie dowodzą, że chciał on pozbawić życia pozostającą z nim w konkubinacie Genowefę G.Pomiędzy oskarżonym a Genowefą G. często dochodziło do kłótni i awantur, podczas których bili się wzajemnie i w czasie jednego z takich zajść - w dniu 5 grudnia 1970 r. - oskarżony użył w stosunku do pokrzywdzonej noża, którym pokaleczył jej podudzia obydwóch nóg, co pociągnęło za sobą konieczność leczenia szpitalnego. W okresie poprzedzającym zabójstwo Genowefa G. skarżyła się do świadka Edmunda P., że oskarżony "leciał do niej z nożem" oraz że "zagroził, iż ją zabije". Również w czasie tego ostatniego zajścia oskarżony groził Genowefie G., że "uderzy ją nożem" (zeznania świadka Piotra K.) i następnie zapowiedź tę zrealizował. Ugodzenie pokrzywdzonej przez oskarżonego nożem między innymi w klatkę piersiową z uszkodzeniem tętnicy podobojczykowej i lewego płuca było przyczyną jej zgonu. Użyte narzędzie i sposób działania wyraźnie świadczą o zamiarze oskarżonego pozbawienia życia pokrzywdzonej Genowefy G. Wniosek ten potwierdza również wypowiedź oskarżonego do przybyłych w krótkim czasie po dokonaniu zabójstwa funkcjonariuszy MO Szczepana B. i Grzegorza S.: "zasłużyła sobie na to". Ustalenia tego nie podważa podniesiona w rewizji okoliczność, że zajście to "wywołane zostało agresywnym zachowaniem denatki". Wbrew twierdzeniom rewizji z zeznań świadków Piotra K., Kazimierza M. i Stefana S. wyraźnie wynika, że zajście to wywołał oskarżony, chcąc zniszczyć torebkę Genowefie G., co z kolei wywołało z jej strony reakcję w postaci uderzenia go tą torebką, po czym oskarżony zaatakował pokrzywdzoną używając noża. Sam oskarżony w czasie przesłuchania w śledztwie w dniu 17 maja 1971 r., przyznając się do zarzucanego mu czynu, wyjaśnił, że powodem zabójstwa Genowefy G. była "głupia sprzeczka".Nie zasługują również na uwzględnienie w świetle ujawnionego w toku rozprawy materiału dowodowego pozostałe zarzuty rewizji, kwestionujące ustalenie Sądu Wojewódzkiego co do postępowania Genowefy G. przed dokonaniem na jej osobie zbrodni zabójstwa.Z zeznań syna pokrzywdzonej świadka Zdzisława G. wyraźnie wynika, że przed poznaniem oskarżonego Genowefa G. nie nadużywała alkoholu i dopiero po powrocie z sanatorium przeciwgruźliczego i zamieszkaniu wspólnie z oskarżonym w S. zaczęła nałogowo pić alkohol. Ujemny wpływ oskarżonego, który już wcześniej był nałogowym alkoholikiem, jest więc niewątpliwy.Po rozejściu się z mężem i zamieszkaniu wspólnie z oskarżonym Genowefa G. była uzależniona od oskarżonego, nie miała bowiem na terenie S. mieszkania i stałej pracy, a jedynie otrzymywała od męża zasądzone wyrokiem sądowym alimenty.Fakt, że pokrzywdzona popadła w nałóg alkoholizmu, uniemożliwiał jej również rozwiązanie trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła, pozostając w konkubinacie z oskarżonym. W tych warunkach powrót pokrzywdzonej do męża był niemożliwy, jak również było wiele przeszkód w powrocie do poprzedniego miejsca zamieszkania na wsi i przejściu na utrzymanie syna.W świetle zeznań świadków: Felicji S., Marii S., Melanii S., Edmunda P. nie budzi zastrzeżeń ustalenie sądu pierwszej instancji, że "Genowefa G. chciała zmienić tryb życia i porzucić alkohol". Starania takie ze strony pokrzywdzonej były czynione w roku 1971, choć zerwanie z nałogiem alkoholizmu bez zmiany dotychczasowych warunków życia i odpowiedniego leczenia nie było możliwe do zrealizowania. Pokrzywdzona wyrażała również wobec innych osób chęć porzucenia oskarżonego.Podkreślona w rewizji okoliczność, że Genowefa G. była nałogową alkoholiczką, że "piła więcej niż oskarżony, a nawet nakłaniała oskarżonego do spożywania alkoholu", oraz że "w chwili śmierci znajdowała się w stanie upojenia alkoholowego", nie obala poprzednio omówionych ustaleń sądu i nie może mieć wpływu na kwestię odpowiedzialności oskarżonego oraz wymiar kary.Kary wymierzonej oskarżonemu nie można uznać za rażąco surową w świetle okoliczności obciążających, słusznie uwzględnionych przez Sąd Wojewódzki i to mimo stwierdzenia przez biegłych lekarzy psychiatrów, że oskarżony w czasie dokonywania przestępstwa "miał zdolność do pokierowania swym postępowaniem ograniczoną, ale nie w stopniu znacznym".Okoliczności łagodzące, podnoszone w rewizji, były brane pod uwagę przez Sąd Wojewódzki przy wymiarze kary.Niesłusznie jednak Sąd Wojewódzki, przystępując do wyliczania w uzasadnieniu wyroku okoliczności łagodzących, stwierdził na wstępie: "okolicznością łagodzącą w sprawie oskarżonego jest jedynie stan upojenia alkoholowego". Z tym poglądem Sądu Wojewódzkiego nie można się zgodzić.Wprawdzie kodeks karny nie zawiera wskazań co do zaliczenia stanu nietrzeźwości do okoliczności obciążających albo łagodzących, jednakże na gruncie naszego ustawodawstwa i orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz uwględniając konsekwentną walkę prowadzoną z pijaństwem i alkoholizmem przez organy państwowe oraz organizacje społeczne należy przyjąć, że stan upojenia alkoholowego nie powinien być uznawany za okoliczność łagodzącą.W niniejszej sprawie bowiem należy uwzględnić również fakt, że oskarżony był nałogowym alkoholikiem, zakłócającym porządek w miejscu zamieszkania. W stosunku do oskarżonego zapadł w styczniu 1970 r. wyrok sądowy orzekający eksmisję z dotychczas zajmowanego mieszkania, gdyż wykraczał "w sposób rażący i uporczywy przeciwko obowiązującym porządkom domowym".Uwzlędniając jednak pozostałe okoliczności łagodzące, a szczególnie stan zdrowia oskarżonego, należy przyjąć, że wymierzona mu kara jest współmierna do stopnia szkodliwości społecznej czynu przypisanego oskarżonemu.Z tych względów należało zaskarżony wyrok utrzymać w mocy.