III KR 182/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Gruber (sprawozdawca). Sędziowie: C. Łukaszewicz, K. Mochtak. Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 1982 r. sprawy Marka S., Dariusza S. i innych, oskarżonych z art. 239 § 2 i 3 i art. 58 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora oraz obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 10 marca 1982 r. zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że podwyższył orzeczone kary grzywny w stosunku do Marka S. do 60.000 zł, a w stosunku do Dariusza S. - do 40.000 zł (...), w pozostałym zaś zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...). Uzasadnienie faktyczneMarek S. i Dariusz S. oskarżeni zostali o to, że: 1) w styczniu 1982 r. w S., działając wspólnie i w porozumieniu oraz pełniąc funkcję sprzedawców stoiska telewizyjnego w Domu Handlowym Elektroniki "Unitra - Serwis" w S., uzależniali sprzedaż telewizorów kolorowych marki "Rubin" od otrzymania korzyści majątkowych w wysokości co najmniej 10.000 zł za każdy sprzedany telewizor albo od uzyskania obietnicy korzyści majątkowej, która to sprzedaż stanowiła naruszenie przepisów uchwały Rady Ministrów nr 229 z dnia 29 października 1981 r. w sprawie środków aktywizacji skupu żywca rzeźnego, wieprzowego i wołowego, w wyniku czego Marek S. otrzymał korzyść majątkową w wysokości co najmniej 30.000 zł oraz 10 butelek wódki o nazwie "Bałtycka" i przyjął obietnicę uzyskania w przyszłości korzyści w postaci dwóch telewizorów kolorowych, natomiast Dariusz S. otrzymał korzyść majątkową w wysokości co najmniej 30.000 zł i 10 butelek wódki o nazwie "Bałtycka", przy czym czyn ten miał charakter przestępstwa ciągłego, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 239 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 58 k.k. i w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 981 r. o postępowaniach szczególnych (...) (Dz. U. Nr 29, poz. 156) (...). Sąd Wojewódzki w S. wyrokiem z dnia 10 marca 1982 r. oskarżonych Marka S. i Dariusza S. uznał za winnych tego, że w okresie od dnia 4 do dnia 18 stycznia 1982 r. w S. jako sprzedawcy stoiska telewizyjnego w Domu Handlowym Elektroniki "Unitra - Serwis" w S., działając wspólnie i w porozumieniu, sprzedali - z naruszeniem obowiązujących przepisów określających zasady sprzedaży osobom nieuprawnionym - 9 telewizorów kolorowych marki "Rubin", w wyniku czego Marek S. otrzymał korzyść majątkową w postaci 40.000 zł, 20 butelek wódki "Bałtycka" oraz przyjął obietnicę uzyskania takiej korzyści w przyszłości w postaci dwóch telewizorów kolorowych, a ponadto obietnicę bezpłatnego przejazdu taksówką, a Dariusz S. korzyść majątkową w postaci 20.000 zł, przy czym przestępstwo to miało charakter ciągły, to jest czynu wyczerpującego dyspozycję art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 24, poz. 124) w zw. z art. 58 k.k., i odstępując od rozpoznania tegoż zarzutu w trybie postępowania doraźnego skazał na podstawie art. 1 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy z dnia 25 września 1981 r. w zw. z art. 58 i art. 36 § 2 k.k.: a) oskarżonego Marka S. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawiania wolności oraz 30.000 zł grzywny (...), b) oskarżonego Dariusza S. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny (...). (...) Wyrok ten zaskarżyli prokurator oraz obrońcy Marka S. i Dariusza S. (...). Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja oskarżyciela publicznego w części odnoszącej się do zarzutu opisanego w pkt I aktu oskarżenia nie jest trafna. Zarzut autora rewizji opiera się na poglądzie, że sprzedawca w domu handlowym "Unitra - Serwis" jest osobą pełniącą funkcję publiczną, a zatem mogącą być podmiotem przestępstwa określonego w art. 239 k.k. Skarżący powołał się w swej argumentacji na dwa orzeczenia Sądu Najwyższego, z których - jego zdaniem - ewidentnie wynika trafność wyrażonego w rewizji poglądu. Jest to stanowisko błędne. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 1970 r. (VI KZP 27170 - OSNKW 1970, z. 9, poz. 98) stanowi, że "podmiotem przestępstwa określonego w art. 239 k.k. jest funkcjonariusz publiczny, a inna osoba tylko wtedy, gdy pełni funkcję publiczną". Dalej z uzasadnienia uchwały wynika, że sformułowanie art. 239 k.k.: "w związku z pełnieniem funkcji publicznej" powoduje konieczność każdorazowego ustalenia, czy rzeczywiście chodzi o osobę pełniącą funkcję publiczną, chociaż nie będącą funkcjonariuszem publicznym. Z kolei uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1976 r. - VI KZP 32/75 (OSNKW 1976, z. 6, poz. 72) dotyczy osoby prowadzącej na podstawie umowy agencyjnej zawartej z gminną spółdzielnią "Samopomoc Chłopska" punkt pomocniczej sprzedaży mebli, a zatem spełniającej czynności z zakresu zarządu nad powierzonym mieniem, i pod tym względem nie różniących się od obowiązków kierownika uspołecznionej placówki handlowej. Z uzasadnienia tej uchwały wynika także, że "osoby pełniące funkcje publiczne, a nie będące przy tym funkcjonariuszami publicznymi, mieszczą się przede wszystkim wśród nie wymienionych w 1§ 11 art. 120 k.k. osób nie zajmujących stanowisk kierowniczych, ale spełniających funkcje zarządu (administrowania) w państwowych jednostkach organizacyjnych poza administracją państwową, w organizacjach spółdzielczych lub innych organizacjach ludu pracującego, a także wśród osób pełniących funkcje związane z odpowiedzialnością w tych instytucjach, jeżeli ta ich odpowiedzialność nie należy do szczególnego stopnia, tzn. nie jest funkcją związaną ze szczególną odpowiedzialnością." W związku z tym należy rozważyć, czy sprzedawca w domu handlowym "Unitra-Serwis" jest osobą pełniącą funkcję publiczną. Z ustaleń sądu, a także Sądu Najwyższego, nie wynika, aby obydwaj oskarżeni pełnili zastępczo funkcje nieobecnego z powodu choroby kierownika stoiska. Z zakresu czynności wynika podporządkowanie obu sprzedawców bezpośrednio kierownikowi stoiska oraz szereg obowiązków o charakterze techniczno-usługowym. Brak tu uprawnień w zakresie zarządu, brak także uprawnień do podejmowania samodzielnych decyzji; nawet usprawnienia w pracy sprzedawca może tylko wnioskować. Uznać zatem należy, że status sprzedawcy w domu handlowym "Unitra-Serwis" ogranicza się do sformułowania jego obowiązków o charakterze wewnętrznym i wykonawczym w odniesieniu do sprzedaży z zachowaniem regulujących ją przepisów - co jest oczywiste - ale nie stwarza po stronie praw żadnego marginesu dla podejmowania samodzielnych decyzji. Sprzedawca ma obowiązek sprzedawać posiadany towar, jeżeli klient chce go nabyć i ma stosowne uprawnienia. Pozostaje to poza sferą jego decyzji jako sprzedawcy, nadając tej zasadniczej czynności treść wyłącznie techniczno-usługową. Wewnętrzne jego obowiązki mają podobny wykonawczy charakter. Brak tu zatem elementu wyróżniającego funkcję sprzedawcy od funkcji innych osób, wykonujących (bez kształtującej roli własnej decyzji) zbliżone czynności, a których na pewno do podmiotów spełniających funkcje publiczne zaliczyć nie można (np. fryzjer w uspołecznionym zakładzie). W tych warunkach za cechę wyróżniającą funkcję publiczną od czynności od niej odmiennych uznać należy posiadanie przez jej podmiot określonego zakresu uprawnień, mogących kształtować treść wykonywanych zadań. W wyniku zatem tych rozważań Sąd Najwyższy uznał, że sprzedawca w uspołecznionym sklepie, nie sprawujący oprócz tego innych funkcji, nie jest osobą pełniącą funkcję publiczną. Z tych też względów w omawianej części nie została uwzględniona rewizja prokuratora, domagająca się przyjęcia kwalifikacji prawnej z art. 239 § 2 i 3 k.k. Kwalifikację prawną przyjętą przez Sąd Wojewódzki należało podzielić. Unormowania zastosowanej ustawy bowiem odnoszą się w dużym zakresie do będącego przedmiotem niniejszej sprawy wysoce szkodliwego działania niektórych pracowników handlu. Nasilone w ostatnich latach różne postacie spekulacji i dezorganizowania rynku oraz zasad reglamentacji przynoszą znaczne szkody o szerokim wymiarze społecznym i spotykać się powinny ze skutecznie im zapobiegającą represja karną. Te właśnie potrzeby zdecydowały o nieuwzględnieniu obu rewizji obrońców oskarżonych domagających się warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonych kar pozbawienia wolności, a także legły u podstaw decyzji o istotnym podwyższeniu wymierzonych przez sąd I instancji kar grzywien. Ich rolą jest nie tylko położenie akcentu na ekonomiczny charakter kary wobec działania opartego na zamiarze osiągnięcia korzyści majątkowej, lecz także osiągnięcie waloru społecznego oddziaływania kary w niniejszej sprawie (...).