VI KZP 32/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Kempisty, W. Komorniczak, R. Młynkiewicz, Z. Neumann, M. Regent-Lechowicz (współsprawozdawca), Z. Durkiewicz - sędzia SW del. do SN.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Anny S. i Webera S., oskarżonych między innymi z art. 239 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym na podstawie art. 390 § 2 k.p.k. postanowieniem z dnia 7 sierpnia 1975 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy agent prowadzący punkt pomocniczej sprzedaży mebli na podstawie umowy agencyjnej zawartej z gminną spółdzielnią "Samopomoc Chłopska" i przyjmujący w związku z wykonywaniem obowiązków określonych w umowie korzyści majątkowe od klienta odpowiada na podstawie art. 239 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz obrońców oskarżonych adwokata W. Karwatowskiego i adwokata S. Janczewskiegouchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyjaśnił już, że podmiotem przestępstwa określonego w art. 239 k.k. jest funkcjonariusz publiczny, a inna osoba tylko wtedy, gdy pełni funkcję publiczną (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 3 lipca 1970 r. - VI KZP 27/70 (OSNKW 1970, z. 9, poz. 98).W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił także, że art. 120 § 11 k.k.: "(...) nie obejmuje swoim zasięgiem wszystkich osób pełniących funkcje publiczne, gdyż poza jego zasięgiem działania pozostają np. osoby zajmujące w państwowej jednostce organizacyjnej, organizacji spółdzielczej lub organizacji społecznej ludu pracującego stanowiska niekierownicze lub pełniące funkcje nie związane »ze szczególną odpowiedzialnością«" i że sformułowanie art. 239 k.k.: "w związku z pełnieniem funkcji publicznej" powoduje konieczność każdorazowego ustalenia, czy rzeczywiście chodzi o osobę pełniącą funkcję publiczną, chociaż nie będącą funkcjonariuszem publicznym.W innej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że: "(...) osoba prowadząca na podstawie umowy agencyjnej w imieniu jednostki gospodarki uspołecznionej zakład gastronomiczny (także sklep lub punkt sprzedaży detalicznej) jest zatrudniona w tej jednostce i organizacyjnie włączona w jej działalność". Nie agent więc, lecz w istocie uspołecznione przedsiębiorstwo prowadzi ten zakład, a funkcje dotyczące tego zakładu agent wykonuje w zakresie udzielonego mu przez to przedsiębiorstwo umocowania (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 23 stycznia 1975 r. - VI KZP 13/74, OSNKW 1975, z. 3-4, poz. 35).Podzielając poglądy wyrażone w tych uchwałach, jak również przyjmując, że osoba prowadząca na podstawie umowy agencyjnej, zawartej z organizacją spółdzielczą, sprzedaż jej towarów nie mieści się w kręgu osób wymienionych w art. 120 § 11 k.k., należy rozważyć, czy czynności tej osoby mieszczą się w określeniu: "funkcja publiczna" w rozumieniu art. 239 k.k.Ze względu na to, że ustawa nie wyjaśnia pojęcia "funkcja publiczna", należy przyjąć, iż osoby pełniące funkcje publiczne, a nie będące przy tym funkcjonariuszami publicznymi, mieszczą się przede wszystkim wśród nie wymienionych w § 11 art. 120 k.k. osób nie zajmujących stanowisk kierowniczych, ale spełniających funkcje zarządu (administrowania) w państwowych jednostkach organizacyjnych poza administracją państwową, w organizacjach spółdzielczych lub innych organizacjach ludu pracującego, a także wśród osób pełniących funkcje związane z odpowiedzialnością w tych instytucjach, jeżeli ta ich odpowiedzialność nie należy do szczególnego stopnia, tzn. nie jest funkcją związaną ze szczególną odpowiedzialnością.Według dołączonego do akt sprawy odpisu umowy zawartej z oskarżonym prowadził on sprzedaż mebli w imieniu i na rachunek spółdzielni (§ 6 umowy), towary otrzymane przez niego pozostawały własnością spółdzielni do czasu ich sprzedania nabywcom (§ 10 pkt 1 umowy). W związku z tym umowa nakładała na oskarżonego obowiązek dbałości o towary i mienie spółdzielni oraz niedopuszczenia do braków w towarach lub gotówce (§ 6 pkt 5 umowy), obowiązek zabezpieczenia towarów i gotówki z utargów przed kradzieżą, uszkodzeniem lub zniszczeniem (§ 6 pkt 6 umowy), sporządzania raportów sklepowych i przekazywania ich do biura spółdzielni, wyliczenia się z otrzymanych towarów, opakowań i innych składników majątku spółdzielni (§ 9-10 umowy).Spełnianie powyższych obowiązków ma charakter czynności z zakresu zarządu i pod tym względem nie różni się od obowiązków kierownika uspołecznionej placówki handlowej (nie będącego agentem), który w sytuacji przedstawionej w pytaniu odpowiadałby na podstawie art. 239 k.k.O publicznym charakterze funkcji sprzedającego meble świadczy ponadto poza treścią umowy społeczna waga wykonywanych czynności. Dystrybucja mebli łącznie z budownictwem mieszkaniowym stanowi ważny element polityki gospodarczej i socjalnej państwa, zwłaszcza w sytuacji dużego i nie w pełni zaspokojonego zapotrzebowania. Realizacja tej funkcji wymaga więc szczególnego przestrzegania zasad uczciwego obrotu.