VI KZP 13/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, S. Fornalik (sprawozdawca), H. Kempisty, M. Paluch (współsprawozdawca), prof. dr hab. M. Piekarski (współsprawozdawca) del. z Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jadwigi L., oskarżonej z art. 223 § 3 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 marca 1974 r., a następnie przez skład zwykły Sądu Najwyższego skierowanego pod rozpoznanie składu powiększonego tegoż Sądu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy co do tego:"Czy osoba prowadząca na podstawie umowy agencyjnej zakład gastronomiczny stanowiący własność jednostki gospodarki uspołecznionej może być podmiotem przestępstwa określonego w art. 223 § 1 lub § 3 k.k., popełnionego przez to, że wbrew umowie agencyjnej wprowadziła do sprzedaży albo produkcji artykuły spożywcze pochodzące z innych źródeł?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 223 § 1 k.k. stanowi, że podmiotem przestępstwa wymienionego w tym przepisie może być osoba zatrudniona w jednostce gospodarki uspołecznionej. Przekazane zatem do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymaga rozważenia, czy za taką osobę może być uznany agent, tj. osoba, która na podstawie umowy zawartej z jednostką gospodarki uspołecznionej prowadzi zakład należący do tej jednostki.Treść zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego nr 30 z dnia 21 maja 1970 r. oraz wytycznych wydanych na podstawie tego zarządzenia (Dz. Urz. MHW Nr 10, poz. 29) w sprawie prowadzenia zakładów gastronomicznych wskazuje na to, że osoba prowadząca - na podstawie umowy agencyjnej lub na warunkach zlecenia - w imieniu jednostki gospodarki uspołecznionej zakład gastronomiczny jest zatrudniona w tej jednostce.Odnosi się to także do osób prowadzących uspołecznione sklepy i punkty sprzedaży drobnodetalicznej (patrz Dz. Urz. MHW z 1970 r. Nr 11, poz. 30; zm.: Dz. Urz. MHW z 1972 r. Nr 6, poz. 12 i z 1973 r. Nr 7, poz. 31).W związku z tym jednostka gospodarki uspołecznionej zatrudniająca taką osobę obowiązana jest wydać jej zaświadczenie o czasie i rodzaju zatrudnienia (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1971 r. - III PZP 43/70, OSNCP 1971, z. 12, poz. 207 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973 r. - I CR 612/73, OSNCP 1974 r. z. 10, poz. 171), a dochodząc zarówno od pracownika, jak i agenta zatrudnionego w handlu uspołecznionym naprawienia szkody uiszcza wpis częściowy (§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych - Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127).Z tego wynika, że "agent" pozostaje organizacyjnie włączony w działalność gospodarczą jednostki gospodarki uspołecznionej prowadzącej nadal - przy korzystaniu z jego usług - zakład gastronomiczny.Nie "agent" więc, lecz w istocie uspołecznione przedsiębiorstwo prowadzi ten zakład, a funkcje dotyczące tego zakładu "agent" wykonuje w zakresie udzielonego mu przez to przedsiębiorstwo umocowania. Pozostawiony "agentowi" zakres inicjatywy nie sięga tak daleko, by uzasadniał przypisanie mu samodzielności w stopniu wyłączającym jego podporządkowanie dyspozycjom i poleceniom kierownictwa jednostki gospodarki uspołecznionej, przewidzianym w wyżej wskazanych przepisach i w opartej na nich umowie, np. co do źródeł i trybu zaopatrywania zakładu, dokumentacji jego działalności, kontroli.Dodać należy, że "agent" nie osiąga zarobków z prowadzenia własnego przedsiębiorstwa, lecz pobiera wynagrodzenie za swą pracę w ramach rozliczenia z wpływów uzyskanych przez jednostkę gospodarki uspołecznionej (art. 95 § 2-97 k.c.).Tak więc "agent" jest osobą zatrudnioną w jednostce gospodarki uspołecznionej zarówno w rozumieniu potocznym, jak i przepisów prawa pracy oraz art. 223 § 1 k.k.