IV KO 139/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch (sprawozdawca). Sędziowie: S. Kalinowski, S. Pławski.Prokuratorzy: H. Rajzman i T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wolfganga R. i Oswalda M. oskarżonych z art. 23 k.k. i art. 30 dekretu z dnia 23 marca 1956 r. o ochronie granic państwowych (Dz. U. Nr 9, poz. 51), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił:przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1."Czy jest działaniem skierowanym bezpośrednio ku urzeczywistnieniu zamiaru przekroczenia granicy Państwa bez zezwolenia jedynie udanie się w kierunku granicy w zamiarze jej przekroczenia, w razie dotarcia do niej?" i na wypadek odpowiedzi twierdzącej na to pytanie -2."Czy powyższe działanie stanowi usiłowanie przekroczenia granicy Państwa bez zezwolenia, jeżeli sprawca uzależnił urzeczywistnienie swego zamiaru od sprzyjających okoliczności?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Prawo polskie nie uzależnia bytu usiłowania przestępstwa od ustalenia, że działanie sprawcy miało charakter "początku wykonania". Określa ono usiłowanie (art. 23 § 1 k.k.) jako to stadium działania sprawcy, które wykraczając poza ramy zabezpieczenia sobie środków mających umożliwić lub ułatwić dokonanie przestępstwa (czynności przygotowawcze), prowadzi już w przeświadczeniu sprawcy (art. 23 § 2 k.k.), nie opartym na zabobonie lub ciemnocie (art. 23 § 3 k.k.), bezpośrednio do wywołania zamierzonego przez sprawcę skutku przestępnego. Usiłowanie niweczy poza tym jedynie dobrowolne, a więc zupełnie niezależne od przeszkód zewnętrznych odstąpienie sprawcy od działania albo zapobiegnięcie przez niego powstaniu skutku przestępnego (art. 25 k.k.).Jeśli chodzi o przekroczenie granicy Państwa bez zezwolenia, to będzie czynnością przygotowawczą (przygotowaniem) zbieranie informacyj o dogodnym miejscu, czasie i sposobie takiego przekroczenia, nabycie stosownych map, przysposobienie odpowiedniego stroju itp. Wybranie się natomiast w drogę, w stronę gdzie znajduje się upatrzona granica, z zamiarem przekroczenia tej granicy po dotarciu do niej, wybiega poza sferę czynności przygotowawczych i przeradza się w działanie bezpośrednio skierowane ku urzeczywistnieniu wspomnianego zamiaru. Działanie więc wybiegające poza czynność przygotowawczą podlega ukaraniu w myśl art. 23 i 24 k.k. oraz art. 30 dekretu z dnia 23 marca 1956 r. o ochronie granic państwowych (Dz. U. Nr 9, poz. 51). Sprawca nie poniesie tej odpowiedzialności tylko wówczas, gdy dobrowolnie zaniecha dalszej drogi ku granicy.Kwestia, jak daleko sprawca pozostał od celu swej drogi, której dobrowolnie nie porzucił, może mieć jedynie znaczenie w dziedzinie wymiaru kary.2.Zagadnienie poruszone w drugim pytaniu Sądu Wojewódzkiego wiąże się nieodłącznie z problematyką odpowiedzialności za usiłowanie w wypadku, gdy sprawca działa w zamiarze ewentualnym.Zawarty bowiem w § 1 art. 23 k.k. wyraz "bezpośrednio" nie wskazuje bynajmniej na konieczność bezpośredniego zamiaru, lecz wiąże się z wyrazem "działanie", a w tym kontekście nie wyłącza przyjęcia możliwości usiłowania także w wypadku dolus eventualis. Za takim rozumowaniem przemawia również czysto dogmatyczna wykładnia słowa "zamiaru" użytego w § 1 art. 23 k.k. Jeżeli tego rodzaju zamiar, o którym mowa wyżej, zostanie ustalony przy przestępstwach z art. 30 dekretu z dn. 23 marca 1956 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 51), to sprawca mógłby odpowiadać również za usiłowanie cum dolo eventuali, ponieważ zbliżając się do granicy godzi się na to, że przekroczy ją w razie stwierdzenia sprzyjających okoliczności.Ustalenia tego rodzaju wymagają jednak ze strony Sądu dokładnej i wnikliwej analizy całokształtu okoliczności sprawy.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.