IV KR 130/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski. Sędziowie: R. Góral, R. Młynkiewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniach 10 i 18 lipca 1979 r. sprawy Jerzego Ż., Stanisława Z., Janusza O. i Olgierda S., oskarżonych z art. 200 § 1 i art. 241 k.k. w związku z art. 10 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krośnie z dnia 15 stycznia 1979 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uchylił orzeczone wobec oskarżonych Janusza O. i Olgierda S. kary łączne;b) w ramach zarzutu opisanego w pkt I wyroku uznał oskarżonego Jerzego Ż. za winnego zagarnięcia na szkodę Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K. 15 m2 płytek lastriko, wspólnie z oskarżonym Stanisławem Z. 2 kompletów amortyzatorów i wspólnie z oskarżonym Olgierdem S. pieniędzy z tytułu rozliczenia fikcyjnego delegacji - łącznie 9.990 zł, i za to na podstawie art. 200 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny (...);c) w ramach zarzutu opisanego w pkt IV wyroku uznał oskarżonego Stanisława Z. za winnego zagarnięcia na szkodę Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K. 2 sztuk amortyzatorów i wspólnie z oskarżonym Jerzym Ż. 2 kompletów amortyzatorów łącznej wartości 5.300 zł, i za to na podstawie art. 200 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny;d) w ramach zarzutu opisanego w pkt VI wyroku uznał oskarżonego Janusza O. za winnego zagarnięcia na szkodę Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K. 4 kompletów amortyzatorów i 1 kompletu drążków kierowniczych łącznej wartości 10.960 zł, i za to na podstawie art. 200 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny (...);e) w ramach zarzutu opisanego w pkt VIII wyroku uznał oskarżonego Olgierda S. za winnego zagarnięcia na szkodę Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K. 4 sztuk drążków kierowniczych, 2 sztuk końcówek drążków kierowniczych, 6 sztuk przegubów kulistych, a ponadto - wspólnie z oskarżonym Jerzym Z. - pieniędzy z tytułu rozliczenia fikcyjnej delegacji - łącznie 4.900 zł, i za to na podstawie art. 200 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności i 5.000 zł grzywny;2) utrzymał w mocy tenże wyrok co do oskarżonego Janusza O. w części dotyczącej czynu opisanego w pkt VII wyroku i co do oskarżonego Olgierda S. w części dotyczącej czynu opisanego w pkt X;3) wymierzył nowe kary łączne:a) oskarżonemu Januszowi O. 1 rok pozbawienia wolności;b) oskarżonemu Olgierdowi S. 1 rok pozbawienia wolności i 6.000 zł grzywny (...);4) na podstawie art. 73 § 1 i 2 k.k. w związku z art. 74 § 1 k.k. wykonanie orzeczonych wobec oskarżonych Jerzego Ż., Stanisława Z., Janusza O. i Olgierda S. kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Krośnie wyrokiem z dnia 15 stycznia 1979 r. uznał:1) oskarżonego Jerzego Ż. za winnego tego, że: w okresie od 1974 r. do października 1977 r. w K. i innych miejscowościach, jako dyrektor naczelny Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K., działając przestępstwem ciągłym, sam lub w porozumieniu z innymi osobami - podległymi mu pracownikami - zagarnął na szkodę tej fabryki mienie społeczne łącznej wartości co najmniej 59.388 zł, przywłaszczając sobie i przekazując innym osobom w związku z pełnionymi przez nich funkcjami publicznymi produkowane w fabryce części zamienne do pojazdów mechanicznych oraz inne przedmioty będące własnością fabryki, w zamian za przychylność dla siebie i kierowanej przez siebie fabryki, a ponadto pobierając pieniądze z tytułu fikcyjnych delegacji służbowych i specjalnych nagród z dysponowanego przez siebie funduszu 02 i 05, które przeznaczył częściowo na własne potrzeby lub na przyjęcia alkoholowe urządzane dla innych osób pełniących określone funkcje publiczne,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 i art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k. i w związku z art. 58 k.k., i skazał go za to na karę 2 lat pozbawienia wolności i 60.000 zł grzywny;2) oskarżonego Stanisława Z. za winnego tego, że w okresie od 1974 r. do listopada 1977 r. w K., W. i innych miejscowościach, jako zastępca dyrektora do spraw produkcji, a następnie do spraw handlowych Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K., działając przestępstwem ciągłym, sam lub w porozumieniu z innymi osobami zagarnął na szkodę wymienionej fabryki mienie społeczne łącznej wartości co najmniej 62.000 zł, przywłaszczając sobie i przekazując innym osobom w związku z pełnionymi przez nie funkcjami publicznymi produkowane w fabryce części zamienne do pojazdów mechanicznych, w zamian za przychylność dla siebie i spraw fabryki, w której był zatrudniony,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 i art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k. i w związku z art. 58 k.k., i za to skazał go za to na karę 2 lat pozbawienia wolności i 60.000 zł grzywny;3) oskarżonego Janusza O. za winnego tego, że:a) w okresie od 1975 r. do października 1977 r. w K., W. i innych miejscowościach, jako zastępca dyrektora do spraw inwestycji Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K., działając przestępstwem ciągłym, sam lub w porozumieniu z innymi osobami zagarnął na szkodę wymienionej fabryki mienie społeczne łącznej wartości co najmniej 30.690 zł, przywłaszczając sobie produkowane w fabryce części zamienne do pojazdów mechanicznych i przekazując je innym osobom, przy czym w większości wypadków przekazywanie to miało związek z funkcjami publicznymi pełnionymi przez te osoby,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 i art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k. i w związku z art. 58 k.k.;b) w maju 1977 r. w K. nakłonił Stanisława T., by ten uzyskał od pracowników sklepu "POLMOZBYT" w K. fikcyjny rachunek stwierdzający zakup części zamiennych, a otrzymawszy taki rachunek opiewający na 2.790 zł przedstawił Józefowi S., który na jego podstawie wyłudził z PZU wymienioną kwotę,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 266 § 1 k.k., i za czyn pierwszy skazał go na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności i 40.000 grzywny, a za czyn drugi - na karę10 miesięcy pozbawienia wolności; jako karę łączną wymierzył mu 1 rok i 8 miesięcy pozbawienia wolności;4) oskarżonego Olgierda S. za winnego tego, że:a) w okresie od 1973 r. do 1975 r. w K., W. i innych miejscowościach, jako zastępca dyrektora do spraw handlowych Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K., działając przestępstwem ciągłym, sam lub w porozumieniu z innymi osobami zagarnął na szkodę tej fabryki mienie społeczne łącznej wartości około 36.624 zł, przywłaszczając sobie i przekazując innym osobom w związku z pełnionymi przez nie funkcjami publicznymi produkowane w fabryce części zamienne do pojazdów mechanicznych, w zamian za przychylność dla siebie i spraw fabryki, w której był zatrudniony, a ponadto pobierając pieniądze z tytułu fikcyjnych delegacji służbowych i specjalnych nagród z funduszu dysponowanego przez dyrektora naczelnego, zakupując z uzyskanych funduszy prezenty dla innych osób w związku z pełnionymi przez nie funkcjami publicznymi i przekazując je im,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 i art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k. i w związku z art. 58 k.k.;b) we wrześniu 1977 r. w K. przyjął od Stanisława Z. zagarnięte przez niego w tej fabryce 2 amortyzatory do "Fiata 125p" wartości 1100 zł, osiągając przez to korzyść materialną,tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 215 § 1 k.k., i za czyn pierwszy skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny, a za czyn drugi - na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywny. Jako karę łączną Sąd Wojewódzki wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny.Wszystkim oskarżonym Sąd ten wykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił, zobowiązał ich do naprawienia szkody i orzekł wobec nich karę dodatkową zakazu zajmowania stanowisk związanych z materialną odpowiedzialnością i kierowniczych na okres lat 3.Wyrok ten zaskarżyli obrońcy oskarżonych (...).(...) Zarzuty rewizji wszystkich obrońców co do czynów opisanych w pkt I, IV, VI i VIII wyroku są częściowo zasadne.Z opisanych zarzutów wyodrębnić należy dwie grupy zagadnień:Pierwsza - to ustalone w sposób bezsporny fakty, w których ujawniony został przez oskarżonych zamiar zagarnięcia mienia na szkodę Fabryki Amortyzatorów "POLMO" w K. i przysporzenie sobie albo innej osobie korzyści majątkowych (...).Druga grupa zagadnień objętych czynami opisanymi w pkt I, IV, VI i VIII wyroku - to fakty wręczania amortyzatorów różnym osobom, które w jakiejś mierze były związane z działalnością produkcyjną fabryki kierowanej przez oskarżonych, to sprawa nielegalnego - przez fikcyjne nagrody - zwiększenia i wykorzystania funduszu reprezentacyjnego oraz sprawa wręczenia aparatu telewizyjnego stanowiącego własność fabryki na pożegnanie miejscowego działacza społecznego.We wszystkich rewizjach sformułowana została teza, że oskarżeni jako członkowie kierownictwa fabryki mieli uprawnienia do wręczania upominków i wręczając poszczególnym osobom amortyzatory nie dopełnili tylko formalnego obowiązku zawarcia z tymi osobami umowy o próbną eksploatację tych amortyzatorów.Obrona ta nie jest trafna.Dyrektorzy tej fabryki, należącej resortowo do Ministerstwa Przemysłu Maszynowego, nie mieli przewidzianych prawem możliwości nieodpłatnego przekazywania innym osobom na własność wyrobów produkowanych w kierowanej przez siebie fabryce, i to - jak wynika z akt sprawy - wartości wynoszącej od 1.000 do 3.000 zł.Prawa takiego nie dawało im ani zarządzenie nr 17 Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 17 października 1972 r., które pozwalało wyjątkowo darować wyroby wartości do 200 zł w celach reklamowych, ale wyłącznie cudzoziemskim kontrahentom, ani okólnik nr 15 Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 1 września 1967 r. o przekazywaniu wyrobów do próbnej eksploatacji, ani też wreszcie wewnętrzne - ustalone przez dyrektora naczelnego fabryki - przepisy określające limit przekazywania wyrobów do eksploatacji.Zarządzenie nr 17 Ministra Przemysłu Maszynowego przewiduje zakaz swobodnego dysponowania mieniem fabryki. Przepisy o przekazywaniu wyrobów do eksploatacji próbnej zobowiązują do przekazywania wyrobów osobom eksploatującym pojazdy na określony czas, a następnie ich zwrot do badania stopnia zużycia w tym czasie. W celu zapewnienia celowościowego wykorzystania wyników eksploatacji regulujące ten tryb przepisy wymagają zawarcia pisemnej umowy, przekazywania okresowych sprawozdań z przebiegu eksploatacji i zwrot przedmiotu eksploatacji, a także upoważniają do przekazywania takich wyrobów jedynie dyrektora naczelnego i jego zastępcę do spraw technicznych. Przekazany do eksploatacji wyrób przez cały czas, mimo posiadania przez użytkownika, jest własnością fabryki.Jak wynika z prawidłowych ustaleń Sądu, oskarżeni wręczając amortyzatory - podobnie jak i telewizor - działali z zamiarem przeniesienia własności tych przedmiotów na rzecz osób obdarowanych.Z ustaleń tych także wynika, że - w ramach tej grupy spraw - oskarżeni nie uzyskali żadnych korzyści materialnych, ale bezsporne jest, że w sposób oczywisty przekroczyli swoje uprawnienia.Członek kierownictwa zakładu pracy, który obdarowuje inne osoby wytworami produkcji tego zakładu, naruszając obowiązujące w tej mierze przepisy i dopuszczając się przekroczenia swoich uprawnień, jeżeli czynem takim powoduje poważną szkodę, to odpowiada za przestępstwo przewidziane w art. 217 § 1 k.k.Oczywiste, świadome i celowe przekraczanie przez oskarżonych nadanych im uprawnień spowodowało konieczność oceny ich czynów w zakresie wymienionego wyżej art. 217 k.k.Z nie kwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że oskarżeni Jerzy Ż. i Stanisław Z. spowodowali - w ciągu kilku lat - straty sięgające około 50.000 zł, a oskarżeni Janusz O. i Olgierd S. - straty w wysokości kilkunastu tysięcy złotych. W świetle wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności, marnotrawstwa oraz spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52, teza 6) oraz rozmiarów działalności gospodarczej fabryki - szkody spowodowane wyżej omówioną działalnością oskarżonych nie mogą być uznane za "poważne" w rozumieniu art. 27 § 1 k.k.Fakt przekroczenia przez oskarżonych uprawnień stwarza podstawę do roszczeń odszkodowawczych oraz odpowiedzialności służbowo-dyscyplinarnej (...).