IV KR 220/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kotowski (sprawozdawca). Sędziowie: T. Majewski, M. Paluch.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Zięba.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Pawła G., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 10 marca 1969 r., na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach wyrokiem z dnia 10 marca 1969 r., na podstawie art. 49 k.p.k., umorzył postępowanie toczące się przeciwko Pawłowi G. oskarżonemu o to, że w czasie od 19 grudnia 1964 r. do 1 września 1966 r. w S. jako dyrektor Przedsiębiorstwa Państwowego "Miejski Handel Detaliczny Artykułami Przemysłowymi", nie dopełniając ze szkodą dla interesu publicznego obowiązków służbowych przez to, iż zatrudnił w stoiskach nr 4, 26 i "Wełna" jako sprzedawczynie: Zofię L., Mirosławę R., Halinę T., Grażynę O. i Halinę K. bez jednoczesnego przeprowadzenia inwentaryzacji w tych stoiskach i prawidłowego zawarcia z powyższymi osobami umów o współodpowiedzialności materialnej, zezwalał na wykorzystywanie przez Zofię L., Mariannę Bronisławę S. i Wacława K. urlopów wypoczynkowych bez uprzedniego przeprowadzenia inwentaryzacji zdawczo-odbiorczych w kierowanych przez nie stoiskach i na pozostawienie tych stoisk pod nadzorem małoletnich i nieodpowiedzialnych majątkowo pracowników Przedsiębiorstwa oraz dopuścił do połączenia stoisk nr 20 i "Wełna" tegoż Przedsiębiorstwa bez uprzedniego przeprowadzenia w obu stoiskach inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej, wskutek czego stworzył warunki umożliwiające spowodowanie przez Zofię L., Mariannę Bronisławę S. i Wacławę K. strat w łącznej kwocie 815.673 zł.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go z zarzutu popełnienia wyżej opisanego czynu lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podstawę tego wniosku stanowiły zarzuty zawarte w rewizji, a mianowicie:a) bliżej nie sprecyzowany zarzut obrazy przepisów prawa procesowego, tj. przepisów art. 8, 9, 49, 320 i 339 § 1 k.p.k.,b) błędna ocena okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że oskarżony nie dopełnił obowiązków ciążących na nim jako dyrektorze MHD Artykułami Przemysłowymi w S., a jeśliby nawet przyjąć, że nie dopełnił on niektórych ze swoich obowiązków, to - zdaniem rewizji - błędne było ustalenie, że uchybienia te pozostawały w związku przyczynowym ze szkodą powstałą na skutek działania innych osób, współoskarżonych w tej sprawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 2 sierpnia 1969 r. umorzył na posiedzeniu niejawnym postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 5 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) przed rozpoznaniem tej sprawy na rozprawie rewizyjnej. Oskarżony w terminie określonym w art. 14 ust. 1 tej ustawy złożył wniosek o rozpoznanie sprawy. Z tego względu postępowanie w tej sprawie toczy się obecnie na zasadach ogólnych w myśl art. 14 ust. 2 tej ustawy.Przechodząc do zarzutów rewizji stwierdzić należy, że oskarżony wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 19 stycznia 1968 r. został uznany za winnego opisanego wyżej czynu i skazany z mocy art. 286 § 1 k.k. Wyrok ten został przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23 maja 1968 r. uchylony, sprawa zaś została przekazana Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. W wyroku tym Sąd Najwyższy wskazał na konieczność rozważenia, czy w świetle zakresu obowiązków służbowych oskarżonego można mu przypisać niedopełnienie obowiązków objętych zarzutem, czy też tylko niedopełnienie ogólnych obowiązków nadzoru nad działalnością podległych mu pracowników.W toku ponownego postępowania przed Sądem Wojewódzkim wskazania Sądu Najwyższego zostały wykonane. Ustalono - zgodnie z okolicznościami ujawnionymi w toku rozprawy głównej - zakres obowiązków służbowych oskarżonego. Wprawdzie rewizja słusznie podnosi, że Sąd Wojewódzki nie zanalizował szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zakresu tych obowiązków, jednakże stwierdzić należy, że nie miało to wpływu na treść zaskarżonego wyroku. Nie można bowiem uznać, że do zakresu obowiązków oskarżonego nie należały sprawy obsady poszczególnych stanowisk pracy na stoiskach. Wynika to zupełnie jasno z dokumentu, jakim jest "regulamin organizacyjny" (§ 11 pkt 2 lit. d). Oskarżony decydował m. in. o obsadzie stanowisk kierowników stoisk oraz o zasadach odpowiedzialności materialnej kierowników i pozostałego personelu przydzielonego do stoiska, jak również udzielał urlopów. Te uprawnienia wkładały na oskarżonego obowiązek ustalenia zasad odpowiedzialności materialnej i zastępstw. Jeśli się zaś nadto zważy, że - jak to wyjaśnia sam oskarżony ("wyjaśnienia dodatkowe") - w pewnych wypadkach nie trzeba było przeprowadzać inwentaryzacji (np. przy zastępstwie kierownika urlopowanego przez osobę współodpowiedzialną materialnie), to siłą rzeczy ciążył na oskarżonym obowiązek stwierdzenia, czy należy przeprowadzać inwentaryzację.Nie można więc uznać, że Sąd Wojewódzki błędnie ocenił okoliczności faktyczne ustalając, iż oskarżony nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w związku z udzieleniem kierowniczkom stoisk urlopów, skoro - jak to wynika z zeznań świadków Bronisławy S., Mirosławy R., Zofii K. i Marii O. - kierowniczki były zastępowane przez osoby nieletnie i nie sporządzono koniecznych inwentaryzacji.Tak samo nie można uznać za błędne ustalenia, że oskarżony nie dopełnił ciążących na nim obowiązków związanych z połączeniem stoisk. Zadecydował on bowiem o obsadzie nowego, powstałego z połączenia stoiska i nie wydał stosownych zarządzeń co do ustalenia zasad odpowiedzialności materialnej pracowników stanowiących personel stoiska, jak również nie upewnił się, czy osoby te zostały rozliczone z poprzednich stoisk.Słusznie też Sąd Wojewódzki ustalił, że oskarżony nie sprawdzał dostatecznie wykonania przez podległych mu pracowników wydanych przez siebie poleceń i zarządzeń.Błędnie także rewizja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi, że nie ustalono związku przyczynowego między powstałą szkodą w mieniu MHD a działaniem oskarżonego. Sąd Wojewódzki bowiem słusznie stanął na stanowisku, że działanie oskarżonego stwarzało niebezpieczeństwo powstania strat, gdyż nie zostało prawidłowo zabezpieczone mienie w podległym mu przedsiębiorstwie. Słusznie więc Sąd Wojewódzki ustalił, że oskarżony w nieznacznym stopniu przyczynił się do powstania niedoboru zawinionego przez inne osoby.W tym stanie rzeczy oraz biorąc pod uwagę, że podlegli oskarżonemu pracownicy, a w szczególności główny księgowy, ukrywali przed oskarżonym nieprawidłowości w pracy podległego mu przedsiębiorstwa, jak również fakt, że szkodę spowodowały przede wszystkim inne osoby, a oskarżony tylko w stopniu nieznacznym przyczynił się do jej powstania, należało uznać za zasadne ustalenie Sądu Wojewódzkiego, iż niebezpieczeństwo społeczne czynu zarzuconego oskarżonemu jest znikome.Sąd Najwyższy utrzymał zaskarżony wyrok w mocy uznając, że w tej sprawie nie należy stosować przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151). Należy bowiem mieć na uwadze, że przepis ten stosuje się w wypadku przestępstwa określonego w art. 3 tej ustawy o amnestii, za które należałoby orzec karę podlegajacą darowaniu. W wypadku takim umorzenie postępowania jest korzystniejsze dla sprawcy (vide OSNKW zesz. 5 z 1965 r., poz. 48) niż darowanie kary.Natomiast w sprawie tej umorzenie postępowania na podstawie art. 49 k.p.k. jest dla oskarżonego korzystniejsze niż umorzenie na podstawie art. 5 cytowanej ustawy o amnestii. Stwierdzenie przez sąd, że niebezpieczeństwo społeczne czynu, będącego przedmiotem postępowania, jest znikome, powoduje obowiązek umorzenia postępowania, gdyż czyn ten, jakkolwiek formalnie mający cechy przestępstwa, na skutek znikomości niebezpieczeństwa społecznego nie podlega ściganiu karnemu. Natomiast umorzenie postępowania na podstawie art. 5 cytowanej ustawy o amnestii zawiera w sobie stwierdzenie, że czyn będący przedmiotem postępowania nie tylko formalnie wypełnia znamiona przestępstwa, lecz również jest czynem społecznie niebezpiecznym i jako taki podlega ściganiu karnemu. Czyn ten jest przestępstwem, za które należałoby jedynie wymierzyć karę podlegającą darowaniu.Reasumując powyższe, stwierdzić należy, że Sąd rewizyjny po rozpoznaniu sprawy wskutek rewizji oskarżonego od wyroku umarzającego postępowanie karne na podstawie art. 49 k.p.k. - w razie nieuwzględnienia tej rewizji - nie może stosować przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151).Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.