IV KR 373/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wieczorek.Sędziowie SN: T. Majewski, J. Pustelnik (spr.).Przy udziale Prokuratora Prok. Gen. E. Saneckiego,SentencjaSąd Najwyższy w W. Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 1975 r. sprawy K. M. oskarżonego z art. 168 § 2 k.k. w zbiegu z art. 176 k.k. z powodu rewizji, założonej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 22 października 1974 r., sygn. IV K (...)1) utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;2) zwalnia osk. K. M. od opłaty sądowej za drugą instancję i kosztów postępowania rewizyjnego, obciążając nimi Skarb Państwa;3) zasądza od osk. K. M. na rzecz Zespołu Adwokackiego nr (...) w E. kwotę 1,200 zł za obronę z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 22 października 1974 r. K. M. został uznany za winnego przestępstwa z art. 163 § 2 k.k. w zbiegu z k.k. popełnionego w ten sposób, że w nocy na 9 lutego 1974 r. w K. powiatu grajewskiego, działając ze szczególnym okrucieństwem, zgwałcił trzyletnią M. W. rozbierając ją i odbywając z nią stosunek płciowy, wskutek którego doznała ona rozerwania błony dziewiczej i pęknięcia krocza i przy zastosowaniu art. 10 § 3 k.k. z mocy art. 168 § 2 k.k. i art. 40 § (...) k.k. skazany na 8 lat pozbawienia wolności - z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 9 lutego 1974 r. - i pozbawienie praw publicznych na 4 lata.Od tego wyroku wniósł rewizję obrońca oskarżonego.Rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego za winnego popełnienia występku z art. 176 k.k. i wymierzenie stosownej i łagodnej kary, (...) i zarzuca:a) obrazę przepisów i 372 k.p.k. przez pominięcie szeregu istotnych okoliczności w sprawie, co miało wpływ na treść Ustaleń Sądu oraz na treść wyroku;b)"błąd w istotnych ustaleniach sądu",c) obrazę art. 168 § 2 k.k., wobec braku w czynie oskarżonego znamion tegoż przestępstwa;d) rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności do stopnia zawinienia i szkodliwości społecznej czynu oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna. Ustalenia Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie winy oskarżonego z art. 168 § 2 k.k. trzeba uznać za prawidłowe, znajdują one bowiem pełne poparcie w ujawnionym na przewodzie sądowym materiale dowodowym. Dla odpowiedzialności osk. M. z tego przepisu nie ma istotnego znaczenia, czy odbył on z trzyletnią M. W. "normalny stosunek płciowy", co kwestionuje rewizja, skoro k.k. nie mówi o odbyciu stosunku płciowego, a o dopuszczeniu się czynu nierządnego. Nie kwestionuje zaś rewizja, że taki czyn oskarżony popełnił i w świetle jego wyjaśnień nie nasuwa to żadnych wątpliwości. Przyznał oskarżony, że wprowadził palec do pochwy tej dziewczynki (k. (...)), a następnie uniósł ją, postawił na nogi i między jej uda wprowadził członka (k. (...) wyjaśnienia u prokuratora złożone dnia 11 listopada 1974 r. - uj.k. (...)).Bezpodstawnie twierdzi rewizja, że spowodowane przez oskarżonego u trzyletniej M. W. obrażenia rządów rodnych nie mogą być uznane za poważne.Biegły lekarz ginekolog badając pokrzywdzoną dnia 9 marca 1974 r. stwierdził u niej "pęknięcie błony dziewiczej w części dolnej mające kontakt z pęknięciem krocza w kształcie trójkątnym o wymiarach dokonanych przy napiętym kroczu po stronie prawej 0,7 cm po stronie lewej 0,6 cm i u podstawy 0,6 cm" podając taż, że "opisana powyżej rana nosi charakter rany świeżej" (k. (...)). Jeśli uwzględnić, że pokrzywdzona jest trzyletnim dzieckiem, to takie obrażenia trzeba uznać za poważne i przyjąć, że wyrządziły one temu dziecku znaczniejsze dolegliwości fizyczne.Prawidłowe jest też ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że w następstwie działania oskarżonego trzyletnia pokrzywdzona doznała wstrząsu psychicznego. Wskazują na to zeznania tak opiekunki dziecka M. P. jak i matki dziecka H. M., które podały, że w następnej nocy dziewczynka prawie nie spała i krzyczała "pan nie rusz mnie" (k. (...) i k. (...)/. W świetle tych zeznań przedstawiających fakty nie można większej wagi przywiązywać do wypowiedzi lekarza ginekologa, iż on nie sądzi, by to pozostawiło u pokrzywdzonej jakiś uraz psychiczny (k. (...)), gdyż jest to tylko przypuszczenie tego lekarza.Nie wyklucza też wstrząsu psychicznego u dziecka powołana w rewizji okoliczność, że funkcjonariusz MO podczas oględzin miejsca zgwałcenia i biegły lekarz - ginekolog podczas badania nie dostrzegli w zachowaniu się dziecka jakiegoś urazu, a nawet obawy, bowiem rewizja pomija że wówczas dziewczynka ta była w towarzystwie swojej opiekunki M. P., co działało na nią uspokajająco.Omówione powyższej okoliczności, a mianowicie, że dziecko doznało znaczniejszych dolegliwości fizycznych i wstrząsu psychicznego, dały Sądowi Wojewódzkiemu pełną podstawę do przyjęcia, iż oskarżony działał ze szczególnym okrucieństwem i zakwalifikowanie jego czynu obok art. 176 k.k. również z art. 168 § 2 k.k. (Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa zgwałcenia /OSNKW zeszyt 2-3/1973 poz. 18).Za bezzasadny trzeba uznać podniesiony w rewizji zarzut obrazy art. 168 § 2 k.k. Wbrew odmiennym twierdzeniu rewizji nie można przyjąć, jakoby Sąd Wojewódzki stwierdził, że oskarżony działając nie stosował przemocy. Przeczy temu treść uzasadnienia wyroku, w którym Sąd Wojewódzki ustala, że oskarżony przytulił dziewczynkę do siebie i postawił ją na łóżku (strona 6), co wskazuje, że użył siły i stosował przemocy.Warunkiem przypisania sprawcy popełnienia przestępstwa z k.k. jest ustalenie, że doprowadził on inną osobę do poddania się czynowi nierządnemu lub do wykonania takiego czynu bądź to przy użyciu przemocy, bądź groźby bezprawnej lub podstępu. Jednakże przemoc stosowana wobec osoby poniżej 15 lat, a w szczególności do kilkuletniego dziecka musi być oceniana odmiennie aniżeli stosowana wobec osoby dorosłej. Dziecko - z uwagi na stosowny do jego wieku stopień rozwoju intelektualnego i fizycznego - nie rozumie istoty czynu nierządnego i nie jest w stanie stawiać intensywniejszego oporu fizycznego. Rozumie tylko, że sprawca wyrządza mu krzywdę i ból i reaguje na to płaczem lub krzykiem, co stanowi opór z jego strony. Każde zatem użycie przez sprawcę wobec dziecka siły - choćby w niewielkim natężeniu - które powoduje, że dziecko poddaje się czynowi nierządnemu, trzeba oceniać jako stosowanie przemocy w rozumieniu art. 168 k.k.Skoro osk. M. używając siły opuścił trzyletniej M. W. rajstopki (k. 175), następnie wprowadził jej do pochwy palec, a dziecko zareagowało na to krzykiem że boli (k. 43- uj.k. 175v), a potem uniósł ją i postawił na nogi na łóżku, przycisnął do siebie i wprowadził członka między jej uda (k. 43), to nie może ulegać wątpliwości, że stosował wobec tego dziecka - niezdolnego do stawiania jakiegokolwiek oporu fizycznego - przemoc i przy jej użyciu doprowadził to dziecko do poddania się czynowi nierządnemu.Słusznie zatem uznał Sąd Wojewódzki, że czyn oskarżonego kwalifikuje się obok art. 176 k.k. również z art. 168 § 2 k.k.Rewizja niczym nie uzasadniała podniesionego zarzutu rażącej niewspółmierności orzeczonej kary. Skoro zaś Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (strona 8) rozważył wszystkie okoliczności przemawiające tak na korzyść oskarżonego, jak i obciążające, a wymierzona oskarżonemu w granicach średniego ustawowego zagrożenia kara pozbawienia wolności nie może być uznana za surową w stopniu rażącym, nie znalazł Sąd Najwyższy podstaw do jej łagodzenia.Z uwagi na to, że oskarżony ma obowiązek alimentowania trojga małych dzieci, a nie ma żadnego majątku, Sąd Najwyższy zwolnił go od opłaty i kosztów postępowania rewizyjnego. Natomiast na podstawie k.p.k. Sąd Najwyższy zasądził od oskarżonego na rzecz Zespołu Adwokackiego należną opłatę za obronę z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, bowiem obrońca z urzędu, którego udział w rozprawie uznano za konieczny, przyjechał na rozprawę z siedziby swego zespołu w E. co pociągnęło za sobą koszty.