IV KR 42/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ryszarda K. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k. po rozpoznaniu założonej przez obrońcę oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 14 października 1965 r. na podstawie art. 375, 383 pkt 2, 388 § 1, k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze pozbawienia wolności,2. oskarżonego Ryszarda K. za przypisany mu czyn przestępny na mocy art. 225 § 1 k.k., 21 § 2 i 59 § 1 lit. b k.k. skazał na karę 5 lat więzienia.Ryszard K. był oskarżony o to, że dnia 26 czerwca 1965 r. w I. w zamiarze pozbawienia życia Krzysztofa L. zadał mu nożem ranę kłutą lewego piątego międzyżebrza, drążącą w kierunku przedniej ściany serca z otwarciem worka osierdziowego, co spowodowało gwałtowny krwotok sercowy wewnętrzny a następnie śmierć, tj. o czyn z art. 225 § 1 k.k.,Sąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 października 1965 r. uznał oskarżonego Ryszarda K. za winnego zarzuconego mu czynu z tym, że przekroczył on granicę obrony koniecznej i za to na mocy art. 225 § 1, 21 § 2 i 59 § 1 lit. a k.k. skazał oskarżonego na karę 12 lat więzienia.Od tego wyroku założył rewizję obrońca oskarżonego.Rewizja oskarżonego, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez znaczne złagodzenie orzeczonej kary przy zastosowaniu art. 59 § 1 lit. b k.k., zarzuca rażącą jej niewspółmierność w stosunku do przypisanego czynu, jeżeli się uwzględni, iż:1. orzeczona kara pozbawienia wolności mieści się w ramach zwyczajnego złagodzenia kary i odbiega w sposób rażący od jej nadzwyczajnego złagodzenia, nawet przy zastosowaniu art. 59 § 1 lit. a k.k.,2. przyjmując, że oskarżony przekroczył granicę obrony koniecznej i uznając za zasadne stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, sąd orzekający powinien był oprzeć orzeczenie o karze na art. 59 § 1 lit. b k.k. a nie na art. 59 § 1 lit. a k.k.,3. nie bez wpływu na całokształt zachowania się oskarżonego pozostawały warunki rodzinne, jego bardzo młody wiek, specyficzne zasady współżycia między więźniami, jego stan psychiczny, który u osoby przekraczającej granicę obrony koniecznej bliski jest, choć nie identyczny, stanowi silnego wzruszenia,4. zachowanie się pokrzywdzonego Krzysztofa L było szczególnie agresywne, oskarżony zaś jest osobnikiem o dużej pobudliwości i nerwowości.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd.Zarzutom rewizji oskarżonego nie można odmówić częściowej słuszności.Uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 6 maja 1966 r. VI KZP 62/65 (OSNKW 1966/5-6 poz. 58) stwierdza, że stosując nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 59 k.k.), sąd nie może wymierzyć kary więzienia powyżej lat pięciu za przestępstwo zagrożone karą więzienia od lat pięciu lub karą dożywotniego więzienia albo karą śmierci, gdyż sąd może bez potrzeby stosowania nadzwyczajnego złagodzenia, wymierzyć taką samą karę.Ponieważ przepis art. 225 § 1 k.k. przewiduje także - poza karą śmierci i więzienia dożywotniego - karę więzienia od lat pięciu, sankcja ta mieści się nie tylko w punkcie a), ale i w punkcie b) przepisu art. 59 § 1 k.k., który zezwala na wymierzenie kary więzienia do lat pięciu lub kary aresztu. Punkt a) art. 59 § 1 k.k. staje się w danym wypadku bezprzedmiotowy.W świetle, więc powyższej uchwały, Sąd Wojewódzki, skazując oskarżonego Ryszarda K. za zbrodnię z art. 225 § 1 k.k. w związku z art. 21 § 2 k.k. i stosując nadzwyczajne złagodzenie kary, nie mógł wymierzyć oskarżonemu kary ponad 5 lat.Niezależnie od powyższego, gdyby nawet przyjąć za podstawę nadzwyczajnego łagodzenia kary, stosowaną przeważnie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, zasadę łagodzenia takiej kary, jaką należałoby orzec, gdyby nie zachodziły warunki do nadzwyczajnego złagodzenia kary, to i w takim wypadku nie byłoby podstawy w niniejszej sprawie do orzeczenia kary przekraczającej pięć lat pozbawienia wolności.Sąd Wojewódzki, bowiem błędnie uznał, że gdyby oskarżony nie był przekroczył granic obrony koniecznej, to należałoby mu wymierzyć przynajmniej karę dożywotniego więzienia, wobec tego, że oskarżony był już karany i przestępstwa dokonał w stosunku do człowieka młodego i to współwięźnia, bez żadnych powodów.Ta ocena sądu orzekającego nie jest słuszna z następujących powodów:Oskarżony był wprawdzie karany, ale za innego rodzaju przestępstwa i z innych pobudek, a to w 1963 r. z art. 259 k.k. na zakład poprawczy z zawieszeniem tytułem próby na okres 1 roku i w 1965 r. z art. 2 § 2 ust. 2 ustawy z 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228) na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia, 1000 zł grzywny oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat.Według pisma MO z dnia 7 września 1965 r. oskarżony wprawdzie nie cieszył się dobrą opinią w miejscu zamieszkania, z opinii zaś więzienia w J. z dnia 17 lipca 1965 r. wynika, że oskarżony w czasie odbywania kary był posłuszny i chętny do wyznaczanej mu pracy, spokojnego usposobienia, współżył zgodnie z innymi więźniami, że również w czasie przebywania w więzieniu w G. zachowywał się właściwie, był więźniem wybitnie zdyscyplinowanym, w pracy staranny i dokładny, a 16 marca 1965 r. uzyskał pochwałę. Czynu przestępnego oskarżony dokonał wprawdzie wobec młodego współwięźnia i w czasie odbywania kary, jednakże według ustaleń zaskarżonego wyroku, z zamiarem ewentualnym i z przekroczeniem granic obrony koniecznej, broniąc się przed zamachem ze strony, górującego nad oskarżonym przewagą fizyczną pokrzywdzonego L. Zajście rozpoczęło się istotnie z błahego powodu, polegało ono na pozornej szermierce rulonami gazet i na uderzeniu w pewnym momencie takim ruchem pokrzywdzonego w twarz przez oskarżonego, w odpowiedzi na co L. uderzył ręką oskarżonego w twarz, w czasie wzajemnej szarpaniny obaj zaczęli się bić, i pomimo że oskarżony zaczął się wycofywać, L. dopadł go i zaczął bić go rękami po głowie.Oskarżony w chwili czynu miał zaledwie ukończone 18 lat życia. Po czynie oskarżony usiłował ratować pokrzywdzonego, starając się zatamować upływ krwi, zabójstwo nie było przez oskarżonego przygotowane, a zostało dokonane cum dolo repentino. Oskarżony dokonał przestępstwa posiadanym w więzieniu nożem, który po czynie ukrył przez wrzucenie go do muszli klozetowej jednakże przyznał się do zadania nim ciosu.Wymienione wyżej okoliczności, dotyczące osobowości oskarżonego, nie uzasadniają przyjęcia, że oskarżony nie rokuje żadnej nadziei poprawy i że zachodzi bezwzględna konieczność eliminowania go ze społeczeństw; przez orzeczenie kary dożywotniego więzienia, a tylko terminowej kary pozbawienia wolności.W tych warunkach należało za podstawą nadzwyczajnego złagodzenia kary przyjąć art. 59 § 1 lit. b k.k. i wymierzyć oskarżonemu karę pięciu lat więzienia. Przy wymiarze tej kary Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, jako okoliczności obciążające, okoliczności przytoczone w zaskarżonym wyroku, które zdaniem Sądu Najwyższego, nie zezwalają na orzeczenie kary w niższym rozmiarze.Z tych zasad należało orzec, jak w sentencji.