IV KZ 46/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa G. i Eugeniusza P. oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. - o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. z 1958 r. Nr 4, poz. 11), oraz Ryszarda Ł., Mariana W., Wilhelma S., Tadeusza S., Bogumiła S., Hieronima S., Adolfa T., Władysława P. i Mariana M. oskarżonych z art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu zażalenia Prokuratury Powiatowej w Kielcach na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 10 lutego 1960 r. postanowił zażalenie to pozostawić bez uwzględnienia.Uzasadnienie faktyczneI. Sąd Wojewódzki postanowienie o zwrocie akt do uzupełnienia śledztwa powziął po przesłuchaniu oskarżonych nie przeprowadzając dowodów wskazanych w akcie oskarżenia.Podjęcie takiego postanowienia w tym momencie rozprawy nie stanowi naruszenia art. 305 § 1 k.p.k., albowiem ustawa nie przewiduje, aby postępowanie o przekazaniu akt sprawy do uzupełnienia śledztwa musiało zapaść po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w całości lub przynajmniej w części, podstawę bowiem do wydania takiego orzeczenia stanowi nie tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego (art. 320 k.p.k.), ale całość materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przygotowawczego.II. Oskarżeni Józef G. i Eugeniusz P. stoją pod zarzutem, że działając wspólnie dokonali przywłaszczenia materiałów pędnych oraz olejów na szkodę PKP o wartości 65.827,72 zł. Ilość przywłaszczonych materiałów pędnych i ich wartość akt oskarżenia podaje na podstawie sprawozdania komisji z przeprowadzonego dochodzenia służbowego w sprawie nadużyć w magazynie PKP, prowadzonym przez oskarżonego Józefa G.Wartość przywłaszczonych materiałów komisja ustaliła w ten sposób, że do ilości braków w magazynie, ustalonych w wyniku przeprowadzonego remanentu dodała ilość materiałów, na które sfałszowano dowody ich wydania z magazynu.To rozumowanie komisji, przyjęte jako prawidłowe w akcie oskarżenia, budzi zasadnicze zastrzeżenia, albowiem w niedoborze, ujawnionym w magazynie, powinny się mieścić również ilości, na które sfałszowano kwity pobrania materiałów z magazynu, chyba, że oskarżeni wydawali mniejsze ilości materiałów od tych, na które były wystawione kwity przed ich sfałszowaniem.Ta okoliczność wymaga jednak udowodnienia.Dalej - rozszyfrowanie ilości przywłaszczonych materiałów na podstawie sfałszowanych dowodów wydania mają dawać załączniki do wymienionego wyżej sprawozdania. Jednakże one tego nie czynią. W szczególności bowiem znajdujący się w aktach wykaz zawiera w rubryce uwagi szereg notatek o dopisaniu do kwitów wskazanych w tej rubryce ilości materiałów pędnych. Z zestawienia poprzednich rubryk tego wykazu wykazana w rubryce "uwagi" ilość nie wynika, a ponadto nie wiadomo, na jakiej podstawie została ona przez komisję ustalona.W tych warunkach należało uznać, że słuszne żądanie Sądu Wojewódzkiego co do powołania biegłego z zakresu księgowości, gdyż zeznania kontrolerów Tadeusza L., Zdzisława S. i Stanisława Ch., autorów wyżej wymienionego sprawozdania, z uwagi na nieścisłości i niejasności w sprawozdaniu i załącznikach do niego nasuwają istotne zastrzeżenia, czy ich opinia przedstawiła rzeczywisty stan rzeczy.III. Jak wynika z zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału - w magazynie prowadzonym przez oskarżonego Józefa G. materiały pędne i oleje były wydawane na miarę a nie na wagę, chociaż kwity opiewały na kg. W tych warunkach powstaje pytanie, czy fakt wydawania w ten nieprawidłowy sposób owych towarów mógł wpłynąć i w jakiej mierze na powstawanie niedoboru, albowiem niedobór powstały przy wskazanej wyżej nieprawidłowej praktyce, a ściśle kwota pieniężna odpowiadająca mu - nie mogłaby zostać przywłaszczona.Zatem okoliczność, czy niedobór powstał na skutek przedstawionego wyżej nieprawidłowego wydawania towarów z magazynu i kwestia jego wysokości, powinna być ustalona drogą przesłuchania biegłego z tej dziedziny.Podniesiono w zażaleniu okoliczność, że kwestie te mogą stwierdzić autorzy sprawozdania. Wydaje się mało prawdopodobne, by osoby te będące kontrolerami finansowymi PKP, posiadały wiadomości potrzebne do tego rodzaju ustaleń.IV. Fakt przerabiania kwitów na olej i smary został przyznany przez oskarżonego Józefa G., lecz zaprzeczył on, by fałszował również kwity na benzynę. Jako motyw fałszowania kwitów oskarżony G. podał, że wiedział o tym, iż w prowadzonym przez niego magazynie istnieje niedobór.Do fałszowania kwitów na benzynę przyznał się natomiast oskarżony Eugeniusz P. twierdząc, że do ich podrabiania nakłonił go oskarżony Józef G. i że wraz z nim przywłaszczył sobie ok. 700 I benzyny.Kwestią, że oskarżeni przywłaszczyli sobie działając wspólnie kwotę 65.827,72 zł zajęło się zażalenie twierdząc, że fakt ten został udowodniony pomówieniem oskarżonego Eugeniusza P. oraz zeznaniami świadka B.W związku z tym należy stwierdzić, że oskarżony Eugeniusz P. składając wyjaśnienia, mówił jedynie o przywłaszczeniu benzyny, natomiast kwestia przywłaszczenia innych materiałów nie została w postępowaniu przygotowawczym należycie wyjaśniona, albowiem nie zostały zebrane dowody, które by w sposób wystarczający potwierdzały tezę aktu oskarżenia co do przywłaszczenia tych materiałów. W szczególności wynika to z zeznań świadków B. i B1. albowiem świadek B. twierdził, że oskarżony Józef G. fałszował kwity na smary i oleje, natomiast zeznania tego świadka co do fałszowania przez Józefa G. dowodów wydania benzyny są mgliste, zeznania zaś świadka B1. zdają się wskazywać, że oskarżony Józef G. przywłaszczył sobie benzynę. Świadek ten twierdzi jednak, że fakt podrabiania kwitów przez Józefa G. ustalił przez obejrzenie kwitów sfałszowanych, albowiem dokonane na nich przeróbki odpowiadają charakterowi pisma Józefa G.To "ustalenie" świadka nie przedstawia żadnej wartości dowodowej, ponieważ świadek ten nie posiada przygotowania do wydania takiej opinii (robotnik kolejowy).W związku z tym i rozbieżnymi wyjaśnieniami oskarżonych co do tego, który z nich jakie kwity podrobił, byłoby celowe dokonanie ekspertyzy dla ustalenia, który z oskarżonych podrobił poszczególne dowody. Do tego należy jednak dodać, że przerabianie dotyczy jedynie cyfr, a więc pierwszym pytaniem nasuwającym się do rozstrzygnięcia będzie kwestia, czy z uwagi na szczupłość materiału porównawczego ustalenie takie drogą ekspertyzy pisma będzie możliwe.V. Postępowanie przygotowawcze ma w szczególności wyjaśnić wszechstronnie okoliczności sprawy celem ustalenia, czy należy wnieść akt oskarżenia, czy też postępowanie umorzyć (art. 233 § 1 i 2453 § 1 k.p.k.).Zatem w pierwszym przypadku organ prowadzący to postępowanie ma obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla ustalenia przedmiotowej i podmiotowej strony czynu oraz okoliczności, świadczących o stopniu winy oskarżonego.Akt oskarżenia stanowi zatem wyraz, że wskazane wyżej okoliczności zostały zgodnie z wymaganiami ustawy wszechstronnie wyjaśnione, a więc jego sporządzenie i złożenie do sądu daje również wyraz ocenie oskarżyciela publicznego, że postępowanie przygotowawcze zostało przeprowadzone wyczerpująco i że dowody, na których zostały oparte twierdzenia aktu oskarżenia - zdaniem oskarżyciela są wiarogodne.Nie wyczerpujące co do istotnych okoliczności przeprowadzenie postępowania przygotowawczego stanowi dla sądu podstawę do zwrócenia akt sprawy oskarżycielowi w trybie art. 251 § 1 lit. d k.p.k. Jeżeli jednak zwrot w tym trybie nie nastąpił, sąd może akta sprawy zwrócić na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. jedynie wówczas, gdy braki w przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego są tego rodzaju, że nie można ich uzupełnić na rozprawie.Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, że sprawdzenie okoliczności, o których była mowa w punktach II-IV, przekracza możliwości ich przeprowadzenia na rozprawie należało uznać postanowienie Sądu Wojewódzkiego za trafne.VI. W związku z tym, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego zawiera zalecenie przeprowadzenia szeregu dalszych dowodów należy dodać, że postanowienie to wiąże organ, któremu zwrócono sprawę do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w tym sensie, że w miarę sprawdzania dowodów - pewne dowody, przeprowadzenie których wskazano w postanowieniu, mogą okazać się zbędne, lub może wypływać konieczność przeprowadzenia innych jeszcze dowodów.Kwestie te podlegają zatem ocenie organu uzupełniającego postępowanie przygotowawcze. Odnosi się to również do przypadków, w których sąd zaleciłby przeprowadzenie dowodu na okoliczności, które wynikają z dowodów już przeprowadzonych.