KO 235/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szerer. Sędziowie: E. Merz (sprawozdawca), A. Dąb, Prokurator: L. Penner.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa W. i innych, oskarżonych z art. 286 § 2 k.k., 257 § 1 k.k., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku w przedmiocie orzeczenia o nieważności wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 15 lipca 1952 r. i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił: na podstawie art. 377 pkt c) k.p.k. i art. 1 i 13 k.p.k. uznać wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 15 lipca 1952 r. za nieważny i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w trybie zwyczajnym.Uzasadnienie faktyczneProkuratura Wojewódzka w Katowicach złożyła w dniu 31.I.1952 r. Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach akt oskarżenia w sprawie IV. K. dor. 62/52. W akcie oskarżenia zawarty był wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie doraźnym.Sąd Wojewódzki w Katowicach po przeprowadzeniu rozprawy, ogłosił dnia 15 marca 1952 r. wyrok, skazujący oskarżonych zgodnie z aktem oskarżenia z powołaniem się na art. 113 dekretu z dn. 16.XI.1945 r. o postępowaniu doraźnym (Dz. U. R.P. z 1949 r. Nr 33, poz. 244) na kary od 3 do 4 lat więzienia.Obaj ławnicy, kładąc podpisy pod sentencją wyroku, zaznaczyli, że zdaniem ich "sprawa powinna być rozpoznana w trybie zwykłym", a nadto jeden z nich dodał jeszcze, iż kary uważa za surowe.Mimo to przewodniczący ogłosił wyrok w trybie doraźnym, na co, między innymi, wskazuje niepouczenie oskarżonych o możliwości odwołania się od wyroku.Sąd Najwyższy postanowieniem z dn. 21 maja 1952 r. uznał wyrok ten, zgodnie z wnioskiem Generalnej Prokuratury, za nieważny i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarzucono, że "tego rodzaju wyrok, sprzeczny z wolą większości składu sądzącego, jest oczywiście nieważny i sprawa powinna być rozpoznana ponownie". Sąd Wojewódzki w Katowicach na sesji wyjazdowej w Bielsku rozpoznał sprawę dnia 15 lipca 1952 r. ponownie w trybie doraźnym i ogłosił tegoż dnia wyrok skazując oskarżonych przy zastosowaniu art. 1 i art. 2 dekretu o postępowaniu doraźnym na kary od 3 lat do 3 lat i 6 miesięcy więzienia. Zgodnie z tym - według protokołu - "Przewodniczący ogłosił publicznie sporządzoną na piśmie sentencję wyroku z uzasadnieniem oraz ogłosił, że wyrok jest prawomocny". W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki podkreśla, iż Sąd Najwyższy stwierdził nieważność wyroku z dnia 15 marca 1952 r. i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, "nie podając trybu postępowania". W związku z tym uzasadnienie wyroku przytacza w innym miejscu: "Zarzut obrońców, jakoby postępowanie doraźne było niedopuszczalne ze względu na uchylenie poprzedniego wyroku przez Sąd Najwyższy w trybie art. 377 pkt c) k.p.k., jest nieistotny, skoro akt oskarżenia zawiera wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu doraźnym i skoro Sąd przyjął za udowodnione, że interesy gospodarcze Polski Ludowej zostały narażone na znaczną szkodę. Okoliczność, że wyrok został uchylony na wniosek Prokuratora Generalnego, nie przesądza - zdaniem Sądu - kwestii ponownego rozpoznania tej sprawy w trybie postępowania doraźnego, zwłaszcza wobec szkodliwości społecznej czynów oskarżonych".Sąd Najwyższy, rozpatrując zagadnienie nieważności zapadłego w tej sprawie ponownego wyroku, to jest wyroku z dnia 15 lipca 1952 r., uznał wyrok ten, zgodnie z wnioskiem Prokuratora Generalnej Prokuratury, za nieważny i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w trybie zwyczajnym.Uzasadnienie prawneWydając powyższe postanowienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest dla sprawy istotne, czy Sąd Najwyższy, uznając zapadły dnia 15 marca 1952 r. wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach za nieważny i przekazując sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania, wyraźnie zaznaczył lub nie zaznaczył w swym postanowieniu, że sprawę należy rozpoznać ponownie w trybie zwyczajnym. Istotne natomiast są motywy, które Sąd Najwyższy skłoniły do uznania nieważności powyższego wyroku. Chodziło o fakt, iż ławnicy, kładąc podpisy pod sentencją wyroku, zaznaczyli, że ich zdaniem "sprawa powinna być rozpoznana w trybie zwykłym", a mimo to przewodniczący ogłosił wyrok w trybie doraźnym, wobec czego tego rodzaju wyrok, sprzeczny z wolą większości składu sądzącego, jest oczywiście nieważny i sprawa powinna być rozpoznana ponownie. Przewodniczący nie mógł przegłosować obydwu ławników, natomiast obaj ławnicy, stanowiący większość składu sądzącego, przegłosowali w tej sprawie dnia 15 marca 1952 r. przewodniczącego uznając, że zarzucany oskarżonym czyn "nie stanowi przestępstwa podlegającego postępowaniu doraźnemu" (art. 1 ust. 6 dekretu o postępowaniu doraźnym), to stanowi bowiem treść i jedyny sens wypowiedzi każdego z nich: "Zdaniem moim sprawa powinna być rozpoznana w trybie zwykłym". W tym stanie rzeczy zapadło większością głosów składu sądzącego postanowienie, że zarzucany oskarżonym czyn "nie stanowi przestępstwa podlegającego postępowaniu doraźnemu", a nieogłoszenie przez przewodniczącego tego postanowienia Sądu, natomiast ogłoszenie wbrew temu postanowieniu wyroku w trybie doraźnym, było poważnym naruszeniem praworządności ludowej i przekreśleniem woli ławników jako czynnika ludowego w sprawie. Dlatego to stwierdzono nieważność tego wyroku, przeprowadzenie zaś rozprawy ponownie w trybie doraźnym było dalszym pogwałceniem zapadłego już dnia 15 marca 1952 r. w sprawie niniejszej postanowienia, uznającego, że zarzucany oskarżonym czyn nie stanowi przestępstwa podlegającego postępowaniu doraźnemu, wobec czego od chwili powzięcia tego postanowienia nie można było sprawy prowadzić w trybie doraźnym.Z tych powodów Sąd Najwyższy uznał również za nieważny zapadły w trybie doraźnym w sprawie niniejszej wyrok z dnia 15 lipca 1952 r. i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.