V KR 5/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sikorski. Sędziowie: H. Kempisty, W. Ochman (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: L. Kanicka-Jeżowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Andrzeja G., oskarżonego z art. 46 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez prokuratora i obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 6 stycznia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w K.Uzasadnienie faktyczneAndrzej G. oskarżony został o to, że w dniu 14 grudnia 1981 r. na terenie Fabryki Wyrobów Runowych w K. aktywnie uczestniczył w organizowaniu strajku protestacyjnego, pomimo zakazu organizowania wszelkiego rodzaju strajków i akcji protestacyjnych wprowadzonego mocą dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), w ten sposób, że nakłaniał pracowników zakładu do niepodejmowania pracy, a podczas zorganizowanego zebrania załogi na wydziale drukarni nawoływał do podjęcia strajku na znak protestu przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, w następstwie czego doszło do przerwania pracy w zakładzie, w którym to strajku również uczestniczył - tj. o popełnienie czynu określonego w art. 46 pkt 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym.Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 6 stycznia 1982 r. oskarżonego Andrzeja G. uznał za winnego tego, że w dniu 14 grudnia 1981 r. uczestniczył w strajku na wydziale wykańczalni Fabryki Wyrobów Runowych w K., w następstwie którego doszło do fragmentarycznego przerwania pracy - tj. popełnienia wykroczenia określonego w art. 50 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), i za to skazał go na podstawie powołanego przepisu na 3 tygodnie aresztu (...).Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyli prokurator i obrońca oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niezależnie od zarzutów rewizji prokuratora i obrońcy wyrok Sądu Wojewódzkiego należało uchylić z powodu błędnej oceny materiału dowodowego oraz zajęcia błędnego stanowiska w kwestii oceny prawnej zachowania się oskarżonego w czasie zdarzenia, będącego przedmiotem rozpoznania przez Sąd Wojewódzki.Akt oskarżenia zarzucił oskarżonemu Andrzejowi G. uczestnictwo w organizowaniu strajku protestacyjnego przez nakłanianie pracowników do niepodejmowania pracy i nawoływania do podjęcia strajku, w następstwie czego w zakładzie doszło do strajku, w którym oskarżony również uczestniczył. Czyn ten w akcie oskarżenia zakwalifikowany został z art. 46 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym.Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę w trybie doraźnym i w wyroku przypisał oskarżonemu popełnienie wykroczenia określonego w art. 50 cytowanego dekretu, polegającego na tym, że oskarżony uczestniczył w strajku na wydziale wykańczalni, w następstwie którego doszło do fragmentarycznego przerwania pracy.Tak więc czyn oskarżonego Andrzeja G. stanowiący wykroczenie polegać miał na jego uczestniczeniu w strajku, mimo że Sąd Wojewódzki ustalił, iż oskarżony w strajku nie uczestniczył. Sąd Wojewódzki bowiem uznał, że: "Po ogłoszeniu strajku na wydziale wykańczalni przeważająca część pracowników pracowała w dalszym ciągu normalnie, gdyż chodziło o to, aby dokończyć cykl produkcyjny i nie dopuścić do zniszczenia materiałów będących w produkcji. W takim zakresie również oskarżony Andrzej G. kontynuował pracę na swojej maszynie w oddziale farbiarni." W dalszej części uzasadnienia Sąd Wojewódzki stwierdził, że: "Na oddziale farbiarni, na którym pracował oskarżony G., nie było żadnego przestoju produkcyjnego, ponieważ strajk został odwołany, zanim dokończono rozpoczęty cykl produkcyjny."Oceniając zaś postawę oskarżonego Andrzeja G. w czasie organizowanego strajku, a więc kontynuowanie przez niego pracy, mimo zaprzestania pracy przez wielu innych pracowników - Sąd Wojewódzki uznał, że oskarżony ten uczestniczył w strajku, przy czym strajk ten miał charakter fragmentaryczny na skutek przerwania pracy przez niektórych pracowników na niektórych oddziałach. W dalszej części uzasadnienia Sąd Wojewódzki natomiast stwierdził: "Oskarżony Andrzej G., wypowiadając się na zebraniu za strajkiem, wyraził tym samym w sposób wyraźny wolę uczestniczenia w strajku, zwłaszcza że prace, które wykonywał po ogłoszeniu strajku, były tylko pracami wykończeniowymi produkcji z rozpoczętego cyklu produkcyjnego." Z kolei Sąd Wojewódzki, uzasadniając udział oskarżonego w strajku, ustalił: "Byli jednak pracownicy, którzy z chwilą ogłoszenia strajku przerwali pracę, i do tych pracowników oskarżony się przyłączył, wykonując jedynie prace wykończeniowe. Oskarżony nie podjął też żadnej działalności przeciwko odwołaniu strajku."Jak wynika więc z przedstawionych ustaleń i stanowiska Sądu Wojewódzkiego, oskarżony Andrzej G. wyraził wolę uczestniczenia w strajku, jednakże faktycznie przystąpił do pracy i wykonywał należące do niego obowiązki pracownika zakładu.Zagadnienie sprowadza się więc do oceny, czy oskarżony popełnił przypisane mu wykroczenie, zwłaszcza zaś czy wyrażenie zamiaru uczestnictwa w strajku bez faktycznego w nim udziału stanowi czyn zabroniony w rozumieniu art. 47 § 1 k.w. Według bowiem art. 47 § 1 k.w. przez czyn zabroniony rozumie się działanie lub zaniechanie o znamionach określonych w ustawie, chociażby nie stanowiło ono wykroczenia ze względu na brak winy, a art. 50 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym stanowi, że podlega karze ten, kto uczestniczy w strajku albo w akcji protestacyjnej. Wynika z tego, że samo wyrażenie woli uczestniczenia w strajku bez faktycznego w nim udziału nie stanowi według art. 50 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym czynu karalnego. Nie stanowi też czynu karalnego wyrażenie woli uczestniczenia w strajku w terminie późniejszym bez faktycznego przystąpienia do strajku, niezależnie od faktu wcześniejszego odwołania strajku z przyczyn od oskarżonego niezależnych. Rozważenia natomiast wymagałaby kwestia, czy oskarżony Andrzej G. uczestniczył w akcji protestacyjnej, a więc czy jego działanie wypełniało znamiona wykroczenia określonego w art. 50 cytowanego dekretu o stanie wojennym, polegającego na uczestniczeniu w akcji protestacyjnej. Stanowisko w tej mierze powinien zająć Sąd Wojewódzki po ponownym rozpoznaniu sprawy (...)(...) Błędny jest pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego, że do czynu określonego w art. 46 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym nie ma zastosowania zjawiskowa postać przestępstwa w formie podżegania, ponieważ przepis ten takiej formy nie przewiduje. Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym w zakresie przepisów karnych dotyczących przestępstw w nim określonych jest niewątpliwie aktem prawnym szczególnym w stosunku do przepisów kodeksu karnego. Jednakże nie znaczy to, że do przestępstw określonych w tym dekrecie nie mają zastosowania przepisy części ogólnej kodeksu karnego. Wynika to zresztą wprost z treści art. 121 k.k., który stanowi: "Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do przestępstw przewidzianych w innych ustawach, jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych." W jakim zaś zakresie przepisy karne dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym odmiennie normują niektóre instytucje części ogólnej kodeksu karnego, stanowią o tym wyraźnie przepisy tego dekretu (np. art. 46 ust. 7, art. 48 ust. 6, art. 49 ust. 3).Tak więc do przestępstw określonych w dekrecie z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) mają zastosowanie przepisy części ogólnej kodeksu karnego, jeżeli przepisy tego dekretu nie zawierają unormowań odmiennych (art. 121 k.k.). Dotyczy to także instytucji podżegania do przestępstwa określonego w art. 46 ust. 2 cytowanego dekretu, przepisy tego dekretu bowiem nie zawierają unormowań odmiennych.Sąd Wojewódzki powinien więc ponownie rozważyć materiał dowodowy, biorąc pod uwagę znamiona podżegania do zorganizowania strajku lub akcji protestacyjnej pracowników zakładu, w którym oskarżony pracował (...).