V KRN 120/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wołek. Sędziowie: H. Kwaśny (sprawozdawca), J. Ostaś.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 1985 r. sprawy Stanisława N., skazanego z art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k. i Tadeusza B., skazanego z art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. i art. 221 § 3 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. oraz art. 43 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230), z powodu rewizji nadzwyczajnej - wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść oskarżonych - od wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia 1 marca 1984 r. i Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 13 listopada 1984 r.zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że:1) Stanisławowi N. podwyższył wymierzoną mu karę pozbawienia wolności do 7 lat oraz karę grzywny do 70.000 zł, orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na 5 lat oraz nadzór ochronny na okres 3 lat,2) Tadeuszowi B. podwyższył karę pozbawienia wolności za czyn opisany w pkt I aktu oskarżenia do 6 lat oraz karę grzywny do 70.000 zł i orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat oraz za czyn opisany w pkt III aktu oskarżenia podwyższył karę pozbawienia wolności do 3 lat i karę grzywny do 50.000 zł oraz podwyższył karę łączną do 6 lat pozbawienia wolności i do 100.000 zł grzywny (...).Na podstawie art. 49 k.k. zarządził podanie wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści w "Życiu Warszawy" (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w M. wyrokiem z dnia 1 marca 1984 r. uznał Stanisława N. i Tadeusza B. za winnych tego, że w nocy z dnia 20 na dzień 21 września 1982 r. w pociągu relacji Warszawa Zach. - Ełk, działając wspólnie i w porozumieniu, po uprzednim użyciu gwałtu na osobie Tadeusza B., który polegał na biciu go rękami po twarzy i innych częściach ciała, zabrali następnie na jego szkodę pieniądze w wysokości 2.000 zł oraz torbę podróżną z rzeczami osobistymi i innymi przedmiotami o łącznej wartości ok. 50.000 zł, przy czym Tadeusz B. dopuścił się tego czynu przed upływem 5 lat od odbycia kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, a Stanisław N. przed upływem 5 lat od odbycia kary co najmniej 1 roku pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne w warunkach art. 60 § 1 k.k. - i za ten czyn Tadeusza B. na podstawie art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. i 36 § 3 k.k., a Stanisław N. na podstawie art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k. i 36 § 3 k.k. skazał na kary po 4 lata pozbawienia wolności i 25.000 zł grzywny. Ponadto Tadeusz B. został uznany za winnego tego, że w okresie od sierpnia do listopada 1982 r., nie mając wymaganego zezwolenia, nabywał w jednostkach handlu detalicznego piwo w cenie 21 zł za butelkę, a następnie odprzedawał je w pociągach po znacznie wyższej cenie, osiągając w ten sposób nielegalny zysk w wysokości około 100.000 zł - i za ten czyn na podstawie art. 221 § 3 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. i art. 10 § 3 k.k. został skazany na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 30.000 zł grzywny. Na podstawie art. 66 k.k. wymierzono oskarżonemu Tadeuszowi B. karę łączną 4 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny.Wyrok ten zaskarżyli obrońcy oskarżonych oraz oskarżony Tadeusz B.Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 13 listopada 1984 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, dokonując jednocześnie korekty w sferze kwalifikacji prawnej czynu przez przyjęcie w ramach zarzutu opisanego w pkt I aktu oskarżenia, że oskarżony Tadeusz B. działał w warunkach określonych w art. 60 § 1 k.k., a Stanisław N. - w art. 60 § 2 k.k., oraz że zarzut przypisany Tadeuszowi B. w pkt III aktu oskarżenia wyczerpuje ponadto art. 43 powołanej wyżej ustawy z dnia 26 października 1982 r.Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną zaskarżył te wyroki na niekorzyść oskarżonych Stanisława N. i Tadeusza B., zarzucając rażącą niewspółmierność wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności oraz obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 40 § 3 pkt 3 k.k., przez nieorzeczenie, skazując z art. 210 § 1 k.k., kary pozbawienia praw publicznych wobec obu oskarżonych, oraz art. 62 § 2 k.k., przez nieorzeczenie nadzoru ochronnego wobec oskarżonego Stanisława N., i wnosił o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. oraz zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w N. przez wymierzenie oskarżonemu Tadeuszowi B. za czyn opisany w pkt I aktu oskarżenia 7 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny, za czyn opisany w pkt III aktu oskarżenia 3 lat pozbawienia wolności i 150.000 zł grzywny oraz kary łącznej w wysokości 7 lat pozbawienia wolności i 200.000 zł grzywny; oskarżonemu Stanisławowi N. - kary 8 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny oraz orzeczenie wobec obu oskarżonych pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, a w stosunku do oskarżonego Stanisława N. nadzoru ochronnego na okres 3 lat, a ponadto podania wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w "Życiu Warszawy".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(..) Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości jest zasadna, jakkolwiek nie można w pełni podzielić zawartych w niej wniosków co do wysokości kar pozbawienia wolności i kar grzywny.Słusznie wywodzi skarżący, że wymierzone oskarżonym kary pozbawienia wolności oraz grzywny są niewspółmierne do stopnia społecznego niebezpieczeństwa popełnionych przez nich czynów i przez to nie spełniają swej prewencyjnej funkcji, jak też nie uwzględniają w dostatecznym stopniu osobowości sprawców.Oskarżeni dopuścili się rozboju w pociągu, w godzinach nocnych, w sytuacji, gdy pokrzywdzony nie miał praktycznie możliwości skutecznej obrony przed napastnikami. Wybicie pokrzywdzonemu 4 zębów oraz dotkliwe go pobicie, zastraszenie i sterroryzowanie przez oskarżonych - to wszystko dobitnie świadczy o ich brutalności i wręcz okrucieństwie. Uniemożliwili oni ponadto pokrzywdzonemu poinformowanie konduktora o dokonanym na nim rozboju. W końcowym zaś etapie zdarzenia oskarżeni zabrali pokrzywdzonemu wszystkie posiadane przez niego bagaże.Obydwaj oskarżeni wykazują aspołeczną postawę i cechy niepoprawności. Stanisław N. był 3-krotnie karany za kradzieże i włamania, w tym dwukrotnie w warunkach powrotu do przestępstwa. Ma zdecydowanie negatywną opinię środowiskową ze względu na nadużywanie alkoholu i utrzymywanie kontaktów z elementem przestępczym. Oskarżony Tadeusz B. natomiast nie przebywa na stałe w miejscu zamieszkania, prowadzi pasożytniczy tryb życia, czerpiąc środki utrzymania ze spekulacyjnego handlu alkoholem. Poczynając od 1967 r., był wielokrotnie karany za różnego rodzaju przestępstwa, w tym zwłaszcza przeciwko mieniu.Przestępstwa polegające na rozboju popełnione przez oskarżonych stały się ostatnio swojego rodzaju plagą społeczną i z tych względów wymierzenie oskarżonym znacznie wyższych kar pozbawienia wolności jest społecznie uzasadnione. Orzeczone zaskarżonym wyrokiem kary grzywny rażą swą łagodnością, gdyż odebranie pokrzywdzonemu całego jego mienia, jakie posiadał ze sobą w pociągu, oraz uzyskanie przez oskarżonego Tadeusza B. ze spekulacyjnego handlu piwem w pociągu dochodu w wysokości około 100.000 zł uzasadnia orzeczenie wobec obu oskarżonych znacznie wyższych kar grzywien zarówno poszczególnych, jak i w odniesieniu do oskarżonego Tadeusza B. kary łącznej, i to w stopniu potrzebnym do wywarcia u sprawców przekonania o nieopłacalności tej drogi życia.Ustalając wymiar kary, nie uwzględniono w sposób należyty dyrektyw wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 22 grudnia 1978 r. w sprawie prawidłowego stosowania przepisów dotyczących przestępstw popełnionych w warunkach recydywy (uchwała połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego - OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1), a w szczególności pkt 9, w którym stwierdza się, że przy wymiarze kary za przestępstwa popełnione w warunkach określonych w art. 60 § 1 lub 2 k.k. sądy powinny mieć na względzie, że odpowiednio surowa represja karna - uwzględniająca ogólne dyrektywy wymiaru kary określone w art. 50 k.k. - powinna stanowić jeden z istotnych elementów zwalczania i zapobiegania przestępczości powrotnej.Podnieść wreszcie należy, że nieorzeczenie wobec obu oskarżonych kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych, która jest w konkretnym przypadku karą obligatoryjną (za czyn z art. 210 § 1 k.k.), jest naruszeniem prawa materialnego - art. 40 § 1 pkt 3 k.k. Zarzut ten odnosi się również do nieorzeczenia wobec oskarżonego Stanisława N. nadzoru ochronnego w myśl art. 62 § 2 k.k.Z tych wszystkich względów, mając ponadto na względzie istniejące w sprawie okoliczności przemawiające na korzyść oskarżonych oraz ich warunki materialne, zaskarżone wyroki stosownie skorygowano zarówno przez podwyższenie wymierzonych oskarżonym kar, jak i przez orzeczenie kar dodatkowych.W celu osiągnięcia właściwszych efektów kar orzeczonych wobec oskarżonych, zwłaszcza w zakresie społecznego ich oddziaływania, na podstawie art. 49 k.k. zarządzono podanie wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie go w dzienniku "Życie Warszawy".W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.