V KRN 321/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Jax. Sędziowie: E. Binkiewicz, K. Czajkowski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 29 września 1970 r. sprawy Jerzego P., oskarżonego z art. 6 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 1970 r.zmienił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy jako rewizyjnego w ten sposób, iż - przyjmując jako podstawę skazania oskarżonego Jerzego P. za poszczególne czyny przepisy art. 199 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k., art. 36 § 3, 37 § 1, 40 § 2 i 44 § 1 k.k., a jako podstawę skazania na karę łączną przepisy art. 66, 67 § 1, 70 § 1, 71 § 2 k.k. - utrzymał w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Świeciu z dnia 26 listopada 1969 r. z tą zmianą, że zamiast orzeczonych kar poszczególnych i łącznej oraz kar zastępczych więzienia orzekł kary pozbawienia wolności, a zamiast kar dodatkowych poszczególnych i łącznej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych orzekł pozbawienie praw publicznych oraz że uchylił orzeczenie o zasądzeniu od oskarżonego na rzecz Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B. kwoty 4.773,60 zł i w tej części postępowanie umorzył; na poczet kary pozbawienia wolności zaliczył areszt tymczasowy od dnia 13 grudnia 1966 r. do dnia 14 czerwca 1968 r. i od dnia 26 listopada 1969 r. do dnia 20 grudnia 1969 r. (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy jako rewizyjnego z dnia 24 kwietnia 1970 r. na niekorzyść Jerzego P., oskarżonego z art. 6 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), polegającą na niesłusznym darowaniu oskarżonemu Jerzemu P. kar pozbawienia wolności orzeczonych za poszczególne przestępstwa oraz kar dodatkowych utraty praw publicznych, mimo że oskarżony popełnił te czyny w warunkach recydywy w ciągu 5 lat po odbyciu przeszło 6 miesięcy kary, wymierzonej poprzednio za umyślne przestępstwo tego samego rodzaju, i wnosi o zmianę tegoż wyroku Sądu rewizyjnego w ten sposób, aby bez stosowania przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii utrzymać w mocy wyrok Sądu I instancji z uchyleniem jedynie orzeczenia o zasądzeniu odszkodowania pieniężnego 4.773,60 zł na rzecz Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B. i z umorzeniem w tym zakresie postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Jerzy P. (jako jeden ze współoskarżonych) w marcu 1967 r. został oskarżony o trzy czyny z art. 6 lit. b ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), polegające na tym, że oskarżony jako kierownik odcinka montażowego przedsiębiorstwa "Energomontaż Północ" w W., będąc uprzednio karany za zagarnięcie mienia społecznego (w ciągu 5 lat) po odbyciu kary 1 roku więzienia w S.:I. od stycznia 1965 r. do grudnia 1966 r. zabrał w celu przywłaszczenia z budowy Zakładów Celulozy i Papieru w S. 640 sztuk siporeksu oraz 3 m3 desek, ogólnej wartości 10.680 zł, na szkodę Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w B.;II. w tymże czasie zabrał w celu przywłaszczenia 10 mb rur stalowych i 500 kg farby olejnej, ogólnej wartości 20.641,25 zł, na szkodę przedsiębiorstwa "Energomontaż Północ" w W.;III. w końcu 1965 r., działając wspólnie z jednym ze współoskarżonych, zabrał w celu przywłaszczenia grzejniki c.o., wartości 4.773,60 zł, na szkodę Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B.Sąd Powiatowy w Świeciu nad Wisłą wyrokiem z dnia 26 listopada 1969 r. skazał Jerzego P. - przyjmując, że nie był on w szczególny sposób odpowiedzialny za zagarnięte materiały budowlane z art. 6 lit. a cytowanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228):I. za czyn opisany w pkt I aktu oskarżenia - na karę 2 lat więzienia, 5.000 zł grzywny oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 2 lata;II. za czyn opisany w pkt II aktu oskarżenia - na karę 2 lat więzienia, 8.000 zł grzywny oraz utratę praw na 2 lata;III. za czyn opisany w pkt III aktu oskarżenia - na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia i 3.000 zł grzywny z utratą praw na 2 lata- łącznie na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 13 grudnia 1966 r. do dnia 14 czerwca 1968 r., 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, przyjmując 1 dzień więzienia jako równoważnik 50 zł, oraz karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata;IV. zasądził od Jerzego P. tytułem odszkodowania za wyrządzone szkody: kwotę 10.680 zł - na rzecz Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w B., kwotę 20.641,25 zł - na rzecz Przedsiębiorstwa "Energomontaż Północ" w W. oraz kwotę 4.773,60 zł na rzecz Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B.Po rozpoznaniu rewizji oskarżonego Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1970 r. zmienił zaskarżony wyrok ustalając, że Jerzy P. nie działał w warunkach recydywy, darował oskarżonemu na mocy art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) kary pozbawienia wolności wymierzone za przypisane mu czyny w rozmiarze 2 lat oraz 1 roku i 6 miesięcy więzienia, jak również orzeczone za te czyny kary dodatkowe utraty praw publicznych, a ponadto uchylił orzeczenie o zasądzeniu od Jerzego P. na rzecz Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B. kwoty 4.773,60 zł, umarzając w tym zakresie postępowanie.Wyrok sądu rewizyjnego, jako wydany z obrazą przepisów prawa materialnego, wymaga zmiany.Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu rewizyjnego, Sąd ten podzielił stanowisko Sądu I instancji w zakresie ustaleń co do wszystkich trzech przypisanych oskarżonemu Jerzemu P. przestępstw, uznając je za trafne i zgodne z ujawnionymi dowodami. Sąd natomiast nie przyjął, że oskarżony działał w warunkach recydywy, co spowodowało w konsekwencji zastosowanie względem niego przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) i w tym zakresie wyrok ten nie jest słuszny.W związku z tym należy stwierdzić przede wszystkim - niezależnie od granic zaskarżenia - że Sąd Wojewódzki jako rewizyjny, rozpatrując sprawę po wejściu w życie kodeksu karnego z 1969 r., nie rozważył w ogóle kwalifikacji prawnej czynów oskarżonego Jerzego P.Było to tym bardziej konieczne ze względu na przyjęcie (chociaż błędnie), że oskarżony nie działał w warunkach recydywy, oraz ze względu na treść art. 2 § 1 k.k. Z punktu widzenia stanowiska Sądu Wojewódzkiego czyny oskarżonego Jerzego P. należało w myśl art. 2 § 1 k.k. zakwalifikować z art. 199 § 1 k.k., który zawiera zagrożenie karą równorzędne do zagrożenia z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), żadne zaś inne przepisy nowego kodeksu karnego w odniesieniu do okoliczności sprawy nie stwarzają pogorszenia sytuacji sprawcy. Jeśli zaś uwzględnić (jak to wynika z dalszych wywodów niniejszego uzasadnienia), że oskarżony wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego, działał w warunkach recydywy, to ustawą względniejszą dla sprawcy nie jest także dawna ustawa prawidłowo zastosowana w czasie orzekania przez Sąd Powiatowy, a mianowicie art. 6 lit. a powołanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., lecz art. 199 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. Ustawa nowa przy zastosowaniu jej do konkretnej sprawy jest łagodniejsza dla oskarżonego Jerzego P.W kwestii rozważań Sądu Wojewódzkiego na temat recydywy zauważyć wypada, co następuje:Jerzy P. był poprzednio kilkakrotnie karany, między innymi w 1963 r. wyrokiem Sądu Powiatowego w Bielsku Białej (w sprawie III Kp 343/63) z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. na karę 1 roku więzienia i 7.000 zł grzywny.Jak wynikało z relacji Sądu Powiatowego w Bielsku-Białej z dnia 7 kwietnia 1970 r., na poczet tej kary Jerzy P. miał zaliczony okres tymczasowego aresztowania od dnia 17 listopada 1962 r. do dnia 17 lipca 1963 r. (8 miesięcy), a następnie, po wejściu w życie dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 174), postanowieniem z dnia 24 października 1964 r. sąd darował mu karę więzienia.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy reprezentuje w niniejszej sprawie pogląd, że darowanie kary z mocy przepisów ustawy o amnestii dotyczy całej orzeczonej kary, a nie tylko tej jej części, która pozostała do odbycia w chwili wydania postanowienia o zastosowaniu amnestii. Tak więc w odniesieniu do oskarżonego Jerzego P. darowanie mu orzeczonej, poprzednio kary 1 roku więzienia nie daje możliwości ustalenia w niniejszej sprawie powrotu do przestępstwa, mimo że w areszcie tymczasowym przebywał on 8 miesięcy.Na poparcie słuszności swego rozumowania Sąd rewizyjny przytoczył art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii dotyczący wypadków, w których darowane na podstawie art. 3 ust. 1 bądź art. 8 ust. 3 pkt 2 tejże ustawy podlegają wykonaniu w wysokości "uprzednio orzeczonej", a zatem - zdaniem sądu rewizyjnego - "nie wykonanej", przy czym na poczet kary pozbawienia wolności ma być zaliczony okres, "przez który sprawca był już od chwili zwolnienia go z aresztu śledczego lub zakładu karnego na podstawie amnestii pozbawiony wolności w danej sprawie". Ponadto sąd rewizyjny podkreśla, że problem ten miał być uregulowany identycznie jak zaliczenie aresztu tymczasowego przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary, gdy warunkowo zostaje zawieszone wykonanie całej kary pozbawienia wolności, a nie jej nie wykonanej części.Przede wszystkim stwierdzić należy, że sąd rewizyjny błędnie przytoczył treść art. 11 cytowanej ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. W pkt 3 tego przepisu wskazano wyraźnie, że zalicza się na poczet kary pozbawienia wolności podlegającej wykonaniu okres, przez który sprawca był już pozbawiony wolności w danej sprawie aż do chwili zwolnienia go z aresztu śledczego lub zakładu karnego na podstawie amnestii, a nie - jak przyjął Sąd - od tej chwili.Ustawa z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), przewidując w art. 3 darowanie określonych w nim kar pozbawienia wolności za przestępstwa nieabolicyjne, wskazała w art. 3 ust. 2 i 4 w sposób wyczerpujący skutki tego darowania. Jednym ze skutków, występujących jednak tylko w razie darowania kary orzeczonej w rozmiarze do 6 miesięcy pozbawienia wolności, jest uznanie skazania za niebyłe. We wszystkich innych wypadkach darowania kary pozbawienia wolności skazanie pozostaje. Jest to jeden z warunków powrotu do przestępstwa, określonych w art. 60 § 1 k.k., na który skutki amnestii przy darowaniu kary powyżej 6 miesięcy pozbawienia wolności się nie rozciągają.Drugim z warunków ustalenia powrotu do przestępstwa jest odbycie co najmniej 6 miesięcy kary orzeczonej za przestępstwo umyślne. Wprawdzie ustawa o amnestii darowuje kary pozbawienia wolności, o których mowa w art. 3 tejże ustawy w całości choćby skazany odbył już część kary, jednakże darowanie całej kary nie przekreśla faktu odbycia części kary, bo gdyby tak miało być, to ustawa musiałaby wyraźnie o tym stanowić.Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 października 1969 r. IV KZ 82/69 (OSNKW z 1970 r., z. 1, poz. 8) stanął na podobnym stanowisku stwierdzając, że już samo określenie "darowanie" wskazuje na to, iż może ono dotyczyć tylko takiej kary, która w chwili stosowania amnestii podlegała wykonaniu.W niniejszej sprawie poprzednie skazanie Jerzego P. w sprawie III Kp 343/63 dotyczyło zagarnięcia mienia społecznego, zakwalifikowanego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., tj. przestępstwa umyślnego, nieabolicyjnego. Wprawdzie kara 1 roku więzienia uległa darowaniu na podstawie przepisów dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii, jednakże skazanie to pozostało w mocy. Skoro zaś na poczet tej kary, przed zastosowaniem amnestii, oskarżony Jerzy P. odbył 8 miesięcy pozbawienia wolności (w areszcie tymczasowym zaliczanym na poczet kary), to skazanie to dawało podstawę do przyjęcia w niniejszej sprawie - co do wszystkich trzech przypisanych Jerzemu P. czynów - działania w warunkach powrotu do przestępstwa, przewidzianego w art. 60 § 1 k.k. W tych warunkach, wobec wymierzenia przez Sąd za te czyny kar przewyższających kary 1 roku pozbawienia wolności, zgodnie z art. 7 pkt 9 cytowanej ustawy o amnestii z dnia 21 lipca 1969 r. nie należało stosować amnestii względem Jerzego P.Zasadne natomiast było uchylenie przez Sąd rewizyjny orzeczenia o zasądzeniu od oskarżonego Jerzego P. odszkodowania w wysokości 4.773,60 zł na rzecz Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych w B., gdyż kwota ta została w toku postępowania uregulowana.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.