V KRN 338/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Kaciczak (spr.).Sędziowie SN: M. Budzianowski, M. Paluch.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 22 września 1971 r. sprawy S. S., oskarżonego z art. 202 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL, DS I R 217/71 - RW 222/71, na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1970 r., sygn. akt (...),1.zmienia zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego S. S. w orzeczeniu o karze w ten sposób, że za przypisany mu czyn na podstawie art. 202 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 36 § 3, 40 § 1 pkt 3 i 46 § 1 pkt 2 k.k. skazuje go na 5 (pięć) lat pozbawienia wolności, 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych) grzywny, z zamianą w razie jej nieuiszczenia w terminie na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 1 (jeden) dzień pozbawienia wolności za równoważny 100 zł grzywny, a nadto na kary dodatkowe pozbawienia praw publicznych na okres lat 3 (trzech) i konfiskatę mienia w postaci telewizora marki X opisanego w protokole tymczasowego ujęcia nieruchomości,2.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zalicza osk. S. S. okres tymczasowego aresztowania od dnia 7 maja 1969 r. do dnia 17 grudnia 1970 r. i dotąd odbytej kary,3.zasądza od osk. S. S. na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania karnego oraz 5.400 zł tytułem opłaty sądowej za wszystkie instancje.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 17 grudnia 1970 r., sygn. akt (...), uznał m.in. oskarżonego S. S. za winnego tego, że w okresie od dnia 1 czerwca 1962 r. do dnia 30 września 1965 r. na terenie powiatów p. i g., jako klasyfikator żywca Zakładów Mięsnych w P., wykorzystując działalność gospodarczą tych Zakładów i działając w porozumieniu z pracownikami tych Zakładów, J. S., L. K. i innymi oraz dostawcami prosiąt i warchlaków S. O. i J. O. oraz innymi rolnikami, wziął udział w zagarnięciu na szkodę tych Zakładów kwoty nie niższej niż 220.000 zł, stanowiącej równowartość fikcyjnie dopisywanych ilości wagowych do przyjmowanych na punktach skupu prosiąt i warchlaków i na podstawie art. 202 § 2 k.k. oraz art. 36 § 2 i 3, 40 § 1 pkt 3 i art. 57 § 2 pkt 1 i 2 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres lat 3 z odstąpieniem na podstawie art. 57 § 4 k.k. od wymierzenia mu dodatkowej kary konfiskaty mienia.Dnia 18 grudnia 1970 r. prokurator złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, który został mu doręczony w dniu 11 lutego 1971 r. Prokurator wniósł rewizję tylko w części dotyczącej współoskarżonego J. G.Wobec niewniesienia rewizji przez obrońcę oskarżonego S. S. wyrok Sądu Wojewódzkiego co do tego oskarżonego uprawomocnił się zatem w dniu 25 lutego 1971 r.Od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1970 r., sygn. akt (...), w części dotyczącej S. S. na podstawie art. 462-464 wniósł rewizję nadzwyczajną na niekorzyść tego oskarżonego Prokurator Generalny PRL, zarzucając temu wyrokowi na podstawie art. 376, 386 § 1 i 2 zdanie drugie oraz art. 387 pkt 1 k.p.k. obrazę art. 57 § 2 i § 4 k.k. przez skazanie tego oskarżonego za przypisane mu przestępstwo z art. 202 § 2 k.k. z zastosowaniem nadzwyczajnego złagodzenia do kary pozbawienia wolności i kary dodatkowej konfiskaty mienia, pomimo braku przewidzianych w art. 57 § 2 pkt 1 i 2 k.k. podstaw do takiego łagodzenia.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi o zmianę wyroku w części dotyczącej osk. S. S. przez wymierzanie mu za przypisane przestępstwo na podstawie art. 202 § 2, 36 § 2 i 3, 40 pkt 3, 46 § 1 pkt 2 k.k. odpowiednich kar pozbawienia wolności i grzywny oraz orzeczenia względem niego kar dodatkowych pozbawienia praw publicznych i konfiskaty mienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego jest zasadna. Przytoczone w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego okoliczności mające skutkować zastosowanie wobec osk. S. S. nadzwyczajnego złagodzenia kary z art. 57 § 2 pkt 2 i § 4 k.k. nie stanowią owych nietypowych okoliczności stwarzających sytuację, w której wymierzenie kary poniżej dolnej granicy zagrożenia z art. 2 § 2 k.k. byłoby uzasadnione.Ogólnie zauważyć należy, że egzemplifikacja okoliczności mogących skutkować zastosowanie do sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary w pkt 1 i 2 § 2 art. 57 k.k. relacjonuje, jakiej winny one być rangi, by z zaistnieniem ich jako "szczególnych" wiązała się ocena danego wypadku jako "nietypowego", a w szczególności, czy i o ile okoliczności te oddziaływają neutralizująco na stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu sprawcy w takim stopniu, że uzasadniają, iż nawet najniższa kara przewidziana za dane przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa.W omawianym wypadku Sąd Wojewódzki stosując do osk. S. S. nadzwyczajne złagodzenie kary z powołaniem się na pkt 1 § 2 art. 57 k.k. uzasadnił swoje stanowisko tym, że oskarżony ten:1. wcześnie zaprzestał działalności przestępczej,2.w czasie dokonywania działalności nie wykazał specjalnej aktywności,3.z działalności przestępczej odniósł niewielką korzyść bezprawną,4.jest człowiekiem w podeszłym wieku, ukończył bowiem 60. rok życia.Ocena wymienionych wyżej okoliczności prowadzi do wniosku, iż brak im cech szczególnie reprezentatywnych w relacji do szczególnie wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu przypisanego oskarżonemu S., niezależnie od tego, że trudna do przyjęcia jest również ich podstawa faktyczna.Fakt przerwania działalności przestępczej przez oskarżonego S. po kilkuletnim okresie jej trwania (od czerwca 1962 r. do końca września 1965 r.), przy braku z jego strony jakiejkolwiek czynnej postawy rekompensacyjnej (np. w ujawnieniu przestępczej działalności, jak to uczynił współoskarżony K.), nie daje podstawy do oceny, iż wypadek ten można określić jako "szczególny", w którym zachowanie się sprawcy jest "nietypowe", więc uzasadniające zastosowanie ocen wyjątkowych.Brak jest również podstawy do przyjęcia, że może być do oskarżonego tego zastosowane określenie o jego "podrzędnej roli" w działalności przestępczej. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika bowiem, że bez współdziałania oskarżonego jako klasyfikatora żywca z innymi uczestnikami przestępstwa niemożliwe byłoby zagarnięcie mienia społecznego w tak znacznych rozmiarach. Ustalone w wyroku rozliczne kombinacje osobowe, w jakich dokonywane były przestępne czyny, w różny sposób i w różnych punktach skupu, stoją w wyraźnej sprzeczności z podniesioną przez Sąd Wojewódzki rzekomą małą aktywnością osk. S.Odnośnie zaś do kwestii inicjatywy przestępczej i narzucenia osk. S. pomysłów działania przestępczego przez osk. S. i osk. K., zważyć należy, że oskarżony nie pozostawał w żadnym stosunku zależności służbowej od wyżej wymienionych współoskarżonych, a ponadto czynów polegających na dopisywaniu fikcyjnej wagi do skupowanego żywca dopuszczał się również sam, wykazując nie mniejszą pomysłowość i inicjatywę. Błędne byłoby również przyznawanie waloru "szczególnego" okoliczności uzyskania przez osk. S. nieznacznych bezprawnych korzyści z przestępstwa w wyniku oszukiwania go przez współuczestników działalności oskarżonych S. i K.Pomijając już to, że przypadki oszukiwania oskarżonego musiały mieć charakter incydentalny, gdyż w przeciwnym wypadku oskarżony nie kontynuowałby działalności przestępczej dla małych efektów finansowych, istotnym dla oceny kwestii korzyści bezprawnych jest korzyść zamierzona stanowiąca treść przestępnej zmowy i pobudzająca sprawcę do działania przestępnego, a nie przypadkowy efekt, niewkalkulowany w ryzyko przestępcze przez sprawcę.W relacji do wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu nie sposób uznać wreszcie okoliczności podeszłego wieku osk. S. jako "szczególnej", chociaż nie można negować jej znaczenia przy rozważaniach nad wymiarem kary. Odstępując z wymienionych wyżej powodów od zastosowania wobec osk. S. S. dobrodziejstwa z art. 57 § 2 i 4 k.k., Sąd Najwyższy wymierzył mu za przypisany czyn karę 5 lat pozbawienia wolności. Wymiar kary pozbawienia wolności w granicach najniższego zagrożenia ustawowego z art. 202 § 2 k.k. podyktowany został podeszłym wiekiem oskarżonego, złym stanem jego zdrowia, jak i stanem zdrowia będącej na jego utrzymaniu żony oraz nienagannym dotąd trybem życia. Orzekając karę dodatkową konfiskaty majątku, Sąd Najwyższy zadośćuczynił wymogom przepisu art. 46 § 1 pkt 2 k.k., ograniczając ją do części majątku ruchomego oskarżonego.Orzekając o pozostałych karach podstawowych (grzywna) i dodatkowych (pozbawienia praw obywatelskich) w wymiarach identycznych jak Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, Sąd Najwyższy uznał, że w zakresie represyjno-wychowawczym i zapobiegawczym spełnią one swe zadanie w stosunku do osk. S. S.