V KRN 371/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Polony. Sędziowie: T. Majewski (sprawozdawca), M. Paluch.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 1971 r. sprawy Zygmunta Mariana C., oskarżonego z art. 218 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 2 lutego 1971 r. i utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 16 kwietnia 1971 r.,uchylił oba powyższe zaskarżone wyroki co do oskarżonego Zygmunta Mariana C. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 2 lutego 1971 r. oskarżony Zygmunt Marian C. został skazany z mocy art. 218 § 1 k.k. na 1 rok pozbawienia wolności za to, że:w okresie od czerwca 1967 r. do maja 1970 r., jako prezes Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. z siedzibą w G., nie dopełnił swych obowiązków w zakresie nadzoru nad majątkiem tej Spółdzielni, jego ochrony i gospodarowania oraz w zakresie czuwania nad przestrzeganiem porządku i dyscypliny pracy przez podległych mu pracowników, w szczególności przez to, że tolerował niewywiązywanie się z podstawowych obowiązków pracy przez magazyniera magazynu towarów masowych Józefa K., że - wbrew zarządzeniu z dnia 28 listopada 1967 r. w sprawie zakazu wydawania przez magazynierów towarów z magazynu w ramach tzw. "potrzeb własnych" Gminnej Spółdzielni bez pokwitowania odbiorców na bieżąco i akceptacji zarządu - wydał ustne polecenie magazynierowi Józefowi K. wydawania materiałów budowlanych bez wyżej wspomnianych dokumentów bądź polecał robotnikom budowlanym bez wiedzy magazyniera pobierać materiały budowlane, a nadto że nie tylko tolerował opuszczenie dni pracy przez magazyniera Józefa K. w okresie trwania ostatniego remanentu zdawczo-odbiorczego, lecz w tymże czasie udzielił mu urlopu wypoczynkowego na okres od dnia 28 marca 1969 r. do 14 kwietnia 1969 r., przez co dopuścił do przewlekłego trwania tego remanentu i w konsekwencji postępowaniem swym przyczynił się do powstania w magazynie towarów masowych niedoboru na łączną kwotę przeszło 120.000 zł.Tymże wyrokiem oskarżony Józef K. został skazany z mocy art. 218 § 1 k.k. na 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 10.000 zł grzywny za doprowadzenie do powstania niedoboru w podanej wyżej wysokości w powierzonym jego pieczy powyższym magazynie przez to, że nie prowadził w ogóle kartotek magazynowych, sporządzał nieterminowo raporty dzienne, wydawał towary bez udokumentowania, naruszał dyscyplinę pracy, przyjmował towary do magazynu bez przeważania oraz dopuścił do zaniedbań w zakresie zabezpieczenia powierzonego mu majątku Spółdzielni przed zniszczeniem i kradzieżą.Od wyroku tego obaj oskarżeni wnieśli rewizje, które nie zostały uwzględnione przez rozpoznający sprawę w drugiej instancji Sąd Wojewódzki w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim, gdyż Sąd ten wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1971 r. zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego utrzymał w mocy w stosunku do obydwu oskarżonych.Od wyroków tych Prokurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego Zygmunta Mariana C.Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę art. 3 § 1, 357 i 406 § 2 k.p.k., polegającą na pominięciu przy rozważeniu zagadnienia kary, jaką należało wymierzyć oskarżonemu Zygmuntowi Marianowi C., szeregu istotnych okoliczności, uzasadniających możliwość przyjęcia, że istnieją podstawy do warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej temu oskarżonemu kary pozbawienia wolności, i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim co do oskarżonego Zygmunta Mariana C. w ten sposób, żeby wymierzoną mu karę 1 roku pozbawienia wolności zawiesić z mocy art. 73 § 1 k.k. na okres próby na 5 lat z wymierzeniem mu zarazem z mocy art. 75 § 1 k.k. - odpowiedniej grzywny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z treścią rewizji nadzwyczajnej nasuwają się wątpliwości nie tylko co do kary, ale także co do prawidłowości w zakresie ustalenia winy oskarżonego Zygmunta Mariana C.Przy ocenie pracy tego oskarżonego jako prezesa Spółdzielni należało wziąć pod uwagę całokształt jego obowiązków, a nie - jak to uczyniły Sądy obu instancji rozpatrujące tę sprawę - ograniczyć się tylko do czynności obejmujących zaledwie jeden z licznych obowiązków oskarżonego.Zakres pracy prezesa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. był bardzo szeroki, gdyż obejmował koordynowanie, nadzór i kontrolę wykonania wszystkich zadań Spółdzielni i ustanawiał jego odpowiedzialność za całokształt działalności Spółdzielni (odpis pisma Rady Nadzorczej Spółdzielni z dnia 7 czerwca 1967 r.). Ponadto z treści dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w S. prowadziła kilkanaście punktów handlowych, w tym dwie restauracje, liczne sklepy branżowe i dwa punkty skupu (wykaz inwestycji), co świadczy o ogromie obowiązków ciążących na prezesie tej Spółdzielni. Poza tym z dalszych złożonych do akt dokumentów wynika, że oskarżony Zygmunt Marian C. otrzymał w listopadzie 1963 r. dyplom uznania od Prezydium Rady i Zarządu Głównego Centrali Rolniczych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" za 15-letnią pracę w tym pionie spółdzielczości, że przed objęciem funkcji prezesa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. oskarżony był prezesem takiej samej Spółdzielni w R. i położył duże zasługi dla jej rozwoju i że pełniąc funkcję prezesa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przez okres 3 lat włożył duży wkład swej pracy, przyczyniając się do jej rozwoju, za co Rada Nadzorcza tej Spółdzielni wyraziła mu uznanie (wyciągi z protokołu posiedzeń Rady Nadzorczej). Opinia Rady Nadzorczej pokrzywdzonej Spółdzielni o działalności oskarżonego Zygmunta Mariana C. jako jej prezesa znajduje potwierdzenie w opinii zarządu Kółka Rolniczego w K.W orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna ustalona została zasada, że przy ocenie winy oskarżonego, któremu zarzuca się brak nadzoru nad mieniem społecznym, decyduje całokształt okoliczności dotyczących zarówno samego czynu jak i osoby oskarżonego, a nadto że nie stanowi przestępstwa podjęcie decyzji dającej przewagę dobrze zrozumianym interesom gospodarki w sytuacji konfliktowej, gdy każde rozstrzygnięcie może stanowić naruszenie normy o charakterze administracyjnym (OSNKW z 1967 r., z. 10, poz. 102).Ten kierunek orzecznictwa jest także aktualny po wejściu w życie kodeksu karnego z 1969 r., zwłaszcza że przepis art. 218 k.k. wymaga, by niedopełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnień objęte było winą umyślną sprawcy (OSNKW z 1971 r., z. 12, poz. 194).W sprawie oskarżonego Zygmunta Mariana C. Sąd I instancji powinien był zająć się stroną podmiotową czynu i dokonując ustaleń, powinien był wskazać, jakie konkretne okoliczności uzasadniają tezę, iż oskarżony Zygmunt Marian C. nie dopełnił z winy umyślnej obowiązku nadzorowania pracy magazyniera, choćby winą nieumyślną obejmował możliwość powstania niedoboru.Czyniąc ustalenia faktyczne w tym zakresie Sąd miał obowiązek we właściwy sposób ustosunkować się do treści wyjaśnień oskarżonego Zygmunta C., w których zaprzeczał on swej winie i tłumaczył przyczyny swego postępowania. Należało ponadto rozważyć, czy i w jakim stopniu postępowanie oskarżonego w stosunku do magazyniera Józefa K. podyktowane było koniecznością gospodarczą.Dopiero po wyjaśnieniu powyższych kwestii przy ponownym rozpoznaniu sprawy stanie się możliwe zajęcie stanowiska co do winy oskarżonego, a ewentualnie także kary.Z tych powodów należało orzec jak wyżej.