VI KO 116/59

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym, przedstawioną przez Sąd Wojewódzki kwestię prawną:"Czy kontrolerzy społeczni, powołani zgodnie z instrukcją Nr 185 Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1957 r. w sprawie organizacji, zakresu działania oraz trybu funkcjonowania Komisji do walki ze spekulacją i nadużyciami (M.P. Nr 66, poz. 405), wykonując czynności kontrolne samoistnie, a więc bez równoczesnej obecności członka komisji, powołanego przez prezydium właściwej rady narodowej spośród pracowników prezydium, są chronieni przepisami rozdziału XXI k.k. czy też, gdy są przedmiotami przestępstw podlegających ściganiu z oskarżenia prywatnego, chronić ich ma prokurator w trybie art. 65 k.p.k." -uchwalił rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWedług § 1 pkt 4 uchwały Rady Ministrów z dnia 23 maja 1957 r. (M.P. Nr 45, poz. 279) o komisjach do walki ze spekulacją i nadużyciami oraz według § 4 ust. 1 instrukcji Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1957 r. (M.P. Nr 66, poz. 405) - komisje działają bądź bezpośrednio przez swych członków, bądź za pośrednictwem działających z upoważnienia i pod nadzorem komisji kontrolerów społecznych, delegowanych przez zakłady pracy i organizacje społeczne, przy czym zarówno członkowie komisji, jak i kontrolerzy społeczni działają na podstawie pisemnych upoważnień przewodniczącego komisji lub sekretarza komisji (§ 5 ust. 2 instrukcji). Kontrolerzy ci za czas oddelegowania do przeprowadzenia kontroli otrzymują wynagrodzenie z zakładu pracy (§ 4 pkt 8 Uchwały Rady Ministrów).Czynności swe kontrolerzy społeczni mogą wykonywać bez obecności członka komisji, lecz "z upoważnienia i pod nadzorem komisji", albowiem nadzór nie oznacza w tym przypadku obecności członka komisji, podobnie jak stwierdzenie w § 1 pkt 1 instrukcji, iż "komisja ... działa przy prezydium ... rady narodowej pod jego bezpośrednim nadzorem", nie oznacza, że przy czynnościach członków komisji musi być obecny członek prezydium rady narodowej.Jak to wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 1958 r. w sprawie IV KO 216/57 (OSN II/1959, poz. 19), nie każda nawet osoba, która ponosi odpowiedzialność karną przewidzianą dla urzędników, korzysta z ochrony karno-prawnej, której prawo udziela urzędnikowi. W tych wypadkach, w których osoba taka, jeżeli jest przedmiotem przestępstwa, korzysta z ochrony karno-prawnej, udzielonej przez ustawę urzędnikowi, ustawa wyraźnie na to w swoim tekście wskazuje, przy czym jakakolwiek analogia wychodziłaby tutaj na niekorzyść oskarżonego i dopuszczona być nie może. Na podobnym stanowisku stanął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 3 stycznia 1957 r. w sprawie III KO 103/56 (OSN II/1957, poz. 13), z dnia 6 lutego 1958 r. w sprawie II KO 121/57 (OSN IV/1958, poz. 40) i z dnia 20 listopada 1958 r. w sprawie II KO 55/58 (OSN II/1959, poz. 20).Jeżeli chodzi o kontrolera społecznego, o którym mowa wyżej, brak jest stosownej normy prawa pozytywnego w kierunku udzielenia mu ochrony karno-prawnej, przewidzianej dla urzędnika. Przeciwnie, z przytoczonych na wstępie przepisów, dotyczących komisji do walki ze spekulacją i nadużyciami oraz z samej nazwy wynika, że funkcje jego są działalnością społeczną i ten społeczny charakter jego działalności decyduje o tym, że nie jest on urzędnikiem. Ten właśnie społeczny charakter działalności kontrolera społecznego odróżnia go od urzędnika. Na różnicę w charakterze tej działalności zwraca uwagę uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 10.IV.1958 r. w sprawie I KO 166/57 (OSN IV/1958, poz. 35). Zatem kontrolerzy społeczni, gdy występują samodzielnie, a nie w roli osób przybranych urzędnikowi do pomocy, przed zamachami na ich cześć i nietykalność fizyczną chronieni są przepisami kodeksu karnego na równi z innymi obywatelami. Ważność ich funkcji może uzasadniać objęcie przez prokuratora w interesie publicznym oskarżenia przeciw sprawcom, którzy na ich szkodę dopuścili się przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego (art. 65 k.p.k. - por. cyt. wyżej uchwałę SN z dnia 10 kwietnia 1958 r., poz. 35 oraz postanowienie SN z dnia 20 listopada 1958 r. Nr II KO 55/58 jak wyżej).