VI KO 3/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: T. Rek (sprawozdawca), M. Budzianowski (współsprawozdawca), M. Bogusławski, J. Dorsz, S. Kałamajski, M. Szerer.Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Janiny W. oskarżonej z art. 6 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i innych przepisów, po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki dla ni. st. Warszawy kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy kierownik sklepu Handlowej Spółdzielni Inwalidów, działając na podstawie umowy ajencyjnej i upoważniony do skupowania towarów pochodzenia zagranicznego z wyłączeniem bonów towarowych, skupując te bony i działając w imieniu i na rzecz Spółdzielni, może być podmiotem przestępstwa z art. 6 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., a nadto czy jest działaniem na szkodę instytucji w rozumieniu, art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. wypłacanie za dostarczone towary ceny niższej, a faktycznie wpisywanie do książki zakupu towarów cen wyższych od wypłaconych i przywłaszczenie różnicy, czy jest to tylko działanie na szkodę ewentualnego nabywcy (art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSkup artykułów pochodzenia zagranicznego uregulowany jest odrębnie dla artykułów spożywczych (zarządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 5 listopada 1956 r., Mon. Pol. Nr 100, poz. 1161 oraz instrukcja Nr 12 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 30 listopada 1956 r.) i odrębnie dla artykułów przemysłowych (zarządzenie Nr 126 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 2 lipca 1959 r., Dz. U. Nr 21, poz. 67). Zawarte w wymienionych zarządzeniach przepisy dotyczą skupu jedynie artykułów (spożywczych lub przemysłowych), a nie dokumentów uprawniających do nabycia takich artykułów. Wspomniane zarządzenie Nr 126 w § 4 pkt 1 lit. b) stanowi nawet wprost, że skupem nie mogą być objęte papiery wartościowe lub dowody na okaziciela.Uprawnienie do skupowania towarów nie rozciąga się automatycznie na dokumenty, o których mowa w art. 6 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Chodzi tu w szczególności o dokumenty na okaziciela, skupowanie bowiem dokumentów imiennych mijałoby się z celem wobec niemożności wykupienia towarów na obce nazwisko.Natomiast zawarty w art. 6 § 1 ustawy zakaz skupowania dokumentów na okaziciela w celu dalszej odprzedaży z zyskiem (niekoniecznie samego dokumentu, ale również towarów nabytych na jego podstawie), ma uniemożliwić spekulowanie na różnicy między ceną bonu na dolary - jak w niniejszej sprawie - a wyższą ceną, jaką można osiągnąć za towary zakupione za te bony. Oczywiście ustalenie, czy kupno bonów nastąpiło "w celu dalszej odprzedaży z zyskiem", należy do dziedziny faktów.Przestępstwo, określone w art. 6 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., polegające na skupowaniu bez uprawnienia wymienionych w nim dokumentów, jest popełnione niezależnie od tego, czy osoba dokonująca skupu działa we własnym imieniu, czy też w imieniu i na rzecz innej osoby lub jednostki gospodarki uspołecznionej. Z omawianego przepisu wynika bowiem, że chodzi w ogóle o skupowanie, które przez następną odprzedaż ma przynieść zysk - obojętne, dla kogo.Jednorazowe zakupienie bonów, dokonane przy dozwolonym skupowaniu towarów, jest przejawem skupowania również dokumentów. Przeciwne stanowisko nie znajduje oparcia w ustawie, a praktycznie mogłoby uniemożliwić zwalczanie tej formy spekulacji.2. Ajenci prowadzący skup na rzecz jednostek handlu uspołecznionego otrzymują od tych jednostek zaliczki umożliwiające im zawieranie transakcji kupna - sprzedaży. Świadome wykazywanie w książce zakupu towarów ceny wyższej od zapłaconej rzeczywiście za nabyty towar i zatrzymanie dla siebie części zaliczki odpowiadającej różnicy cen jest zagarnięciem tej kwoty. Kwota ta jest szkodą, jaką przez dokonanie niedozwolonej manipulacji jednostka handlu uspołecznionego poniosła. Późniejsze - częściowe lub całkowite - "wyrównanie" tej szkody w postaci wyższej marży, którą w myśl przepisów dolicza się do ceny sprzedażnej towaru, nie ma wpływu na byt przestępstwa już dokonanego, albowiem ta wyższa marża obciąża całkowicie przyszłego nabywcę. Skoro zatem jednym czynem sprawca nie tylko oszukał nabywcę, ale nadto zagarnął mienie społeczne, to działanie takie przekracza zakres przestępstwa określonego w art. 8 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. i wchodzi wówczas w rachubę przepis art. 36 k.k.