VI KO 50/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: L. Chmielewski (sprawozdawca), T. Majewski (współsprawozdawca), Z. Chełmicki, K. Grzebuła, M. Paluch, J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Józefy O. i in., oskarżonych z art. 45 § 1 u.k.s., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie Sądowi Najwyższemu, a następnie przekazanego powiększonemu składowi tego Sądu, a mianowicie:"Czy w razie umorzenia postępowania na mocy art. 2 ust. 1 lub art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) przedmioty przestępstw, których posiadanie nie jest zakazane i nie wymaga zezwolenia, ulegają zwrotowi osobom oskarżonym o popełnienie danego przestępstwa, czy też ulegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa na zasadzie art. 2 ust. 3 lub art. 5 w związku z art. 2 ust. 3 tego dekretu?"i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW wypadku umorzenia postępowania, o czym jest mowa w pytaniu Sądu Wojewódzkiego, w kwestii przepadku przedmiotów ma zastosowanie norma art. 2 ust. 3 dekretu o amnestii z 1964 r. Norma ta, aktualna również w razie umorzenia postępowania w myśl art. 5 ust. 1 wymienionego dekretu (art. 5 ust. 2), stanowi o obowiązku organu, który stosuje amnestię, orzeczenia przepadku "narzędzi przestępstwa albo przedmiotów, których posiadanie jest zakazane albo wymaga zezwolenia".Pytanie Sądu Wojewódzkiego dotyczy występku skarbowego przewidzianego w art. 45 u.k.s., polegającego na kupnie lub sprzedaży - bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom - zagranicznych środków płatniczych, złota lub platyny w postaci nie stanowiącej wyrobu użytkowego. Przepis art. 45 § 2 u.k.s. nazywa te wartości "przedmiotem kupna-sprzedaży", a z art. 62 u.k.s. wynika, że przedmiot ten ustawa zalicza do rzędu "przedmiotów przestępstwa" podlegających przepadkowi w razie skazania oskarżonego. Jednakże z art. 19 u.k.s., regulującego w sposób szczególny pojęcie "przedmiotu przestępstwa", widać, że przedmiotem tym mogą być - poza opakowaniem itp., wymienionym w § 2 art. 19 - przedmioty pochodzące z występku albo "narzędzia, materiały lub inne przedmioty, które służyły albo były przeznaczone do jego popełnienia". Przedmiotu kupna-sprzedaży wartości dewizowych nie można zaliczyć do "narzędzi" przestępstwa, wymienionych w art. 2 ust. 3 dekretu amnestyjnego. Są to w ogólnym znaczeniu (abstrahując od specjalnego uregulowania w art. 19 u.k.s.) "przedmioty przestępstwa", rozumiane jako obiekty, do których skierowane są czynności wykonawcze sprawcy. Kupno i sprzedaż wartości dewizowych wypełnia istotę czynu określonego w art. 45 § 1 u.k.s. Wartości te nie stanowią "narzędzia" przestępstwa skarbowego przewidzianego w tym przepisie, skoro sprawca wartościami tymi się nie posługuje, aby sobie umożliwić lub ułatwić popełnienie wspomnianego przestępstwa; nie stanowią one też środka działania przestępnego. Zaznaczyć wypada, że np. ustawa amnestyjna z dnia 22 lutego 1947 r. (art. 4) rozróżniała "przepadek przedmiotów i narzędzi przestępstwa".Wartości dewizowe, o których jest mowa w art. 45 u.k.s., nie są "narzędziem przestępstwa" w rozumieniu art. 2 ust. 3 dekretu o amnestii z 1964 r. Przepis ten nie wymienia ponadto "przedmiotów pochodzących z przestępstwa", lecz ogranicza się do przedmiotów, których posiadanie jest zakazane albo wymaga zezwolenia". W tych warunkach, skoro wartości dewizowych w obecnym stanie prawnym nie można zaliczyć do tej ostatniej kategorii przedmiotów, odpowiedź na pytanie Sądu Wojewódzkiego może być jedynie tej treści, jaką wyżej podano.Co się tyczy kwestii stosunku przedmiotów przestępstwa do narzędzi przestępstwa i przedmiotów pochodzących z przestępstwa, to mając na uwadze uzasadnienie uchwały Całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1961 r. (sygn. VI KO 3/59 OSN 1/62, poz. 1), należy przypomnieć, że narządzie przestępstwa zwykle nie jest zbieżne z jego przedmiotem, gdyż jest ono rzeczą odrębną, natomiast mogą zachodzić wypadki, że przedmiot przestępstwa jest zarazem przedmiotem pochodzącym z przestępstwa, jak np. rzecz pochodząca z zagarnięcia a znajdująca się w posiadaniu sprawcy.Gdyby chodziło o inne sprawy, nie o przestępstwo dewizowe lub skarbowe w ogóle, to odpowiedź byłaby analogiczna, a tylko uzasadnienie pomijałoby problematykę wiążącą się z normami ustawy karnej skarbowej, w szczególności jej art. 19.W związku z rozstrzygniętym zagadnieniem prawnym, należy uzupełniająco zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 stycznia 1965 r. sygn. VI KO 39/65, dotyczącą kwestii tematycznie zbliżonej do zagadnienia w sprawie niniejszej, oraz zaznaczyć, że niniejsza uchwała dotyczy tylko spraw o stosunkowo nieznacznym ciężarze gatunkowym, a mianowicie takich, w których:1) postępowania karnego nie wszczęto, a wszczęte umorzono (art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 dekretu o amnestii - abolicja ustawowa);2) postępowanie karne umorzono ze względu na to, że należałoby orzec karę, która ulegałaby darowaniu (art. 3 ust. 1 pkt 1, 3 i ust. 4 w związku z art. 5 dekretu o amnestii - abolicja sądowa).Przepadek przedmiotów przestępstwa (poza narzędziami przestępstwa i przedmiotami, których posiadanie jest zakazane lub wymaga zezwolenia - art. 3 ust. 3 dekretu o amnestii) należy natomiast orzekać w sprawach, w których zachodzi brak podstaw do umorzenia postępowania na mocy wyżej wymienionych przepisów dekretu o amnestii, a więc:1) z reguły w sprawach o występki skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej roku i grzywny (nie uprzywilejowane - zasadnicze - postacie występków dewizowych: art. 45 § 1, 47 § 1, 49 § 1, 50 § 1, 52 § 1 i 57 § 1 ustawy karnej skarbowej oraz kwalifikowane postacie występków w zakresie ceł i obrotu towarowego z zagranicą, gdy przedmiotem występku jest towar, którego rodzaj i ilość wskazują w sposób oczywisty na przeznaczenie do transakcji handlowych: art. 64 § 2, 65 § 2, 66 § 2, 67 § 2 i 68 § 2 u.k.s.);2) w sprawach o występki dewizowe popełnione w szczególnie obciążających okolicznościach, a w ogóle wyłączone spod działania dekretu o amnestii z mocy art. 7 ust. 7 tegoż dekretu.