VI KZP 12/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty. Sędziowie: A. Hapon, S. Kotowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marii W., oskarżonej z art. 290 § 2 k.k. z 1932 r. i z art. 45 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. c u.k.s. z 1960 r., oraz Leonarda Z. i Brunona B., oskarżonych z art. 290 § 2 k.k. z 1932 r., po rozpoznaniu przekazanych w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 2 marca 1973 r. zagadnień prawnych wymagających zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy fakt, że organy ścigania wiedziały o trudnieniu się przez sprawcę handlem walutą obcą przed złożeniem przez niego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa skarbowego, lecz nie prowadziły postępowania przygotowawczego, oznacza, iż zawiadomienie złożone zostało w czasie, kiedy organy powołane do ścigania miały już wiadomość o przestępstwie, czy też konieczne w świetle art. 7 § 2 pkt 1 u.k.s. z 1971 r. i art. 24 § 3 pkt 1 u.k.s. z 1960 r. jest, aby organy ścigania miały konkretną, bliżej określoną z podaniem faktów i udokumentowaną wiadomość o przestępstwie, którego zawiadomienie dotyczy?2. Czy fakt zabrania przez organy ścigania od sprawcy przestępstwa skarbowego na skutek wskazania przez niego miejsca przechowania przedmiotów tego przestępstwa, podlegających zgodnie z art. 17 i 62 u.k.s. z 1960 r. (art. 15 i 69 u.k.s. z 1971 r.) przepadkowi, i złożenia ich do dyspozycji sądu czyni zadość spełnieniu wymagania art. 24 § 1 u.k.s. z 1960 r. lub art. 7 § 1 u.k.s. z 1971 r. i zwalnia sprawcę od obowiązku złożenia w zakreślonym przez odpowiedni organ terminie równowartości przedmiotu przestępstwa, czy też niezależnie od zabrania przedmiotów przestępstwa sprawca obowiązany jest do złożenia równowartości przedmiotu przestępstwa?3. Czy stosując art. 24 § 1 u.k.s. z 1960 r. - art. 7 § 1 u.k.s. z 1971 r. w związku z art. 11 pkt 2 i art. 361 § 1 k.p.k. - i umarzając postępowanie, sąd orzeka tylko przepadek przedmiotów przestępstwa skarbowego (w razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie drugie) lub tylko równowartości przedmiotu przestępstwa (szczególnie jeżeli nie ma przedmiotu przestępstwa), czy też przepadek przedmiotu przestępstwa i jego równowartości, warunkujących stosowanie art. 24 § 1 u.k.s. z 1960 r. lub art. 7 § 1 u.k.s. z 1971 r., i czy podstawę orzeczenia przepadku przedmiotu przestępstwa lub jego równowartości wtedy, gdy czyn określony w art. 45 § 1 u.k.s. z 1960 r. lub w art. 47 § 1 u.k.s. z 1971 r. popełniony był przed dniem 31 grudnia 1971 r., stanowi art. 17 i 62 u.k.s. z 1960 r. czy też art. 15 i 69 u.k.s. z 1971 r.?"i po wysłuchaniu wniosków prokuratora i obrońcy oskarżonej Marii W.uchwalił udzielić odpowiedzi na pytania pierwsze i drugie jak wyżej, a odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie trzecie.Uzasadnienie faktyczneNa wstępie wyjaśnić należy, że zarówno przepis art. 24 u.k.s. z 1960 r., jak i przepis art. 7 u.k.s. z 1971 r. dotyczą tzw. "czynnego żalu", którego wykazanie przez sprawcę przestępstwa (występku) skarbowego powoduje, że nie podlega on karze.Przepisy te stanowią, że sprawca wykazać może ten "czynny żal", spełniając dwa warunki, a mianowicie powinien:1) zawiadomić organ powołany do ścigania o dokonanym przez siebie przestępstwie (występku) skarbowym i ujawnić osoby, które z nim współdziałały przy jego dokonaniu;2) uiścić należność państwową uszczuploną przez to przestępstwo (występek) albo złożyć - jeżeli przestępstwo nie polega na uszczupleniu należności - równowartość przedmiotu przestępstwa, gdy podlega on przepadkowi.Z przepisów tych wynika, że do stwierdzenia, iż sprawca przestępstwa (występku) skarbowego nie podlega karze, i - co za tym idzie - do umorzenia postępowania o to przestępstwo konieczne jest, aby zostały spełnione oba wyżej wymienione warunki.W związku z tym, że przepisy art. 24 § 3 pkt 1 u.k.s. z 1960 r. i art. 7 § 2 pkt 1 u.k.s. z 1971 r. stanowią, iż pierwszy warunek nie może być uznany za spełniony, jeżeli sprawca zawiadomi organ powołany do ścigania o dokonanym przez siebie przestępstwie (występku) skarbowym w czasie, gdy organ ten miał już wiadomość o tym przestępstwie, powstaje pierwsze z zagadnień przedstawionych przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku.Co do tego zagadnienia wyjaśnić należy, że oba cytowane przepisy nie nakładają na organ powołany do ścigania obowiązku udokumentowania w jakiejś przepisanej formie faktu posiadania wiadomości o przestępstwie, o którym sprawca składa zawiadomienie - odmiennie, niż to czyniły przepisy art. 6 § 4 pkt 2 i 3 obowiązującego do roku 1960 prawa karnego skarbowego z 1947 r. Natomiast z przepisów obowiązujących obecnie wynika, że wiadomość ta musi być nie tylko wiadomością o fakcie popełnienia przestępstwa (występku) skarbowego, lecz i wiadomością o okolicznościach jego popełnienia, jak to formułuje przepis art. 7 § 2 pkt 1 u.k.s. z 1971 r., wyjaśniając niejako pojęcie "konkretnej wiadomości" użyte w przepisie art. 24 § 3 pkt 1 u.k.s. z 1960 r. Przeto stwierdzić należy, że wiadomością, o której stanowią te przepisy, jest wiadomość - niezależnie od formy jej udokumentowania - o przestępstwie skarbowym i okolicznościach jego popełnienia.Wspomniany brak obowiązku udokumentowania w przepisanej formie faktu posiadania tej wiadomości przez organ powołany do ścigania powoduje, że ustalenie tego faktu przez sąd następuje na podstawie dowodów przeprowadzonych w sprawie (art. 4 § 1 k.p.k.).Kwestia, czy został spełniony drugi warunek, od którego spełnienia zależne jest w równej mierze uznanie, że sprawca przestępstwa (występku) skarbowego nie podlega karze, nasunęła Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku następne z przedstawionych zagadnień prawnych. W tej kwestii należy wyjaśnić, że sprawca przestępstwa (występku) skarbowego ma obowiązek złożenia równowartości przedmiotu występku tylko wówczas, gdy podlega on przepadkowi. Za ulegający przepadkowi należy uznać przedmiot przestępstwa (występku), który podlega przepadkowi w razie skazania za to przestępstwo, jak też w innych wypadkach wskazanych w ustawie.Zważywszy, że w sprawie, w której Sąd Wojewódzki w Gdańsku przedstawił zagadnienie prawne, chodziło o występek określony w art. 45 u.k.s. z 1960 r. albo o przestępstwo określone w art. 47 u.k.s. z 1971 r., że przedmiot tego przestępstwa (występku) skarbowego podlega przepadkowi w myśl art. 62 u.k.s. z 1960 r. lub w myśl art. 69 u.k.s. z 1971 r., należy stwierdzić, iż sprawca tego przestępstwa (występku), zawiadamiając o dokonanym przez siebie przestępstwie, powinien był złożyć równowartość przedmiotu przestępstwa w myśl art. 24 § 1 u.k.s. z 1960 r. lub art. 7 § 1 u.k.s. z 1971 r.Następnie należy wyjaśnić, że zarówno z przepisu art. 21 § 1 u.k.s. z 1960 r., jak i z przepisu art. 20 § 1 u.k.s. z 1971 r. wynika, iż w wypadku, gdy istnieją warunki do orzeczenia przepadku przedmiotu przestępstwa (występku) skarbowego, ściągnięcie równowartości tego przedmiotu orzeka się jedynie w razie niemożności orzeczenia przepadku. Unormowanie to wskazuje, że równowartość przedmiotu przestępstwa w stosunku do samego przedmiotu przestępstwa spełnia funkcję zastępczą. Wobec takiego charakteru tej instytucji przyjąć należy, że sprawca może spełnić obowiązek złożenia równowartości przedmiotu przestępstwa skarbowego przez złożenie samego przedmiotu przestępstwa.Skoro więc w tej sprawie, której dotyczy przedstawione zagadnienie prawne, sprawca wydał organowi powołanemu do ścigania przedmiot przestępstwa, wskazując miejsce jego ukrycia, a przedmiot ten został zajęty jako dowód rzeczowy, do uznania, że spełniony został drugi warunek określony w art. 24 § 1 u.k.s. z 1960 r. lub art. 7 § 1 u.k.s. z 1971 r., konieczne jest orzeczenie przepadku tego przedmiotu.W takiej sytuacji podstawę orzeczenia przepadku przedmiotu przestępstwa (występku) skarbowego stanowią przepisy art. 24 § 1 w związku z art. 170 § 2 u.k.s. z 1960 r. lub przepisy art. 7 § 1 w związku z art. 18 i art. 190 § 4 u.k.s. z 1971 r.Natomiast trzecie pytanie z przedstawionych przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku nie wymaga zasadniczej wykładni ustawy, gdyż powoływane unormowania ustawowe w zakresie objętym pytaniem trzecim nie wykazują istotnych różnic, a zasada wyrażona w art. 2 k.k. (art. 2 u.k.s.) ma odpowiednie zastosowanie również do przestępstw określonych w obu wchodzących w grę ustawach karnych skarbowych.Z tych przyczyn należało odmówić odpowiedzi na to pytanie Sądu Wojewódzkiego.