VI KZP 22/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), M. Szczepański. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława Jerzego K., oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi-Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim jako rewizyjny postanowieniem z dnia 17 marca 1970 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy sprawca przestępstwa popełnionego przed dniem 15 lipca 1969 r. korzysta z przepisów ogólnych ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), jeżeli w dniu wejścia jej w życie nie był on znany organom ścigania i nie ujawnił czynu przestępnego w myśl art. 8 ust. 2 tejże ustawy, a dochodzenie zostało wszczęte w dniu 17 września 1969 r.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePonieważ w postawionym przez Sąd Wojewódzki pytaniu mówi się ogólnie o przestępstwach popełnionych przed dniem 15 lipca oraz o "ogólnych przepisach" ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, przeto należy na wstępie podkreślić, że przepisy tej ustawy mają zastosowanie w zasadzie do wszystkich przestępstw popełnionych przed dniem 15 lipca 1969 r., jeżeli tylko przestępstwa te nie podlegają wyłączeniu z mocy art. 7 tejże ustawy, i to niezależnie od tego, kiedy zostanie wszczęte przeciwko sprawcy postępowanie karne. Jedynie stosowanie art. 3, 5 i 6 ustawy jest z mocy art. 8 ust. 1 wyłączone w tych wypadkach, gdy sprawcy przestępstw popełnionych przed dniem 15 lipca 1969 r. nie byli znani organom powołanym do ścigania przestępstw w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 22 lipca 1969 r.Ustawa z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii zagwarantowała jednak równocześnie nie znanym organom ścigania w dniu 22 lipca 1969 r. sprawcom przestępstw (z wyjątkiem wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy) popełnionych przed dniem 15 lipca 1969 r. możliwość korzystania z dobrodziejstwa amnestii, i to nawet w rozszerzonym zakresie (art. 8 ust. 3 i 4), jeśli sprawcy ci spełnią po wejściu ustawy w życie, a nie później niż do dnia 31 grudnia 1969 r., warunki wymagane przez art. 8 ust. 2 ustawy.Możliwości spełnienia tych warunków nie mogą być pozbawieni sprawcy przestępstw dlatego, że organy powołane do ścigania przestępstw wszczęły przeciwko nim postępowanie karne przed upływem wspomnianego terminu. Wykładnia przez Sąd Najwyższy podobnego przepisu art. 8 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) zmierzała do tego, żeby mimo takiego wcześniejszego wszczęcia postępowania karnego sprawca miał pełną możliwość spełnienia warunków, od których uzależnione jest stosowanie amnestii. W szczególności z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1965 r. (OSNKW z 1965 r., z. 8-9, poz. 90) wynika, że jeżeli stosowanie dobrodziejstwa przepisów amnestyjnych uzależnione jest od zgłoszenia się sprawcy do organów powołanych do ścigania przestępstw i ujawnienia istotnych okoliczności czynu oraz osób, które z nim współdziałały w dokonaniu przestępstwa, to zgłoszenie takie może mieć miejsce również po wszczęciu postępowania i po skierowaniu do sprawcy wezwania do stawienia się na przesłuchanie, jeśli sprawca z własnej inicjatywy ujawni okoliczności, od których uzależnione jest skorzystanie przez niego z amnestii. Wystarczy przy tym, że będą to okoliczności dodatkowe, przedtem organom tym nie znane, a istotne dla charakterystyki czynu jako przestępstwa oraz dla jego konsekwencji prawnych (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1966 r. - OSNKW z 1967 r., z. 3, poz. 19). Ponieważ ustawa wymaga "ujawnienia" istotnych okoliczności czynu, jest zrozumiałe, że sprawca musi złożyć wyjaśnienia z własnej inicjatywy (a nie pod wpływem przedstawionych mu dowodów) i w przekonaniu, że podane przez niego istotne okoliczności nie są znane organom ścigania.Poglądy prawne wyrażone w tych uchwałach mają odpowiednie zastosowanie do przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.Oczywiście jeżeli sprawca, którego dotyczy pytanie, mając możność postąpienia w sposób wyżej podany, nie uczynił tego, to przepisy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o amnestii nie mogą być do niego stosowane, przy czym ze względu na art. 8 ust. 1 tejże ustawy wyłączone jest także stosowanie art. 3, 5 i 6 ustawy. Jeżeli jednak fakt, iż sprawca był nie znany organom ścigania, wynikł z niedopełnienia przez instytucję państwową lub społeczną obowiązku niezwłocznego zawiadomienia prokuratora lub milicji obywatelskiej o popełnionym przez niego przestępstwie, to nie może on być pozbawiony możności skorzystania z dobrodziejstwa wynikającego z przepisów art. 3, 5 i 6 omawianej ustawy, skoro niezawiadomienie organów ścigania spowodowane zostało w wyniku postępowania sprzecznego z prawem (art. 229 § 2 k.p.k. z 1928 r. oraz art. 256 § 2 k.p.k. z 1969 r.) a trudnego do przewidzenia przez sprawcę, który może pozostawać w błędnym przekonaniu, że przestępstwo jego jest znane organom ścigania (uchwała z dnia 11 czerwca 1970 r. VI KZP 14/70 - OSNKW z 1970 r., z. 9, poz. 115).