VI KZP 37/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Gruber, F. Wołek.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tamary P. i Kazimierza G., oskarżonych z art. 48 § 1 u.k.s., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie - postanowieniem z dnia 1 października 1982 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy na podstawie art. 48 § 1 u.k.s. może odpowiadać krajowiec dewizowy, który w czasie pobytu w Polsce jego współmałżonka cudzoziemca dewizowego uzgadnia z nim, że ów współmałżonek (cudzoziemiec dewizowy) będzie dokonywał za granicą (w Szwecji) zakupów rzeczy ruchomych za środki dewizowe objęte wspólnością ustawową, a mianowicie przekazywał je do kraju w celu ich sprzedaży za polskie środki płatnicze?Czy zawarte w art. 48 § 1 u.k.s. wymaganie: «wykonania świadczeń w całości lub w części za granicą» musi wynikać z treści umowy, czy też może to wynikać z istoty i rodzaju umowy (kupno-sprzedaż) i czy cudzoziemiec dewizowy w rozumieniu tego przepisu musi być zidentyfikowany osobowo, czy też wystarczy, gdy umowa kupna sprzedaży została zrealizowana z nieznanym cudzoziemcem dewizowym oraz czy zawarcie takiej umowy może nastąpić zarówno w kraju, jak i za granicą?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej oraz postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi na pozostałe pytania.Uzasadnienie faktyczneW przedstawionym przez Sąd Wojewódzki zagadnieniu prawnym zawartych jest kilka pytań.Na pytanie: "(...) czy zawarte w art. 48 § 1 u.k.s. wymaganie: «wykonania świadczeń w całości lub w części za granicą» musi wynikać z treści umowy?" - należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.Odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe określone w art. 48 § 1 u.k.s. zachodzi wtedy, gdy sprawca - będąc krajowcem dewizowym - zawiera bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom z cudzoziemcem dewizowym wymienioną w tym przepisie umowę kupna albo sprzedaży lub umowę o odpłatne świadczenie usług "zobowiązującą strony albo jedną z nich do wykonania świadczeń w całości lub w części za granicą". Wykładnia gramatyczna wymienionego przepisu prowadzi do niewątpliwego wniosku, że zawarte w nim wymaganie: "wykonania świadczeń w całości lub w części za granicą" musi wynikać z treści umowy. Taką wykładnię uzasadnia w szczególności to, że w art. 48 § 1 u.k.s. mowa jest wprost o umowie zobowiązującej do wykonania świadczeń za granicą. Należy odnotować, że zagadnienie to było już wyjaśnione w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1978 r. - VII KZP 14/78 (OSNKW 1978, z. 10, poz. 123).Pozostałe pytania Sądu Wojewódzkiego nie kwalifikują się do udzielenia na nie odpowiedzi. Przewidziane w art. 390 k.p.k. "pytanie prawne" musi dotyczyć zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, a więc nie zagadnienia faktycznego. Zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy musi ponadto wyłonić się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego, a więc musi być osadzone w realiach konkretnej sprawy. Ogólnie mówiąc, pozostałe pytania Sądu Wojewódzkiego nie odpowiadają tym kryteriom.Co do pytania: "czy cudzoziemiec dewizowy w rozumieniu at. 48 § 1 u.ks. musi być zidentyfikowany osobowo, czy też wystarczy, gdy umowa kupna sprzedaży została zrealizowana z nieznanym cudzoziemcem dewizowym" - można by poczynić następujące uwagi:Jednym ze znamion przestępstwa określonego w art. 48 § 1 u.k.s. jest to, aby krajowiec dewizowy zawarł przewidzianą w tym przepisie umowę z cudzoziemcem dewizowym. Ustalenie więc, że krajowiec dewizowy zawarł wspomnianą umowę z cudzoziemcem dewizowym, wystarczająco spełnia omawiane znamię tego przestępstwa. Nie może być wątpliwości co do tego, że ten z kim umowę zawarto, jest na pewno cudzoziemcem dewizowym. Nie jest natomiast niezbędne określenie owego cudzoziemca dewizowego np. imieniem i nazwiskiem, choć i to dla ścisłości ustaleń faktycznych jest pożądane. To zaś, kto jest cudzoziemcem dewizowym, określa art. 6 prawa dewizowego (oraz pozostające z nim w związku przepisy wykonawcze).Rzecz polega jednak na tym, że omawiane tu pytanie nie jest powiązane z realiami sprawy. Z treści aktu oskarżenia wynika, że krajowcy dewizowi Kazimierz G. i Tamara P. zawarli umowę z cudzoziemcami Iwanem P. i Ljubiszem P. W tej części wyroku sądu pierwszej instancji, w której przytoczono zarzut oskarżenia, wymieniono Ljubisza P. i pominięto Iwana P., a w sentencji stwierdzono, że Ljubisz P. nie zawierał umowy. W ten sposób z sentencji wyroku zostali wyeliminowani obaj cudzoziemcy dewizowi. Nie taka chyba była jednak intencja sądu pierwszej instancji, skoro popełnienie tego przestępstwa oskarżonym przypisano, a w uzasadnieniu wyroku dokonano ustaleń, że oskarżeni zawarli umowę z cudzoziemcem dewizowym Iwanem P. Abstrahując od tych niedostatków, których ocena należy w tej sprawie nie do Sądu Najwyższego, lecz do sądu wojewódzkiego - stwierdzić w każdym razie należy, że w materiałach sprawy wymienia się z imienia i nazwiska cudzoziemców dewizowych, z którymi oskarżeni mieli zawrzeć umowę, i w świetle tego pytanie co do ich identyfikacji jest niezrozumiałe.Co do pytania: "czy zawarcie takiej umowy może nastąpić zarówno w kraju, jak i za granicą" - można by wskazać na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1981 r. - VI KZP 11/81 (OSNKW 1981, z. 12, poz. 71). Jeżeliby nawet uznać, że kontrowersyjny może być pogląd, iż art. 48 § 1 u.k.s. nie obejmuje umowy zawartej za granicą, to w każdym razie nie ulega wątpliwości, że obejmuje umowę zawartą w kraju. Skoro zaś w materiałach niniejszej sprawy, a w tym w akcie oskarżenia, wyroku sądu pierwszej instancji, a także w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego jest mowa o tym, że umowę (którą zresztą określa się jako porozumienie) zawarto w miejscowości S., a więc w kraju, to nie są potrzebne, oderwane od realiów sprawy, rozważania, czy art. 48 § 1 u.k.s. dotyczy umowy zawartej za granicą.Do odmowy udzielenia odpowiedzi kwalifikuje się również pierwsza część zbiorczego pytania Sądu Wojewódzkiego. Po sformułowaniu bowiem: "czy na podstawie art. 48 § 1 u.k.s. może odpowiadać krajowiec dewizowy (...)" następuje opis okoliczności faktycznych, który jest przy tym wadliwy gdyż sąd pytający posługuje się określeniem: "uzgadnia", a nie określeniem "umowa", które - jak już wskazano - jest znamieniem przestępstwa określonego w art. 48 § 1 u.k.s. W związku z tak sformułowanym pytaniem trzeba zauważyć, że ocena prawna konkretnego czynu należy do sądu rozpoznającego sprawę, nie zaś do Sądu Najwyższego - w trybie art. 390 § 1 k.p.k., gdyż nie jest to zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy.