VI KZP 38/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gaj, J. Pustelnik.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza M. i Zygmunta M., oskarżonych z art. 200 § 1 i art. 215 § 1 k.k., i innych po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 czerwca 1986 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy talon wydawany osobom oddającym makulaturę w punktach skupu jest dokumentem uprawniającym do nabycia towarów albo towarem w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (tekst jedn.: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243 z późn. zm.)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (tekst jedn.: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243 z późn. zm.) odpowiedzialności karnej podlega ten, kto wyłudza nienależną mu kartę zaopatrzenia lub inny dokument uprawniający do nabycia towarów albo wchodzi w posiadanie takiej karty lub dokumentu za pomocą innego czynu zabronionego.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego dotyczą wykładni treści sformułowania "inny dokument uprawniający do nabycia towarów" w związku z obowiązującym systemem talonów na niektóre towary za przekazaną do punktu skupu makulaturę.Rozważając przedstawione zagadnienie, należy rozstrzygnąć trzy podstawowe kwestie:I. Według aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa sądowego zarówno karta zaopatrzenia, jak i inny dokument uprawniający do nabycia towarów nie jest ani mieniem, ani towarem w rozumieniu przepisów dotyczących zagarnięcia mienia społecznego. W wypadku bowiem wyłudzenia lub uzyskania za pomocą innego czynu zabronionego nienależnej karty zaopatrzenia lub innego dokumentu sprawca ponosi odpowiedzialność karną na podstawie art. 4 ust. 1 lub ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji, a nie na podstawie odpowiednich przepisów dotyczących zagarnięcia mienia społecznego (por. na tle odmiennego stanu prawnego - postanowienie SN z dnia 5 grudnia 1957 r., II KO 84/57, OSNPG 1958, nr 5, s. 4-6).II. Charakter prawny "innego dokumentu" uprawniającego do nabycia towarów, o których mowa w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy o zwalczaniu spekulacji, należy oceniać w świetle okoliczności faktycznych uzasadniających konieczność regulowania obrotu towarowego za pomocą tego rodzaju dokumentów.Kierując się dążeniem do bardziej racjonalnej i oszczędnej gospodarki surowcami i materiałami oraz koniecznością stałego zwiększania zakresu zagospodarowania surowców wtórnych, odpadowych i poużytkowych, podjęte zostały przez właściwe organy i instytucje działania zmierzające do zainteresowania społeczeństwa odzyskiem, gromadzeniem i sprzedażą surowców wtórnych. Zostały więc wprowadzone m. in. określone zasady premiowania dostawców surowców wtórnych (np. makulatury) w postaci możliwości zakupienia towarów nie występujących w sieci handlowej w dostatecznej ilości. Postanowieniem nr 80/85 Prezydium Rządu z dnia 21 października 1985 r. w sprawie aktywizacji odzysku i wykorzystania surowców wtórnych w latach 1986-1990, m. in. wojewodowie i prezydenci miast zostali zobowiązani do uwzględnienia zapotrzebowania jednostek skupu surowców wtórnych, odpadowych i poużytkowych na towary wymienne przeznaczone na intensyfikację odzysku tych surowców.Jedną z form premiowania dostawców surowców wtórnych jest talonowa sprzedaż towarów za dostarczane surowce wtórne w wydzielonych punktach handlu detalicznego. Talony takie, według określonych wzorów i wartości nominalnej, uprawniają więc do nabycia ustalonych towarów w wytypowanych punktach handlu detalicznego na danym terenie.III. Jeżeli chodzi natomiast o rodzaj towarów przeznaczonych do sprzedaży w systemie talonowym za dostarczoną do punktów skupu makulaturę, to przepisy ustawy o zwalczaniu spekulacji, a zwłaszcza art. 4 ust. 1 tej ustawy i inne przepisy, nie stanowią, aby na podstawie "dokumentu uprawniającego do nabycia towarów" można było nabywać wyłącznie towary podlegające reglamentacji. Jest natomiast rzeczą niewątpliwą, że tego rodzaju sprzedaż dotyczy towarów, których podaż nie nadąża za popytem w aktualnej sytuacji ekonomicznej i rynkowej.W tych warunkach talony wydawane przez upoważniony organ osobom dostarczającym do punktu skupu makulaturę są dokumentami uprawniającymi do nabycia towarów w rozumieniu art. 4 ust. 1 powołanej ustawy o zwalczaniu spekulacji.