VI KZP 4/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Halota, T. Rink.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Dariusza W., oskarżonego o czyn określony w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - postanowieniem z dnia 16 lutego 1987 r. - zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy określenie «nienależna karta zaopatrzenia» lub inny dokument uprawniający do nabycia towarów, użyte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), odnosi się również do kart zaopatrzenia i dokumentów (np. kart benzynowych czy kart żywnościowych) pozbawionych:a) w wypadku karty benzynowej - części karty znamionującej jej typ, datę wydania karty, podpis wydającego kartę, markę pojazdu i jego numer rejestracyjny oraz jej serię i numer serii, a także pieczątkę jednostki wydającej,b) w wypadku karty żywnościowej - części karty znamionującej rodzaj karty, serię i jej numer - w rubryce zawierającej nazwisko i imię oraz adres posiadacza karty?"uchwalił: 1) udzielić odpowiedzi na pytanie wymienione pod lit. a jak wyżej, 2) odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie wymienione pod lit. b.Uzasadnienie faktyczneI. Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki dotyczy wykładni zakresu pojęcia "karta zaopatrzenia", użytego w art. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r., Nr 36, poz. 243), w szczególności czy przez to pojęcie należy rozumieć "kartę benzynową" jako całość, tj. jej część tytułową (opisową) wraz z pojedynczymi odcinkami (kuponami) na paliwo, czy też również pojedyncze odcinki tej karty opiewające na określoną ilość paliwa.Uzasadnienie prawneRozważając to zagadnienie prawne, podnieść należy, co następuje:Karta zaopatrzeniowa, w tym także karta benzynowa, jest jednym z dokumentów uprawniających do nabycia określonych towarów, a zatem przy wykładni tego pojęcia należy posłużyć się określeniem dokumentu, podanym w art. 120 § 13 k.k.Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądowe zgodne są co do tego, że zakres przedmiotów stanowiących dokumenty w rozumieniu tego przepisu jest szeroki i obejmuje oprócz tzw. dowodów pisemnych także m. in. bony obiadowe, bilety do kina, żetony uprawniające do korzystania z pewnych urządzeń (np. numerki otrzymane w szatni) itp., tj. wszystkie takie przedmioty, z którymi "związane jest określone prawo albo które ze względu na zawartą w nich treść stanowią dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne" (art. 120 § 13 k.k.).W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto ponadto, że "dokumentem" jest także jego integralna część, pod warunkiem oczywiście, iż spełnia ona wymagania określone w art. 120 § 13 k.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1976 r. - IV KR 305/75, OSNPG 1976, z. 6, poz. 57, a także nie opublikowaną uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1987 r. - VI KZP 13/87).Uwzględniając te ustalenia w zakresie określenia pojęcia "dokument", należy przyjąć, że odcinki (kupony) karty benzynowej jako integralne części tej karty są "kartą zaopatrzenia" w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji. Bez tych odcinków (kuponów) pozostała część karty benzynowej jest bezużyteczna z punktu widzenia możliwości zaopatrzenia się w paliwo. Odcinki te (kupony) są dokumentami także w rozliczeniach wewnętrznych osób sprzedających benzynę, niezależnie od tego, w jakim zakresie i w jaki sposób zostały zrealizowane.Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 grudnia 1982 r. - VI KZP 34/82 (OSNKW 1983, z. 10-11, poz. 80) wyjaśnił, że określenie: nienależna karta zaopatrzenia, użyte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (...), odnosi się także do karty podrobionej w celu użycia jej za autentyczną.Także w tym wypadku bez znaczenia, z punktu widzenia odpowiedzialności karnej, jest okoliczność, czy sprawca nabył towar, którego podrobiona karta dotyczy.II. Pytanie sformułowane pod lit. b nie wyłoniło się w związku z rozpoznawaniem środka odwoławczego (art. 390 § 1 k.p.k.), a zatem należało odmówić udzielenia na nie odpowiedzi.Dodać należy, że treść udzielonej odpowiedzi na pytanie sformułowane pod lit. a może stanowić podstawę do odpowiedniej wykładni zakresu określenia innych niż karta benzynowa kart zaopatrzenia.