VI KZP 39/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: B. Bartosik, R. Bodecki, J. Borodej (sprawozdawca), J. Cieślak, Z. Halota, J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości złożonego na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w celu rozpoznania przez skład siedmiu sędziów - o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Czy umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 2 ust. 3 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) - oraz podobnych przepisów wcześniejszych aktów prawnych dotyczących amnestii - wobec tymczasowo aresztowanego sprawcy czynu karalnego stwarza podstawę do zastosowania art. 92 § 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228) regulują m. in. również zagadnienia związane z postępowaniem wobec tych nieletnich, którzy dopuścili się czynów karalnych i wobec których orzeczono umieszczenie w zakładzie poprawczym oraz karę pozbawienia wolności. W takim wypadku, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 92 § 1 tej ustawy, w pierwszej kolejności wykonuje się środek poprawczy, a następnie karę.Jeżeli jednak w toku wykonywania środka poprawczego osiągnięty zostanie w pełni cel wychowawczy, to sąd rodzinny może wykonanie kary pozbawienia wolności zawiesić albo odstąpić od jej wykonania w części lub w całości (art. 92 § 3 ustawy). Natomiast wówczas, gdy w toku wykonywania środka poprawczego wychowanek zakładu poprawczego okaże się niepodatny na stosowane wobec niego środki wychowawcze, rażąco i uporczywie narusza przepisy regulaminu tego zakładu, wtedy sąd rodzinny może odstąpić od dalszego wykonywania tego środka i zarządzić wykonanie orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. W razie wykonania tej kary orzeczenie o umieszczeniu w zakładzie poprawczym nie podlega dalszemu wykonaniu (art. 92 § 2 i 4).Na tle tych zasad postępowania nasunęła się wątpliwość, czy tymczasowe aresztowanie sprawcy czynu karalnego, w stosunku do którego umorzono następnie postępowanie na podstawie wyżej cytowanych przepisów, może być uznane za wykonanie kary w rozumieniu art. 92 § 4 cyt. ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Zawarta ona została w pytaniu Ministra Sprawiedliwości przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w formie uchwały.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na to pytanie, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Umorzenie postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) - oraz podobnych przepisów wcześniejszych aktów prawnych dotyczących amnestii - nie jest równoznaczne ze skazaniem. Skazanie oznacza uznanie przez sąd winy sprawcy za przypisane mu przestępstwo i wymierzenie za nie jednej z kar zasadniczych lub tylko kary dodatkowej, jak też darowanie takiej kary w drodze amnestii lub ułaskawienia (por. uchwała połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 22 grudnia 1978 r., zawierająca wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej dotyczące przestępstw popełnianych w warunkach recydywy - VII KZP 23/77 - teza 1, OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1; uchwała z dnia 29 stycznia 1971 r. zawierająca wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie wykładni i stosowania ustaw karnych dotyczących warunkowego umorzenia postępowania - VI KZP 26/69 - rozdział II, pkt 4, OSNKW 1971, z. 3, poz. 33).Tymczasowe aresztowanie będące najsurowszym środkiem zapobiegawczym zalicza się na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności oraz innych kar zasadniczych m. in. wtedy, gdy w sprawie, w której następuje to zaliczenie, postępowanie kończy się wyrokiem skazującym.Skoro więc - jak już powiedziano - postanowienia o umorzeniu postępowania na podstawie amnestii nie można traktować jak wyroku skazującego, to nie ma podstaw do zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet kary, która nie została orzeczona, a tym samym uznana za wykonaną w rozumieniu art. 92 § 4 cyt. wyżej ustawy.