VI KZP 46/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Mikos, M. Mizio (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Konrada B., oskarżonego z art. 48 § 2, 54 § 1 u.k.s. i innych, po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - postanowieniem z dnia 31 października 1986 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Jakie kryteria powinien sąd brać pod uwagę, rozważając, czy czyn sprawcy polegał na «wywiezieniu za granicę wartości dewizowych w wielkich ilościach» lub «towarów przeznaczonych do transakcji handlowych w wielkich rozmiarach» oraz czy czyn ten «naraża interesy gospodarcze na wielką szkodę» - w myśl art. 135 § 1 lub 2 k.k.?"postanowił na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241)odmówić udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneOskarżony Andrzej B. został skazany za dwa czyny zakwalifikowane: jeden z art. 48 § 2 u.k.s. w zw. z art. 25 § 1 u.k.s., a drugi z art. 54 § 1 u.k.s. w zw. z art. 76 § 2 u.k.s. Kwalifikacja ta nie jest kwestionowana ani w rewizji prokuratora, ani w rewizji obrońcy oskarżonego Andrzeja B. Prokurator bowiem rewiduje wyrok tylko co do kary przepadku rzeczy, a obrońca co do kary pozbawienia wolności i kary grzywny.W związku z tym w wypadku rozpoznania rewizji skierowanych przeciwko orzeczeniu o karach - nie wyłania się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy. W szczególności w celu rozstrzygnięcia sprawy nie zachodzi potrzeba wykładni art. 135 k.k., który nie był w niniejszej sprawie stosowany - ani w akcie oskarżenia, ani w wyroku.Skoro jednak Sąd Wojewódzki w postanowieniu z dnia 31 października 1986 r. dał wyraz nurtującym go wątpliwościom dotyczącym niektórych ustawowych znamion zbrodni określonej w art. 135 k.k., warto dodać, co następuje:Przepisy kodeksu karnego nie wyjaśniają użytych w art. 135 k.k. takich określeń, jak "wielkie ilości" (wartości dewizowych), "wielkie rozmiary" (przemycanych towarów) i "wielka szkoda" (w interesach gospodarczych PRL). Nie uczyniono też tego dotychczas w nauce prawa karnego i w orzecznictwie sądowym. Zdefiniowanie zresztą tych tak nieostrych ocenno-ilościowych pojęć nie jest - jak się wydaje - możliwe, a w każdym razie wyjątkowo trudne. Ich znaczenie musi więc każdorazowo określać sąd rozpoznający konkretną sprawę.Wskazówkami ułatwiającymi sprecyzowanie przez sąd znaczenia tych nieostrych pojęć mogą być poglądy Komisji Kodyfikacyjnej, przygotowującej projekt kodeksu karnego z 1969 r., wyrażone m. in. w stwierdzeniach, że:- w art. 135 k.k. "chodzi o najcięższe przestępstwa dewizowe i przemytnicze, które wyrządzają wielkie szkody podstawowym interesom gospodarczym PRL",- art. 135 k.k. dotyczy "wielkich rozmiarów transakcji dewizowych lub przemytu na wielką skalę", które "szczególnie mocno godzą w interesy gospodarcze PRL",- art. 135 k.k. "dotyczący groźnych gangów waluciarzy i przemytników stanowi uzupełnienie ustawy karnej skarbowej".W kontekście tego trzeba ponadto podkreślić, że art. 135 k.k. został zamieszczony w rozdziale XIX kodeksu karnego, zatytułowanym "Przestępstwa przeciwko podstawowym interesom politycznym i gospodarczym PRL", obejmującym m.in. takie najcięższe przestępstwa, jak zdradę ojczyzny, spisek przeciwko PRL, szpiegostwo, akt terrorystyczny, sabotaż.To wszystko upoważnia do wyrażenia poglądu, że dla kwalifikacji prawnej czynu określonego w art. 135 § 1 lub 2 k.k. ma rozstrzygające znaczenie ustalenie, czy nielegalne transakcje dewizowe (§ 1) lub przemyt towarów (§ 2), o których mowa w tym przepisie, naraziły interesy gospodarcze PRL na "wielką szkodę". Narażenie na "wielką szkodę" bowiem jest podstawowym ustawowym znamieniem zbrodni określonej w art. 135 § 1 lub 2 k.k., którego brak uniemożliwia zastosowanie kwalifikacji z tego przepisu, a jego występowanie przesądza ocenę, że przedmiotem czynności wykonawczych były wartości dewizowe w "wielkich ilościach" lub towary w "wielkich rozmiarach".Ten ścisły i bezpośredni związek skutkowo-przyczynowy między "wielką szkodą", a "wielkimi ilościami" i "wielkimi rozmiarami" wynika przede wszystkim z takich wyrazów, użytych w treści art. 135 k.k., jak: "narażając przez to" (§ 1) i "przez to naraża" (§ 2).Natomiast ocenę, czy powstało "narażenie" interesów gospodarczych PRL na "wielką szkodę", należy wyprowadzić z porównania przedmiotu przestępnych działań (np. wywóz dewiz, przemyt z zagranicy towarów) określonych w art. 135 § 1 i 2 k.k. z tymi danymi, które w konkretnych okolicznościach wyrażają "interesy gospodarcze PRL".W szczególności należy ustalić, w jakim stopniu:- zostały uszczuplone lub narażone na uszczuplenie zasoby dewizowe kraju,- pozbawiono Skarb Państwa wpływów dewizowych lub innych dochodów pieniężnych,- został zakłócony obrót towarowy z zagranicą lub wyłączność państwa w handlu zagranicznym.Ustalenie, że określone w art. 135 § 1 lub 2 k.k. przestępne działania wywołały (stworzyły) sytuację, w której było realne niebezpieczeństwo niezrealizowania (nieosiągnięcia) ważnych (istotnych) dla gospodarki narodowej celów, stwarza podstawę do oceny, że interesy gospodarcze PRL zostały narażone na wielką szkodę. Przerodzenie się zaś możliwości w uszczerbek w dziedzinie trwałych, ważnych, aktualnych lub przyszłych interesów gospodarczych ogółu obywateli powinno proporcjonalnie zaostrzyć ocenę "wielkości" szkody.Rozważając kwestię kwalifikacji prawnej nielegalnych transakcji dewizowych lub przemytu towarów, należy mieć ponadto na względzie wskazanie Komisji Kodyfikacyjnej, że art. 135 k.k. stanowi "uzupełnienie ustawy karnej skarbowej". Oznacza to, że przepisy tej ustawy, pozwalające wymierzyć za tego rodzaju czyny kary od 3 miesięcy do 10 lat pozbawienia wolności, kary grzywny od 5.000 zł do 5.000.000 zł oraz dodatkowe kary majątkowe, z reguły zapewniają prawidłowy wymiar sprawiedliwości i skuteczne zwalczanie przestępczości celno-dewizowej.