I KR 11/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kotowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Fornalik, A. Hapon.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Sewruk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 marca 1977 r. między innymi sprawy Tadeusza S., oskarżonego z art. 135 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k., wskutek rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 lipca 1976 r., przyjmując, że podstawę wymierzenia oskarżonemu Tadeuszowi S. kary pozbawienia praw publicznych stanowi art. 40 § 1 pkt 2 k.k., a podstawę przepadku wartości zdeponowanych w NBP w W. stanowi art. 135 § 3 k.k., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 lipca 1976 r. oskarżony Tadeusz S. uznany został między innymi za winnego tego, że:1) w latach 1966-1973 w W., działając wspólnie i w porozumieniu z Bolesławem K., Zdzisławem M., Romanem B., Józefem Z., Stanisławem P., Henrykiem P. i innymi w warunkach przestępstwa ciągłego i bez wymaganego zezwolenia władz finansowych, czyniąc sobie z tego stałe źródło dochodu, dokonywał transakcji kupna - sprzedaży wartości dewizowych w postaci złota w sztabkach i monetach oraz zagranicznych środków płatniczych o łącznej wartości około 61.589.000 zł w ten sposób, że nabywał od Bolesława K. i innych osób złoto w sztabkach i monetach oraz zagraniczne środki płatnicze, które następnie zbywał z zyskiem temuż Bolesławowi K. oraz innym uczestnikom porozumienia częściowo za zagraniczne środki płatnicze, przez co naraził interes gospodarczy Państwa na wielką szkodę;2) od czerwca 1973 r. do września 1975 r. w W. jako nauczyciel wyłudził na szkodę Kuratorium Oświaty i Wychowania w W. kwotę 13.057 zł w ten sposób, że przedstawił w wymienionym Kuratorium zaświadczenie zawierające nieprawdziwe dane w zakresie uprzedniego zatrudnienia go w prywatnym warsztacie Edwarda S., na podstawie czego uzyskał zaliczenie zwiększonego stażu pracy i pobierał podwyższone wynagrodzenie za pracę, przy czym wynagrodzenie to od czerwca 1974 r. do września 1975 r. pozostawało do jego dyspozycji w technikum (...).Za powyższe czyny oskarżony Tadeusz S. skazany został za czyn pierwszy na podstawie art. 135 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k. oraz art. 36 § 2 i 3, art. 40 § 1 pkt 3 k.k. i art. 46 § 1 pkt 1 k.k. na karę 12 lat pozbawienia wolności, 500.000 zł grzywny, 10 lat pozbawienia praw publicznych, konfiskaty mienia w całości i przepadku przedmiotów przestępstwa zdeponowanych w NBP w W., a za czyn drugi na podstawie art. 199 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. oraz art. 36 § 2 i § 3 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 9.000 zł grzywny - łącznie na karę jak za czyn pierwszy (...).Od tego wyroku rewizję wniósł obrońca oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z zarzutami rewizji oskarżonego Tadeusza S. rozważyć należy w pierwszej kolejności, czy słuszne jest ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony ten działał w porozumieniu z innymi osobami, nabywając oraz zbywając bez wymaganego zezwolenia wartości dewizowe w wielkich ilościach i narażając przez to interesy gospodarcze PRL na wielką szkodę. Rewizja ta bowiem w zasadzie nie neguje ani faktu nabywania i zbywania przez oskarżonego Tadeusza S. bez wymaganego zezwolenia wartości dewizowych w wielkich ilościach, ustalonych prawidłowo przez Sąd Wojewódzki, ani też ustalenia, że przez to oskarżony Tadeusz S. narażał interesy gospodarcze PRL na wielką szkodę. Natomiast rewizja ta kwestionuje ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony Tadeusz S. działał w porozumieniu z innymi osobami, wysuwając z tego wniosek, iż brak tego znamienia (określonego w art. 135 § 1 k.k.) powinien był spowodować uznanie działania oskarżonego Tadeusza S. za występek skarbowy przewidziany w art. 47 § 1 u.k.s. w związku z art. 70 § 2 u.k.s.Ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony Tadeusz S. działał w porozumieniu z innymi osobami, jest całkowicie zasadne. Porozumienie bowiem, o którym stanowi art. 135 § 1 k.k., nie polega wyłącznie na wspólnym wykonywaniu z co najmniej dwiema osobami wszystkich czynności wykonawczych nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi, o który w tej sprawie chodzi. Z okoliczności ujawnionych w tej sprawie wynika, że w rozwijającej się gospodarczo Polsce istnieje szeroko rozgałęziony handel wartościami dewizowymi bez wymaganego zezwolenia powołanych do tego władz państwowych. Handel ten podlega swoistym regułom, polegającym na tym, że rozwija się pośrednictwo zarówno w zbywaniu, jak i w nabywaniu wartości dewizowych bez wymaganego zezwolenia.Zarówno zbywanie dużych ilości wartości dewizowych, jak i ich nabywanie odbywa się w warunkach konspiracyjnych. Powstaje łańcuch pośrednictwa i istnieje podział na swego rodzaju handel hurtowy i detaliczny.Okoliczności ujawnione w tej sprawie, a w szczególności okoliczności wynikające z wyjaśnień oskarżonych Tadeusza S. i Bolesława K., pozwalają na zupełnie pewne, zgodne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, ustalenie, że oskarżony Tadeusz S. doskonale wiedział, iż nabywanie przez niego wielkich ilości wartości dewizowych od innych osób, a w szczególności od oskarżonego Bolesława K., następowało bez wymaganego zezwolenia. Zaznaczyć przy tym należy, że oskarżony Tadeusz S., jak wyjaśnił na rozprawie, nie znał osobiście tych osób, jakkolwiek znał np. nazwisko niejakiego Jana M., jednego z głównych dostawców sprzedawanego przez oskarżonego Bolesława S. złota. Tak samo oskarżony Tadeusz S. doskonale orientował się, że nabywane przez niego od tzw. koników, znanych jedynie z pseudonimów: "Brzuchomówca" i "Paweł", wartości dewizowe zostały przez nich skupione od drobnych zbywców w celu ich odprzedania z zyskiem, wyrażającym się w różnicy kursów notowanych w nielegalnym obrocie.Zbywając wartości dewizowe bez wymaganego zezwolenia, w szczególności oskarżonemu Bolesławowi K. i innym osobom, oskarżony Tadeusz S. wiedział doskonale, że osoby te następnie wartości te zbędą innym osobom, nie znanym mu bliżej, gdyż z okoliczności ujawnionych w tej sprawie zupełnie jasno wynika, iż działanie przypisane oskarżonemu Tadeuszowi S. było jedynie fragmentem ogromnej afery dewizowej polegającej na zbywaniu wielkich ilości złota nielegalnego pochodzenia i bez wymaganego zezwolenia na zagraniczne środki płatnicze lub polskie środki płatnicze, które nielegalnie wymieniono na zagraniczne środki płatnicze.Zgodnie z doświadczeniem życiowym przyjąć należy, że ten wielki proceder przestępczy, dość skomplikowany szczególnie w warunkach koniecznej konspiracji, wymagał wielu czynności wykonawczych, których po prostu nie mogły wykonać dwie osoby działające jedynie w porozumieniu ze sobą. Dla dokonania obrotów tak wielkimi ilościami wartości dewizowych konieczne było porozumienie wielu osób, na pewno więcej niż trzech, gdyż do realizacji takiego obrotu konieczne było uruchomienie ogromnych ilości środków, którymi żaden z oskarżonych nie mógł dysponować.W tych okolicznościach ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony Tadeusz S., zarówno nabywając, jak i zbywając wielkie ilości wartości dewizowych bez wymaganego zezwolenia, działał w porozumieniu z co najmniej dwiema osobami, nie może być uznane za błędne.Na podstawie powyższych rozważań należy zająć stanowisko, że działanie w porozumieniu z innymi osobami, stanowiące znamię przestępstwa określonego w art. 135 § 1 k.k., polega nie tylko na wspólnym dokonywaniu przez co najmniej trzy osoby wszystkich czynności wykonawczych nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi, ale może polegać na dokonywaniu tych czynności ze świadomością, iż stanowią one integralny element nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi w wielkich ilościach, do którego realizacji konieczne jest wspólne działanie co najmniej trzech osób, mogących nawet nie znać się i uprzednio nie porozumiewać, lecz wiedzących o tym, że ich czynności są konieczne do dokonywania nielegalnych obrotów wartościami dewizowymi w wielkich ilościach.W związku z tym, że nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż oskarżony Tadeusz S., trudniący się nabywaniem i zbywaniem wielkich ilości wartości dewizowych bez wymaganego zezwolenia, wiedział, że bierze udział w obrocie tymi wartościami w porozumieniu nie tylko z poszczególnymi, znanymi mu osobami, ale z osobami pozostającymi w porozumieniu, poza nim, jeszcze z innymi osobami, za zasadne należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż działanie oskarżonego Tadeusza S. wypełniało wszystkie znamiona zbrodni określonej w art. 135 § 1 k.k. (...).Z urzędu jedynie należało poprawić podstawą prawną wymierzenia oskarżonemu Tadeuszowi S. kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych. Czyn przypisany oskarżonemu jest zbrodnią przeciwko podstawowym interesom gospodarczym PRL, dlatego podstawą wymierzenia za ten czyn kary pozbawienia praw publicznych jest art. 40 § 1 pkt 2 k.k., a nie art. 40 § 1 pkt 3 k.k., jak to błędnie przyjął Sąd Wojewódzki. Poza tym Sąd Wojewódzki nie przytoczył podstawy prawnej wymierzonej oskarżonemu Tadeuszowi S. kary dodatkowej przepadku wartości zdeponowanych w NBP w W., przeto w postępowaniu rewizyjnym należało wskazać tę podstawę, którą stanowi art. 135 § 3 k.k. (...).