VI KZP 7/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski.Sędziowie: A. Kafarski (sprawozdawca), F. Karolus, I. Kazimierczak, Z. Neumann, R. Staszkiewicz, J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 7 lutego 1969 r., przekazanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 1969 r. składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego o wyjaśnienie budzącego wątpliwości przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz. U. z 1946 r. Nr 34, poz. 210 z późn. zm.), a mianowicie:"Czy wykonane na maszynie do pisania pisma, uwielokrotnione następnie tą samą techniką w celu rozpowszechnienia, stanowią druki w rozumieniu wymienionego przepisu?" i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDekret z dnia 5 lipca 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz. U. z 1946 r. Nr 34, poz. 210 ze zmianami wprowadzonymi: dekretem z dnia 28 lipca 1948 r. - Dz. U. z 1948 r. Nr 36, poz. 257; dekretem z dnia 22 kwietnia 1952 r. - Dz. U. z 1952 r. Nr 19, poz. 114; dekretem z dnia 11 listopada 1953 r. - Dz. U. z 1953 r. Nr 49, poz. 239) w artykule 2 ust. 1 pkt 2 poddał kontroli właściwych urzędów kontroli prasy, publikacji i widowisk "rozpowszechnianie wszelkiego rodzaju utworów za pomocą druku, obrazu i żywego słowa oraz ogłoszeń, zawiadomień i plakatów".Dekret ten - podobnie jak rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1952 r. w sprawie rejestracji niektórych zakładów, wytwarzających druki i ilustracje oraz kontroli niektórych publikacji (Dz. U. Nr 19, poz. 124) - nie określił pojęcia druku. Natomiast pojęcie to określono w innych aktach prawnych, a mianowicie w artykule 1 ustawy z dnia 18 marca 1932 r. o bezpłatnym dostarczaniu druków dla celów bibliotecznych i urzędowej rejestracji (Dz. U. Nr 33, poz. 347), w art. 2 ust. 1 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 listopada 1938 r. o prawie prasowym (Dz. U. Nr 89, poz. 608) i w artykule 32 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 12, poz. 63), która to ustawa uchyliła wymienioną wyżej ustawę z dnia 18 marca 1932 r. Dwa pierwsze z tych aktów prawnych uznały za druk każdy wytwór graficzny odbity sposobem mechanicznym lub środkami chemicznymi i przeznaczony do rozpowszechniania, natomiast ostatni akt - "odbitki wykonane sposobem mechanicznym, chemicznym lub innym sposobem poligraficznym, przeznaczone do rozpowszechniania".Z tych dwóch określeń pojęcia druku, które zresztą niewiele się różnią od siebie, za decydujące dla rozstrzygnięcia pytania prawnego Prokuratora Generalnego PRL należy uznać określenie ostatnie. Zawiera je bowiem ustawa najnowsza (z dnia 9 kwietnia 1968 r.) i obowiązująca w całości. Przepisy tej ustawy odnoszą się wprawdzie do bibliotek, jednakże zawarte w niej określenie pojęcia druku można i należy stosować przy wykładni tego pojęcia w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. Określenie to bowiem nie jest sprzeczne z tym przepisem i z wymienionymi w nim (lit. a-f) celami kontroli, jak również z przepisem § 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1952 r., w którym poddano kontroli właściwych urzędów kontroli prasy, publikacji i widowisk nie tylko "wszelkie ogłoszenia, zawiadomienia i plakaty wykonane w celu rozpowszechnienia" (ustęp 1), ale również "wszelkiego rodzaju publikacje odbite systemem powielania" (ustęp 2).Za powyższą wykładnią przemawia również § 3 ustęp 2 zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 2 sierpnia 1968 r. w sprawie dostarczania bibliotekom obowiązkowych egzemplarzy druków i nagrań dźwiękowych (Monitor Polski Nr 34, poz. 234), wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach, który to paragraf stanowi, że egzemplarze obowiązkowe powinny być przesłane bibliotekom w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zezwolenia właściwego urzędu kontroli prasy, publikacji i widowisk na ich rozpowszechnienie.Jak widać z powyższego, drukiem w rozumieniu artykułu 2 ust. 1 pkt 2 cytowanego dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. są nie tylko te odbitki, które wykonano przy użyciu prasy drukarskiej, aparatów do powielania, środków chemicznych lub innych sposobów poligraficznych i przeznaczono do rozpowszechniania, lecz również takie odbitki tekstów (np. ulotek lub skryptów), które sporządzono na maszynie do pisania przy użyciu kalki i papieru i przeznaczono do rozpowszechniania. Sporządzone bowiem w ten sposób odbitki tekstów przedstawiają się jako wykonane sposobem mechanicznym. Ten sposób sporządzania odbitek tekstów jest wprawdzie mało wydajny, lecz umożliwia za to uzyskanie dużej ilości egzemplarzy. Nie można zatem wspomnianego wyżej przepisu interpretować inaczej, a w szczególności w ten sposób, że dotyczy on tylko takich druków, które zostały odbite bądź w odpowiednich zakładach, bądź wprawdzie poza nimi, lecz na specjalnych aparatach służących do powielania. Taka bowiem wykładnia - za którą nie przemawia ani brzmienie omawianych przepisów prawnych, ani też względy semantyczne (semantycznie drukiem są również teksty odbite i uwielokrotnione na maszynie do pisania) - mogłaby się przyczynić do bezkarnego rozpowszechniania takich tekstów, których treść sprzeciwiłaby się interesowi publicznemu określonemu w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a-f dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.Jak już o tym wspomniano, drugim elementem pojęcia druku w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 cytowanego dekretu z dnia 5 lipca 1946 T. jest przeznaczenie go do rozpowszechniania. W uchwale z dnia 17 grudnia 1959 r. VI KO 106/59 (OSN, wyd. Prok. Gener. z 1960 r. z. 1, poz. 14) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie, czy druk wykonano w celu rozpowszechniania go, zależy od ustaleń faktycznych w konkretnym wypadku, a w szczególności od nakładu druku. Ilość bowiem odbitek może wskazywać na to, że sprawca chciał, by dotarły one do nieograniczonego lub co najmniej szerokiego kręgu osób, a więc że sprawca przeznaczył je do rozpowszechniania.Druki wykonane jakimkolwiek sposobem, a więc również sporządzone na maszynie do pisania i przeznaczone do rozpowszechniania, powinny być przedstawione do kontroli właściwemu urzędowi kontroli prasy, publikacji i widowisk przed przystąpieniem do ich rozpowszechniania i mogą być rozpowszechniane dopiero po uzyskaniu zezwolenia tego urzędu. Nie dotyczy to druków zwolnionych od kontroli na podstawie szczególnych przepisów. Za uchylanie się od tej kontroli sprawca odpowiada karnie z art. 6a tegoż dekretu, a gdy treść druku narusza inny przepis karny, sprawca podlega odpowiedzialności karnej także z tego przepisu (art. 31 k.k. oraz powołana już wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1959 r. VI KO 106/59).