VII KZP 18/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Żurawski. Sędziowie: J. Szamrej, W. Żebrowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Krystyny M. i innych, oskarżonych z art. 202 § 1 i art. 223 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 21 marca 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Jak należy zakwalifikować przestępstwo popełnione przez kierownika oraz sprzedawców salonu przedsiębiorstwa państwowego dzieła sztuki i antyki "DESA", zajmującego się sprzedażą towarów stanowiących własność tegoż przedsiębiorstwa oraz oddanych w sprzedaż komisową, którzy wykorzystując działalność tej jednostki gospodarki uspołecznionej, działając wspólnie i w porozumieniu, w drodze sprzedaży towarów stanowiących ich własność, nie mając do tego uprawnienia, zamiast towarów przeznaczonych do sprzedaży w tej jednostce na podstawie tzw. pokwitowania tymczasowego, w którym fikcyjnie odnotowywali ich zwrot mimo faktycznej sprzedaży z realizacją marży, i w ten sposób otrzymywali zarówno należność za powierzony do komisowej sprzedaży towar, jak i należną przedsiębiorstwu marżę od tej sprzedaży:a) jako realny zbieg przestępstw zagarnięcia mienia społecznego określonego w art. 202 § 1 oraz przestępstwa gospodarczego określonego w art. 223 § 1 k.k.,b) jako zbieg przepisów ustawy, stosując kwalifikację kumulatywną z art. 223 § 1 i art. 202 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k.,c) jako jedno przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego określonego w art. 202 § 1 k.k., czy teżd) jako jedno przestępstwo określone w art. 223 § 1 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZarówno z pytania, jak i z motywów postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika, że w sprawie niniejszej chodzi w istocie o wyjaśnienie, jak należy kwalifikować działanie pracownika przedsiębiorstwa państwowego dzieła sztuki i antyki "DESA", który sprzedaje, nie mając do tego uprawnień, zamiast towaru przeznaczonego do sprzedaży w tej jednostce towar własny i przysparza w ten sposób sobie lub komu innemu korzyść majątkową przez pobranie i zatrzymanie tzw. marży handlowej. Sąd Wojewódzki dążył w szczególności do wyjaśnienia, czy opisane wyżej działanie stanowi jedno czy też dwa przestępstwa (zbieg realny) oraz jaki przepis lub przepisy należy przyjąć w takim wypadku za podstawę skazania sprawcy.Rozstrzygnięcie pierwszego z wymienionych wyżej zagadnień, a mianowicie tego, czy w rozważanym wypadku sprawca dopuszcza się jednego, czy też dwóch przestępstw (zbieg realny), wymaga ustalenia, czy zachowanie sprawcy stanowi we wskazanych okolicznościach jedno czy więcej działań. Wykładnia art. 10 § 1 k.k. bowiem prowadzi do wniosku, że o jedności lub wielości przestępstw decyduje nie liczba spowodowanych przez sprawcę skutków czy liczba naruszonych norm prawnych, lecz liczba podjętych przez niego działań.Zachowanie sprawcy polegające na sprzedaży, w podanych wyżej okolicznościach, zamiast towaru zatrudniającej go jednostki uspołecznionej towaru własnego, połączone z pobraniem i zatrzymaniem tzw. marży handlowej, stanowi jedno działanie.Wynika to nie tylko z charakteryzującej to zachowanie sprawcy zwartości miejsca i czasu, lecz przede wszystkim z tego, że jest ono wyrazem jednej decyzji woli. Ustalenie zaś, że rozważane zachowanie sprawcy stanowi jedno działanie, przesądza z wyżej podanych powodów o tym, iż stanowi ono tylko jedno przestępstwo.W związku z drugim podniesionym w pytaniu zagadnieniem, tj. kwalifikacją prawną omawianego czynu, stwierdzić należy, co następuje.Odpowiedzialność karną sprawcy, który, będąc zatrudniony w jednostce gospodarki uspołecznionej, sprzedaje, nie mając do tego uprawnień, zamiast towaru przeznaczonego w tej jednostce do sprzedaży towar własny lub innej osoby, reguluje art. 223 k.k.Istota przestępstwa określonego w wymienionym przepisie tkwi w tym, że sprawca swoim działaniem uniemożliwia jednostce gospodarki uspołecznionej zwiększenie obrotu, a zatem dochodów, przechwytując zaś należną jej marżę zarabia z reguły na różnicy między ceną nabycia podstawionego towaru a ceną jego sprzedaży obowiązującą w danej jednostce, bez ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem tego rodzaju działalności. W wypadku gdy w wyniku przewidzianego w art. 223 k.k. działania sprawcy następuje przechwycenie i zatrzymanie przez niego marży handlowej, przysparzającej jemu lub innej osobie korzyść majątkową, a jednocześnie zmniejszającej rentowność jednostki gospodarki uspołecznionej na skutek pozbawienia jej w tym samym zakresie prawa do pobierania tych przychodów, czyn sprawcy godzi zarówno w funkcjonowanie gospodarki uspołecznionej, jak i w mienie społeczne w szerokim znaczeniu. Wszystkie wymienione wyżej elementy takiego czynu mieszczą się jednak całkowicie w dyspozycji art. 223 k.k., w związku z czym w rozważanym wypadku powołany ostatnio przepis pozostaje w zbiegu pozornym z przepisami o zagarnięciu mienia społecznego.