VII KZP 7/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: J. Szamrej, A. Żylewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego J., oskarżonego z art. 199 § 1 i art. 233 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łomży postanowieniem z dnia 14 lutego 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w stosunku do recydywistów określonych w art. 60 § 1 i 2 k.k. jest możliwe w razie łącznego wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 61 i art. 57 § 2 k.k. stosowanie zasad wymiaru kary przewidzianych w art. 57 § 3 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Przytoczone zagadnienie prawne dotyczy w istocie kwestii dopuszczalności i sposobu nadzwyczajnego złagodzenia kary w wypadkach określonych w art. 57 § 2 k.k. wobec przestępców powrotnych (art. 60 § 1 lub 2 k.k.).Na podobne zagadnienie (stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 1 k.k. do przestępców powrotnych) wypowiadał się już Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 lipca 1971 r. - VI KZP 24/70 (OSNKW 1971, z. 11, poz. 162). W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że: "(...) w wypadkach wskazanych w ustawie oraz w stosunku do nieletnich odpowiadających w myśl art. 9 § 2 k.k. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary z mocy art. 57 § 1 i § 3 k.k. do sprawcy występku popełnionego w warunkach określonych w art. 60 § 1 lub § 2 k.k. wówczas, gdy uzna, że zachodzą podstawy do odstąpienia w myśl art. 61 k.k. od stosowania przy wymiarze kary zasad określonych w art. 61 § 1 lub § 2 k.k." W uzasadnieniu wymienionej uchwały Sąd Najwyższy wskazał między innymi na to, że nadzwyczajne zaostrzenie kary przewidziane w art. 60 § 1 lub 2 k.k. nie zmienia ustawowego zagrożenia, a więc tego, że nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia lub kary łagodniejszego rodzaju (art. 57 § 3 k.k.), jego zastosowanie do przestępcy powrotnego (art. 60 § 1 lub 2 k.k.) jest możliwe tylko z jednoczesnym zastosowaniem art. 61 k.k. Sąd Najwyższy stwierdził jednocześnie, że uchwała ta nie dotyczy kwestii nadzwyczajnego złagodzenia kary w wypadkach, o których mowa w art. 57 § 2 k.k., "jako nie wiążących się ze sprawą, w której przedstawiono zagadnienie prawne".2. Brak podstaw do wyłączenia możliwości stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary także w wypadkach przewidzianych w art. 57 § 2 k.k. do skazanego za występek popełniony w warunkach określonych w art. 60 § 1 lub 2 k.k., jeżeli istnieją okoliczności uzasadniające odstąpienie w myśl art. 61 k.k. od zasad wymiaru kary określonych w art. 60 § 1 lub 2 k.k. Do takiego wyłączenia nie daje podstawy w szczególności cel i brzmienie obu wchodzących w grę przepisów (art. 57 § 2 i art. 61 k.k.). W ostatecznym bowiem wyniku powinny one służyć realizacji podstawowych zasad wymiaru kary, wyrażonych w art. 50 k.k. i w art. 387 pkt 4 k.p.k.Nie można także nie widzieć odmienności ujęcia omawianych przepisów, z których art. 61 k.k. pozwala jedynie na odstąpienie od nadzwyczajnego zaostrzenia kary (art. 60 § 1 lub 2 k.k.) w szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy tak nadzwyczajnie zaostrzona kara byłaby niewspółmiernie surowa, art. 57 § 2 k.k. zaś dopuszcza nadzwyczajne złagodzenie kary (§ 3 art. 57 k.k.) w "wyjątkowych szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa". W pierwszym zatem wypadku chodzi jedynie o powrót do kary w granicach zagrożenia ustawowego, w drugim zaś - o sytuację, gdy nawet kara w wysokości dolnej granicy ustawowego zagrożenia byłaby karą niewspółmiernie surową.Ponadto art. 61 k.k. przytacza wyczerpująco okoliczności uzasadniające rezygnację z nadzwyczajnego zaostrzenia kary, natomiast art. 57 § 2 k.k. tylko przykładowo wskazuje okoliczności uzasadniające możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary. Widać z tego, że art. 61 k.k. nie "konsumuje" art. 57 § 2 k.k., okoliczności bowiem powołane w obu tych przepisach nie muszą się pokrywać. Uznanie zatem, że istnieją przesłanki stosowania art. 61 k.k., nie przesądza (w sensie wyłączającym) zastosowania do konkretnego skazanego także fakultatywnego przecież nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 2 i 3 k.k.3. Łączne stosowanie art. 61 oraz 57 § 2 i 3 k.k. wobec przestępcy powrotnego (art. 60 § 1 lub 2 k.k.) wymaga jednak zawsze uwzględnienia, że:- jest to w istocie podwójne złagodzenie kary (rezygnacja z nadzwyczajnego zaostrzenia i zejście poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia);- te same okoliczności, które uzasadniają zastosowanie art. 61 k.k., nie powinny w zasadzie stanowić podstawy do nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w art. 57 § 2 i 3 k.k.;- tylko wyjątkowa sytuacja może przemawiać za orzekaniem kary z zastosowaniem obu wymienionych przepisów, a ściślej prócz art. 61 k.k. także i art. 57 § 2 i 3 k.k.