III UZP 21/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: J. Bała, E. Mzyk (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Stefanii S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wysokość podstawy wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 18 maja 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy całodzienne wyżywienie w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, jakie otrzymuje bezpłatnie pracownik kuchni, jest innym środkiem wydawanym niektórym grupom pracowników w rozumieniu pkt 10 ust. 2 § 1 uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 roku w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 55, poz. 85)?"podjął następującą uchwałę:Całodzienne wyżywienie w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, otrzymywane bezpłatnie przez pracownika kuchni, nie jest wynagrodzeniem w rozumieniu § 1 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 10 uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85 ze zm.).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Decyzją z dnia 24 lutego 1988 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał wnioskodawczyni Stefanii S. emeryturę przyjmując za podstawę jej wymiaru kwotę 19.875 zł jako przeciętne wynagrodzenie miesięczne uzyskane w okresie od stycznia do grudnia 1987 r.W odwołaniu od decyzji organu rentowego wnioskodawczyni zarzuciła, że do podstawy wymiaru emerytury nie została wliczona równowartość całodziennego wyżywienia, które otrzymywała, jako kucharka, w całym okresie zatrudnienia w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym w L. Wartość tego wyżywienia w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1987 r. wynosi 36.354,18 zł i kwota ta powinna być wliczona do podstawy wymiaru, skoro po przejściu na emeryturę nie korzysta z tego uprawnienia.Sąd Wojewódzki uznając, że w sprawie zachodzą poważne wątpliwości przedstawił Sądowi Najwyższemu, w trybie art. 391 § 1 k.p.c., zagadnienie prawne o treści przytoczonej w części wstępnej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77) w podstawie wymiaru emerytur i rent pracowników uspołecznionych zakładów pracy uwzględnia się wszystkie składniki wynagrodzenia w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy będące wynagrodzeniem w rozumieniu przepisów w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej.Przepisy o klasyfikacji wynagrodzeń zawarte zostały w uchwale nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85 ze zm.).Według § 1 ust. 2 powołanej uchwały do wynagrodzeń nie zalicza się: wartości wyżywienia wydawanego bezpłatnie lub częściowo odpłatnie na kursach i szkoleniach (pkt 9), a także wartości posiłków regeneracyjno-wzmacniających oraz innych środków wydawanych niektórym grupom pracowników do spożycia wyłącznie w czasie wykonywania pracy bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu (pkt 10).Trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki na to, że w § 1 ust. 2 pkt 9 uchwały nr 33 Rady Ministrów mowa jest o wartości "posiłków regeneracyjno-wzmacniających" oraz "innych środkach wydawanych niektórym grupom pracowników". Wyjaśnienia zatem zachodzących wątpliwości oraz odpowiedzi na pytanie, czy całodzienne wyżywienie stanowi wynagrodzenie, poszukiwać należy w zakresach pojęciowych przytoczonych wyrażeń.Całodzienne wyżywienie, jak to słusznie podniósł Sąd Wojewódzki, nie jest posiłkiem regeneracyjno-wzmacniającym w rozumieniu omawianych przepisów. Pozostaje więc do rozważenia porównanie pojęcia "wartości wyżywienia" (§ 1 ust. 2 pkt 9 uchwały) z pojęciem "wartości innych środków" wydawanych niektórym grupom pracowników (§ 1 ust. 2 pkt 10 uchwały). Wątpliwość bowiem wynika z posługiwania się w uchwale dwoma wyrażeniami. Z faktu, że w § ust. 2 pkt 10 uchwały nie użyto określenia "wartość wyżywienia", nie można jednak wyprowadzić wniosku, iż całodzienne wyżywienie stanowi wynagrodzenie.Przeciwnie sformułowanie o wartości "innych środków" wydawanych niektórym pracownikom do spożycia wyłącznie w czasie wykonywania pracy jest pojęciem znacznie szerszym i obejmuje zarówno jakąkolwiek wartość wyżywienia, jak i wartość całodziennego wyżywienia. W przeciwnym bowiem razie zachodziłaby konieczność nie tylko powtórzenia z § 1 ust. 2 pkt 9 pojęcia "wartości wyżywienia", lecz także wprowadzenie pojęcia częściowego wyżywienia, całodziennego wyżywienia, bezpłatności lub częściowej odpłatności tych świadczeń. Wszystkie te stany faktyczne objęte zostały szerszym pojęciem "innych środków" wydawanych niektórym grupom pracowników do spożycia wyłącznie w czasie wykonywania pracy bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu.Takie też rozumienie pojęcia wartości całodziennego wyżywienia znalazło swój wyraz w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1985 r. III UZP 14/85 - OSNCP 1986, z. 1-2, poz. 6, gdzie stwierdzono, że wartości tego wyżywienia nie zalicza się do wynagrodzenia na podstawie § 1 ust. 2 pkt 10 powołanej już uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. Wprawdzie przytoczona uchwała Sądu Najwyższego wydana została na tle innego stanu faktycznego, niemniej jednak dokonała wykładni, którą podziela Sąd Najwyższy w obecnym składzie, o braku podstaw zaliczenia całodziennego wyżywienia do wynagrodzenia.Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.