III URN 6/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Glabisz (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Haliny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o podstawę wymiaru renty na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 lutego 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych i wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 21 września 1970 r.; zatwierdził decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. z dnia 28 marca 1970 r.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. decyzją z dnia 28.III.1970 r. przyznał Halinie K., ur. 10.IV.1928 r., rentę inwalidzką II grupy w minimalnej wysokości, przyjmując za podstawę wymiaru kwotę 1.050 zł stanowiącą wynagrodzenie miesięczne powódki w gotówce.Od tej decyzji skarżąca odwołała się do Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., domagając się doliczenia wartości częściowo nieodpłatnie otrzymywanych posiłków w Państwowym Domu Specjalnym dla Dorosłych w F., gdzie była zatrudniona jako salowa. Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 1.VII.1970 r. zatwierdziła zakwestionowaną decyzję Zakładu.W związku ze skargą na to orzeczenie Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 21.IX.1970 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i decyzję oraz ustalił jako podstawę wymiaru renty kwotę 1.410 zł, w tym wartość nieodpłatnej części wyżywienia w wysokości 360 zł, tj. 3/4 wartości wyżywienia określonej na kwotę 480 zł miesięcznie.Okręgowy Sąd w uzasadnieniu wyroku powołał się na udzieloną temu Sądowi informację Państwowego Domu Specjalnego dla Dorosłych w F. z dnia 5.IX.1970 r. znak Zd.O. 2/53/70, według której skarżąca otrzymywała wyżywienie wartości 480 zł miesięcznie za odpłatnością tylko 1/4 tej kwoty, a więc wartość wyżywienia nie opłaconego przez skarżącą wyniosła 360 zł miesięcznie. Zdaniem Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych kwota ta, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 3 i 5 ustawy o p.z.e., § 4 ust. 1 i 2 rozp. Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19.VIII.1968 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 246) oraz § 6 pkt 27 i § 11 pkt 12 uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 12.I.1965 r. w sprawie składników funduszu płac i powstałych wynagrodzeń (M.P. Nr 2, poz. 5), podlega wliczeniu do podstawy wymiaru renty.Skargę rewizyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Trybunał Ubezpieczeń Społecznych oddalił, przychylając się do stanowiska zajętego przez Okręgowy Sąd.Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną. Zarzucił naruszenie art. 296 § 1 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji naruszenie interesu Państwa Ludowego, i na podstawie art. 376 i 3781 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych w związku z art. 423 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych i wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 21 września 1970 r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Minister Sprawiedliwości zarzuca, że ani Okręgowy Sąd, ani Trybunał Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględniły różnicy między kryteriami wynagrodzenia, które stanowi podstawę wymiaru świadczeń, określonymi w dawnych przepisach art. 10 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym i w rozporządzeniu z dnia 22.XI.1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 59, poz. 280 i z 1958 r. Nr 26, poz. 113) a kryteriami określonymi w nowych przepisach art. 17 ust. 3 ustawy o p.z.e. i w rozporządzeniu z dnia 19.VIII.1968 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 246).Te ostatnie przepisy przewidują, że podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi zarobek w gotówce i w naturze wypłacany z funduszu osobowego płac z przewidzianymi wyjątkami (art. 17 ust. 5) oraz przewidziane w rozporządzeniu niektóre wypłaty spoza osobowego funduszu płac. O ile więc w świetle art. 10 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym i cytowanego rozporządzenia z dnia 22.XI.1956 r. przesłanki, na jakich oparł się Okręgowy Sąd i Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonym wyroku, uzasadniałyby przyjęcie do podstawy wymiaru renty wartości nieodpłatnej części wyżywienia, o tyle w zmienionym od 1.I.1968 r. stanie prawnym należało rozważyć, czy wyjaśnienia pochodzące z okresu obowiązywania dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, tj. do 31.XII.1967 r., powinny i mogą być brane pod uwagę.Należało więc w postępowaniu sądowym ustalić, czy w świetle obecnie obowiązujących przepisów można i na jakiej podstawie uznać częściowo nieodpłatnie wydawane pracownikom służby zdrowia wyżywienie za deputat lub za inne świadczenia w rozumieniu § 6 pkt 27 uchwały nr 8 lub § 7 pkt 31 uchwały nr 103.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Minister Sprawiedliwości słusznie zarzuca, że wobec zgłoszenia przez stronę skarżącą wniosku o rentę po dniu 1.I.1968 r. mają w niniejszej sprawie zastosowanie przepisy ustawy o p.z.e., nie zaś przepisy dawnego dekretu o p.z.e. oraz wewnętrznych zarządzeń i wyjaśnień interpretacyjnych wydawanych przez ministrów na podstawie dawnych przepisów dekretu o p.z.e.W szczególności nie ma w niniejszej sprawie zastosowania cytowane w pismach stron a wydane na podstawie dawnych przepisów wyjaśnienie Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4.V.1966 r. (KD - 1204 - 9/69/2/65), ogłoszone w Dzienniku Urzędowym tego Ministerstwa z dnia 25.V.1966 r. Nr 10, poz. 45; zresztą - wbrew twierdzeniu strony skarżącej - nie przewiduje ono, że nie opłacona część wyżywienia ma być opłacona z funduszu osobowego, gdyż kwestię tę normuje uchwała Rady Ministrów i zarządzenie Ministra Finansów, nie zaś zarządzenia innych Ministrów.Aktualnie obowiązujące przepisy, mające zastosowanie w niniejszej sprawie, przewidują w art. 17 ust. 3 ustawy o p.z.e., że podstawę wymiaru renty pracowników uspołecznionych zakładów pracy stanowią wypłaty w gotówce i w naturze z osobowego funduszu płac, a spoza osobowego funduszu płac tylko te wypłaty, które określa w drodze rozporządzenia, wydanego na podstawie upoważnienia z art. 17 ust. 3 ustawy o p.z.e., Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac.Aktem normatywnym, na podstawie którego pracownicy niektórych zakładów społecznych służby zdrowia otrzymują częściowo odpłatne posiłki, jest zarządzenie (instrukcja) nr 6/60 Ministra Zdrowia z dnia 3.II.1961 r. PK-1741-6 w sprawie posiłków pracowników służby zdrowia (Dz. Urz. Min. Zdrowia Nr 4, poz. 12); przewiduje ono w § 2 i § 7, że pracownicy uprawnieni w myśl tego zarządzenia do częściowo odpłatnych posiłków nie mają prawa domagać się zastępczego wydawania suchego prowiantu lub ekwiwalentu w gotówce, jeżeli z jakichkolwiek powodów nie korzystali z posiłków przyrządzanych w zakładzie, i że posiłki częściowo odpłatne pobiera się z magazynu żywnościowego, przy czym koszty wyżywienia powinny się zamknąć w przeznaczonym na ten cel preliminarzu wydatków.Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22.III.1972 r. sygn. III URN 3/72, zastrzeżenie umieszczone w § 7, że pracownikom nie korzystającym z częściowo odpłatnego wyżywienia nie przysługuje z tego tytułu żaden ekwiwalent, przesądza o tym, iż tego rodzaju świadczenie nie jest deputatem uiszczanym z funduszu osobowego płac i tego funduszu nie obciąża. Natomiast na podstawie § 14 pkt. 147 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 14.III.1968 r. (M.P. Nr 17, poz. 112) świadczenie to jest uiszczone przez zakład pracy z funduszu "innych wynagrodzeń", które nie są identyczne z funduszem płac nie tylko osobowym, ale i bezosobowym, obejmują zaś tego rodzaju świadczenia, jak np. stypendia pracownicze, zwroty kosztów za pomoce szkolne, a także wartość tego rodzaju wyżywienia, jakie otrzymywała skarżąca. Cytowane w rewizji nadzwyczajnej rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19.VIII.1968 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 246), wydane na podstawie upoważnienia z art. 17 ust. 3 ustawy o p.z.e., przewiduje, że spoza osobowego funduszu płac mogą być zaliczone do podstawy wymiaru renty tylko te wypłaty, które są określone w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Powyższy zaś wykaz pod lit. "E" wymienia taksatywnie te świadczenia spośród "innych wynagrodzeń", które podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru rent, nie wymienia jednak wartości częściowo odpłatnego wyżywienia, z jakiego korzystała skarżąca.Także ostatnio wydane przepisy, tj. uchwała nr 295 Rady Ministrów z dnia 23.XII.1971 r. (M.P. z 1972 r. Nr 1, poz. 1) i wyjaśnienie Ministra Finansów z dnia 10.II.1972 r. w sprawie zasad odpłatności konsumentów ze usługi świadczone przez placówki żywienia przyzakładowego oraz zasad finansowania tych placówek, nie przewidują, aby różnica między kosztami wyżywienia przyzakładowego a dochodami z częściowych opłat uiszczanych przez pracowników pokrywana była z funduszu osobowego; natomiast koszty te mają być wliczane w ciężar kosztów podstawowych zakładu pracy.Brak jest więc jakichkolwiek aktualnie obowiązujących przepisów uzasadniających wliczenie nie opłaconej przez skarżącą części wartości wyżywienia do podstawy wymiaru jej renty.Niewliczenie tej wartości do podstawy wymiaru renty nie ma przy tym dla skarżącej istotnego znaczenia, jeśli się weźmie pod uwagę, że skarżąca ma prawo do renty inwalidzkiej II grupy w wysokości minimalnej (910 zł - por. uchwałę Rady Ministrów z dnia 30.XII.1970 r., M.P. Nr 44, poz. 352).Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. i art. 378 pr. o s.u.s. orzekł jak w sentencji wyroku.