I PR 71/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN: K. Michaluk.Sędziowie SN: T. Kasiński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 1986 r. sprawy z powództwa Ryszarda Ł. przeciwko (...) Spółdzielni (...) w R. o uchylenie uchwały na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Przemyślu z dnia 16 kwietnia 1986 r. sygn., akt I C 91/85oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód Ryszard Ł. żądał uchylenia uchwały Zebrania Przedstawicieli (...) Spółdzielni (...) w R. z dnia 30 maja 1985 r. dotyczącej podziału czystej nadwyżki bilansowej za rok 1984 r. Podjęta uchwała - zdaniem powoda - przyjęła niezgodnie z § 35 ust. 1 statutu kryteria podziału przez oprocentowanie udziałów członkowskich, pomijając faktyczny wkład pracy członków Spółdzielni. W ten sposób kwestionowana uchwała wpłynęła (...) na efektywność pracy większości młodszych członków spółdzielni, a uprzywilejowała członków o długoletnim stażu i wysokich wkładach.Strona pozwana stwierdziła, że podjęta uchwała pozostaje w zgodności z prawem, bowiem udziały długoletnich spółdzielców "stanowią przedmiot eksploatacyjnej działalności Spółdzielni". Przyjęty przez uchwałę podział nadwyżki pozwala na 3% ulgę w podatku dochodowym z korzyścią dla Spółdzielni. Powód natomiast należy do grupy pracowników o krótkim stażu pracy, rozpoczynającym się od 1 września 1983 r. Nadto wysokość zarobków poszczególnych członków uzależniona jest od wkładu pracy, a także oprocentowania udziałów członkowskich i wypłaconych nagród.Sporną kwestią w rozpoznawanej sprawie była zatem ocena zgodności z prawem przyjętych form podziału nadwyżki bilansowej tworzącej zysk Spółdzielni, w odpowiednich proporcjach do wkładu pracy. Przed datą zebrania Przedstawicieli, pozwana Spółdzielnia zatrudniała 240 osób, wśród których staż pracy do 5 lat miało 98 członków, a powyżej 5 lat 142.Sąd Wojewódzki w Przemyślu wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1986 r. uchylił uchwałę Zwyczajnego Zebrania Przedstawicieli (...) Spółdzielni (...) w R. z dnia 30 maja 1985 r. w przedmiocie podziału pomiędzy członków czystej nadwyżki bilansowej i zasądził na rzecz powoda Ryszarda Ł. 5.997 zł z tytułu kosztów procesu.Sąd ustalił, że podjęta uchwała nie uwzględniała sposobu podziału nadwyżki bilansowej proponowanego przez powoda, uznającego za kryterium podstawowe - wkład pracy i przez to pozostawała w sprzeczności z prawem. Przepis art. 183 § 1 prawa spółdzielczego wyraźnie wyróżnia składniki wynagrodzenia za pracę członka spółdzielni, które w zakresie sposobu podziału nadwyżki bilansowej przewidziane są w art. 77 § 1 prawa spółdzielczego. Wynagrodzenie bieżące członka - jako składnik stały - nie jest zależne od wyników gospodarczych spółdzielni, podczas gdy udział w części nadwyżki bilansowej zależny jest od efektów gospodarczych, a więc przysługuje członkom tylko wówczas, gdy spółdzielnia nadwyżkę uzyska. Najwyższy organ Spółdzielni decydując o podziale nadwyżki winien mieć na uwadze kryteria określone w statucie. Postanowienia § 74 statutu określiło wysokość udziału członka w nadwyżce bilansowej z tytułu pracy w spółdzielni w zależności od sumy rocznego bieżącego wynagrodzenia za pracę. Okoliczności te wskazują na kolizję uchwały z treścią statutu, a także z przepisami prawa, w szczególności art. 183 § 1 pr. spółdz. wymieniającym kryterium odpowiedniego do wkładu pracy udziału w części nadwyżki bilansowej.W rewizji od tego wyroku (...) Spółdzielnia (...) w R. zarzuciła Sądowi błędną ocenę okoliczności faktycznych, które wpłynęły na wynik sprawy. Zdaniem strony pozwanej udziały członków są tak samo istotne i ważne jak sam wkład pracy, gdyż straty pokrywają członkowie spółdzielni "swymi udziałami w pierwszej kolejności".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę, zważył, co następuje:Rewizja strony pozwanej nie zawiera uzasadnionych argumentów. Zgodnie z art. 85 prawa spółdzielczego z 16 IX 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) Spółdzielnia ustala zasady wynagradzania z uwzględnieniem m.in. przepisów Kodeksu pracy. Z mocy takiego unormowania ma zastosowanie art. 13 k.p. preferujący w kryteriach wynagradzania: ilość, jakość i rodzaj świadczonej pracy. Powołany przez Sąd art. 183 § 1 prawa spółdzielczego jednoznacznie stwierdza, że członek Spółdzielni otrzymuje za pracę wynagrodzenie bieżące i "odpowiedni do wkładu pracy udział w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków". Podział nadwyżki bilansowej powinien być zgodny z zasadami gospodarki finansowej ustalonym w art. 76 i 77 prawa spółdzielczego oraz w odpowiednich postanowieniach statutu. Wypłaty części nadwyżki bilansowej z tytułu wkładu pracy członków nie wchodzą do podstawy naliczenia podatku od płac oraz składek na ubezpieczenie społeczne.Nadwyżkę bilansową stanowi prawidłowy zysk spółdzielni, pomniejszony o należny podatek dochodowy oraz po uwzględnieniu udziału Spółdzielni w wyniku finansowym innych organizacji (art. 75 pr. spółdz.). O tym, czy spółdzielnia osiągnęła zysk prawidłowy, decyduje ocena jej bilansu rocznego. W tych warunkach ma także znaczenie element czasowy w tym sensie, że łączy rzetelnie wykonywaną pracę z konkretnym okresem rozliczeniowym, za ten okres członek spółdzielni utrzymuje odpowiedni do wkładu pracy udział w nadwyżce bilansowej.W art. 77 § 2 prawa spółdzielczego wymienia się m.in. podział części nadwyżki bilansowej w formie oprocentowania udziałów. Ta postać udziału członka w nadwyżce może być stosowana w spółdzielniach pracy jako uboczny, a nie podstawowy bodziec ekonomiczny. Spółdzielnia bowiem jest przede wszystkim zrzeszeniem osób pracujących, a nie kapitałów. Z tych przyczyn podstawowe znaczenie dla udziału w nadwyżce ma praca w określonym czasie, a nie wielkość wniesionych wkładów. Trafnie zatem Sąd Wojewódzki wskazał na niedopuszczalność podziału nadwyżki bilansowej tylko w postaci oprocentowania udziałów członkowskich i nagród. Taki pogląd znajduje usprawiedliwienie w § 35, § 73 ust. 3 i § 74 statut pozwanej Spółdzielni.Członek Spółdzielni może zaskarżyć do Sądu każdą uchwałę z powodu jej niezgodności z przepisami prawa lub statutu (art. 42 § 2 pr. spółdz.). Skuteczne kwestionowanie uchwały w tym trybie może wynikać zarówno z jej treści, jak również z wad postępowania prowadzącego do jej podjęcia.W przypadku podziału nadwyżki bilansowej treść zaskarżonej uchwały jest wynikiem stosowania nieodpowiednich metod i kryteriów jej podziału. Z tych względów należy stwierdzić, że podział rocznej nadwyżki bilansowej w Spółdzielni pracy, dokonany z pominięciem oceny wkładu pracy każdego członka w okresie obliczeniowym, jest niezgodny z przepisami prawa (art. 183 § 1 pr. spółdz.), co daje podstawę do uchylenia podjętej w tym przedmiocie uchwały.Z tych względów Sąd Najwyższy rewizję oddalił na podstawie art. 387 k.p.c.