I PZ 13/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Szczepański (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Saturniny J. i Krzysztofa H. przeciwko Skarbowi Państwa-Jednostka Wojskowa w N. o 65.000 zł, na skutek zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 1966 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 24.I.1966 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu przekazał sprawę niniejszą o odszkodowanie, w związku ze śmiertelnym wypadkiem w czasie służby w dniu 22.IX.1960 r. oficera lotnictwa W. H., do rozpoznania Sądowi Powiatowemu dla miasta Poznania, wychodząc z założenia, że podstawę odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa stanowi art. 24 dekretu z dnia 25.IV.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w związku z art. 34 i nast. ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych. Cytowany przepis w zakresie, w jakim dotyczy odpowiedzialności Państwa za szkody wynikające z wypadku w zatrudnieniu, jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. i wyłącza stosowanie jej przepisów. Decydującym zatem dla określenia właściwości rzeczowej jest punkt nie trzeci, lecz czwarty art. 17 k.p.c. Skoro więc wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 65.000 zł, to podlega ona rozpoznaniu przez sąd powiatowy.W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwany Skarb Państwa wniósł o jego uchylenie utrzymując, że katastrofa samolotu wojskowego z załogą składającą się z osób wojskowych nie ma charakteru wypadku w zatrudnieniu, gdyż żołnierze w czynnej służbie wojskowej nie są pracownikami w rozumieniu obowiązującego prawa pracy. W sprawie tej istnieją wszystkie przesłanki przemawiające za tym, by zastosować przepisy szczególne. Przepisy takie zawiera ustawa z 15.XI.1956 r. Właściwym zatem do rozpoznania tej sprawy zgodnie z przepisem art. 17 pkt 3 k.p.c. jest sąd wojewódzki.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie w związku ze śmiercią oficera zawodowego, zmarłego wskutek wypadku podczas wykonywania obowiązków służbowych, którego to odszkodowania dochodzą członkowie jego rodziny, opiera się pod rządem ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) na przepisach tej ustawy, a nie na przepisach art. 24 dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r., Nr 23, poz. 97). Dlatego też o właściwości rzeczowej sądu decyduje przepis art. 17 pkt 3 k.p.c., a nie przepis art. 17 pkt 4 k.p.c., uzależniający właściwość sądu w sprawach majątkowych od wartości przedmiotu sporu oraz od tego, czy jedną ze stron jest jednostka gospodarki uspołecznionej.Przepisy art. 6 dekretu o p.z.e. (z 25.VI.1954 r.) wyłączają spod przepisów tego dekretu zaopatrzenia oficerów, podoficerów i szeregowych Sił Zbrojnych, jak również funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej, Straży Więziennej, ich rodzin, niektórych grup pracowników kolejowych oraz pracowników zatrudnionych w górnictwie, ponieważ zaopatrzenie tych grup pracowników regulują przepisy osobne.W szczególności takie osobne przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin, dotyczące także zawodowych oficerów i podoficerów, zawiera ustawa z dnia 13.XII.1957 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 2, poz. 6). Żaden jednak z przepisów tej ustawy, jak również ustawy z dnia 13.XII.1957 r. o służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 2, poz. 5) nie uzasadnia możliwości zastosowania do odszkodowania, dochodzonego w związku z wypadkiem oficera zawodowego w pracy, przepisów art. 24 dekretu o p.z.e., według których poszkodowany może dochodzić od uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenia szkód spowodowanych chorobą, niezdolnością do pracy lub śmiercią, będących wynikiem naruszenia przepisów z zakresu bhp; wynagrodzenie szkody ogranicza się przy tym do kwoty, o którą wynagrodzenie szkody należne w myśl przepisów prawa cywilnego przewyższa świadczenie należne od prezydium właściwej rady narodowej.W opisanej wyżej sytuacji podstawę prawną dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia są przepisy powołanej ustawy z dnia 15.XI.1956 r. W sposób analogiczny wypowiedziała się w tej kwestii Cała Izba Cywilna Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 14.I.1960 r. I CO 45/59 (Księga zasad prawnych poz. 120; OSN z 1961 r., poz. 1). Według tej uchwały przepisy dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 98), jak również ustawa z dnia 13.II.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 2, poz. 6), które zobowiązują Państwo do świadczeń w razie inwalidztwa żołnierzy lub ich śmierci, nie są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 243) i nie wyłączają stosowania art. 1-6 tej ustawy do osób uprawnionych do świadczeń na ich podstawie.W sposób podobny do wyżej opisanego wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 10.V.1965 r. I PR 96/65 (OSNCP z 1966 r., nr 2, poz. 25), w którym także zasądzono - na podstawie przepisów powołanej ustawy z dnia 15.XI.1956 r. - odszkodowanie w związku z wypadkiem, który zdarzył się w czasie odbywania służby wojskowej.W tych warunkach skoro podstawą prawną odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa w niniejszej sprawie jest powołana ustawa z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych, to o właściwości rzeczowej sądu decydują przepisy art. 17 pkt 3 k.p.c. Sprawa niniejsza podlega zatem właściwości sądu wojewódzkiego, mimo że wartość przedmiotu sporu nie przekracza stu tysięcy złotych.Z tych przyczyn i na podstawie art. 361, 394 § 1 pkt 1 i 307 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.