I PZP 22/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, E. Brzeziński.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Krystyny S., Włodzimierza B., Włodzimierza L. i Andrzeja N. przeciwko Polskiej Agencji Interpress RSW "Prasa-Książka-Ruch" w W. o należność za pracę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 8.VIII. 1975 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 25.IV.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.k.:Czy pracownikom realizującym i opracowującym filmy w RSW "Prasa-Książka-Ruch", zatrudnionym w P.A. Interpress, do wynagrodzenia za czas urlopu i choroby za 1974 r., oprócz należności przysługujących na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów, należy doliczać dodatki z funduszu honorariów na zasadzie zarządzenia nr 2 Ministra Kultury i Sztuki oraz Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 2 listopada 1972 r. w sprawie dopłat za czas urlopu wypoczynkowego i choroby oraz zasad obliczania podstawy wymiaru emerytur i rent dla niektórych grup pracowników zatrudnionych przy realizacji i opracowywaniu filmów (zmienionego zarządzeniem nr 1 ww. Ministrów z dnia 16 stycznia 1974 r.).postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie faktycznePowodowie są pracownikami Polskiej Agencji Interpress RSW "Prasa-Książka-Ruch" zatrudnionymi w Redakcji Filmowo-Telewizyjnej na stanowiskach: 1) Krystyna S. - montażysty filmu, Włodzimierz B. - reżysera filmowego, Włodzimierz L. - operatora obrazu i Andrzej N. - operatora dźwięku.We wnioskach z dnia 5.IX.1974 r. wystąpili oni do Zakładowej Komisji Rozjemczej o zasądzenie od P.A. Interpress dopłat do wynagrodzenia za okres urlopów w latach 1972, 1973 i 1974 powołując się na przepisy zarządzenia nr 2 Ministra Kultury i Sztuki oraz Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 2 listopada 1972 r. w sprawie dopłat za czas urlopu wypoczynkowego i choroby oraz zasad obliczania podstawy wymiaru emerytur i rent dla niektórych grup pracowników zatrudnionych przy realizacji i opracowywaniu filmów oraz zarządzenie nr 1 Ministra Kultury i Sztuki oraz Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 16 stycznia 1974 r. zmieniającego ww. zarządzenie.W postępowaniu przed Zakładową Komisją Rozjemcza sprawa nie została rozstrzygnięta i przekazano ją na drogę sądową.Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, zajmując stanowisko, że przepisy cytowanego zarządzenia nr 2 dotyczą pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach kinematografii, natomiast strona pozwana jest jednostką organizacyjną RSW "Prasa-Książka-Ruch". Sprawa prawnego uregulowania roszczeń powodów jest w toku załatwienia na szczeblu resortu Ministra Kultury i Sztuki.Wyrokiem z dnia 15.II.1975 r. Sąd Powiatowy zasadził od P.A. Interpress na rzecz Krystyny S. kwotę 3.081 zł, Włodzimierza L. kwotę 6.707 zł, Andrzeja N. - kwotę 2.644 zł oraz oddalił powództwo w pozostałej części odnośnie do roszczeń Włodzimierza B.Według ustaleń Sądu Powiatowego zarządzenie nr 2 z dnia 2 listopada 1972 r. przewidujące dopłaty za czas urlopu wypoczynkowego i choroby pracownika z funduszu honorariów dla pracowników zawierających umowy o dzieło na realizację i opracowanie filmów, obowiązywało we wszystkich przedsiębiorstwach kinematografii. Strona pozwana utrzymująca, że zarządzenie to nie ma bezpośrednio zastosowania do jej pracowników, zwróciła się pismem z dnia 12.I.1973 r. do Zarządu Głównego RSW "Prasa-Książka-Ruch" o wyrażenie zgody na stosowanie zasad zawartych w zarządzeniu nr 2 do pracowników realizacji filmów zatrudnionych w Redakcji Filmowo-Telewizyjnej. W Ministerstwie Kultury i Sztuki, do którego z kolei wystąpił Zarząd Główny, zdecydowano rozpatrzyć sprawę w terminie późniejszym po dokonaniu ewentualnej zmiany tego zarządzenia przez dostosowanie jego przepisów do nowych zasad wynagrodzenia. Nowe zasady wynagrodzenia zostały wprowadzone uchwała nr 200/74 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1974 r. w sprawie wynagrodzenia pracowników twórczych i innych pracowników realizujących i opracowujących filmy z mocą obowiązująca od dnia 1 września 1974 r. Uchwała ta odnosi się również do pozwanej Agencji, jak to wynika z jej § 17 ust. 1. W przepisie tym przeznaczono odpowiednie kwoty dla RSW "Prasa-Książka-Ruch" na pokrycie skutków finansowych związanych z wprowadzeniem w życie postanowień uchwały. Na tej podstawie został sporządzony protokół dodatkowy z dnia 31 grudnia 1974 r. do układu zbiorowego pracy pracowników RSW "Prasa-Książka-Ruch" z dnia 27 kwietnia 1968 r. w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników realizujących i opracowujących filmy w RSW "Prasa-Książka-Ruch". Zgodnie z porozumieniem z dnia 12.IX.1974 r. zawartym pomiędzy Ministerstwem Kultury i Sztuki - Naczelny Zarząd Kinematografii i Robotniczą Spółdzielnią Wydawniczą "Prasa-Książka-Ruch" zasady obowiązujące w kinematografii mają zastosowanie do pracowników twórczych P.A. Interpress w zakresie kategoryzacji zawodowej i uprawnień tych pracowników.Na tle poczynionych ustaleń Sąd Powiatowy wyraził pogląd, że do wynagrodzenia powodów za urlop wypoczynkowy nie ma zastosowania przepis art. 33 układu zbiorowego pracy, gdyż zasady przyznawania wynagrodzenia powodom są inne uwzględniające umowy o dzieło.Wprawdzie pozwana Agencja nie podlega Ministerstwu Kultury i Sztuki, lecz Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "Prasa-Książka-Ruch", jednakże na podstawie uzyskanego z tego Ministerstwa zezwolenia prowadzi również działalność w przedmiocie produkcji i usług filmowych. W związku z tą działalnością pozwana zatrudnia pracowników posiadających uprawnienia pracowników twórczych tzw. kategorii zawodowej, nadane przez Naczelny Zarząd Kinematografii. Jak już zaznaczono, do powodów mają zastosowanie ogólne zasady uchwały nr 200 z dnia 16 sierpnia 1974 r. Jednak adaptowane na użytej pozwanej nowe zasady protokołu dodatkowego z dnia 31 grudnia 1974 r. do układu zbiorowego pracy nie zawierają unormowań w zakresie dopłat za czas urlopu. Niemniej - w ocenie Sądu Powiatowego - nie jest słuszne stanowisko strony pozwanej, że do powodów nie mają zastosowania zasady dotyczące dopłat za czas urlopu i choroby, obowiązujące w kinematografii.Charakter bowiem zatrudnienia powodów i ich status nakazują stosować do nich w drodze analogii normy określone w zarządzeniu nr 2 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 2 listopada 1972 r.Sąd Powiatowy nadmienił, że nieuregulowane tej sprawy przez pozwaną w ciągu 3 lat nie może tworzyć ujemnych dla pracowników skutków. Sąd ten wskazał na treść § 6 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 43, poz. 289). Zgodnie z powołanym przepisem w wynagrodzeniu za czas urlopu uwzględnia się również wynagrodzenie za realizację lub opracowanie filmów, wypłacane na podstawie umowy o dzieło zawartej z pracownikiem przez przedsiębiorstwo kinematografii.Z tych przyczyn Sąd Powiatowy uznał roszczenia powodów za udowodnione w zasadzie.Co zaś tyczy się wysokości poszczególnych dopłat za czas urlopu, to Sąd Powiatowy miał na uwadze rok 1974 oraz to, że dopłaty mogą być dokonane tylko za urlop faktycznie wykorzystany.Krystyna S. wykorzystała za 1974 r. 13 dni urlopu. Dopłata za te dni przysługuje w wysokości 3.081 zł, Włodzimierz L. wykorzystał cały urlop, tj. 26 dni roboczych. Łączna kwota dopłaty należna temu pracownikowi wynosi 6.707 zł, Andrzej N. wykorzystał za rok 1976 6 dni urlopu, przysługuje mu z tego tytułu dopłata w kwocie 2.644 zł. Powód Włodzimierz B. wnosił o ustalenie na przyszłość jego prawa do dopłaty. Sąd Powiatowy uznał, że powód ten ma prawo do średniego wynagrodzenia za urlop, lecz z chwilą wykorzystania urlopu w naturze, do czego zresztą jest zobowiązany.Wyrok Sądu Powiatowego z dnia 15.II.1975 r. zaskarżyła strona pozwana z wnioskiem o jego zmianę przez całkowite oddalenie powództwa albo o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części zasądzającej i o przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 § 1 k.p.c. postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. Uzasadnienie prawneRozstrzygając wątpliwości zawarte w przytoczonym pytaniu Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Zasadę dopłat z funduszu honorariów dla niektórych grup pracowników, zatrudnionych przy realizacji i opracowywaniu filmów, do wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego i choroby pracownika, jeżeli urlop lub choroba trwa nie krócej niż 14 dni, wprowadziło zarządzenie nr 2 Ministra Kultury i Sztuki oraz Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 2 listopada 1972 r. zmienione zarządzeniem tychże organów nr 1 z dnia 16 stycznia 1974 r.Zgodnie z brzmieniem § 1 zarządzenia nr 2 dotyczy ono pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w przedsiębiorstwach kinematografii podległych Ministerstwu Kultury i Sztuki. W sprawie pozostaje rzeczą niesporną, że pozwany zakład pracy nie jest przedsiębiorstwem kinematografii i nie podlega Ministerstwu Kultury i Sztuki. Organizacyjnie bowiem podporządkowany jest Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "Prasa-Książka-Ruch", której podstawową działalnością jest działalność wydawnicza.Nawiązując do stanu faktycznego sprawy, Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego zajął przekonywające stanowisko, że "zarządzenia nr 2 nie stosuje się bezpośrednio do pracowników licencjonowanych w sposób" odnoszący się do pozwanej Agencji "Interpress". Zarazem jednak wyraził powątpiewanie, czy nieobjęcie powodów uprawnieniami, o jakich mowa w zarządzeniu nr 2, dałoby się społecznie zaaprobować "z punktu widzenia zasad prawa pracy przyznających te same uposażenia pracownikom pełniącym te same obowiązki i zapewniających im wynagrodzenie za pracę odpowiednio do jej rodzaju i jakości" oraz w aspekcie szczególnej struktury wynagrodzeń powodów. W odniesieniu do tej ostatniej wątpliwości trzeba zauważyć, że ani względy słuszności, ani względy celowościowe nie mogą decydować o istnieniu podstawy, od której uzależniona jest możliwość dokonywania wypłat wynagrodzenia, jeżeli podstawy takiej nie dają obowiązujące przepisy płacowe. Te zaś według ustalonego orzecznictwa podlegają ścisłej wykładni i nie nadają się do stosowania ich w drodze analogii (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 16.VI.1972 r. III PZP 5/72 - OSNCP 1972, z. 11, poz. 199). Nie uzasadnia więc wniosku o zastosowaniu względem powodów zasad wyrażonych w zarządzeniu nr 2 argument, że obecnie we wszystkich przedsiębiorstwach kinematografii obowiązują dopłaty określone tym zarządzeniem. Powołane przez Sąd Powiatowy porozumienie z dnia 12.IX.1974 r. w sprawie współpracy w dziedzinie rozwoju produkcji filmów oraz ich upowszechnienia zawarte pomiędzy Ministerstwem Kultury i Sztuki - Naczelny Zarząd Kinematografii i Robotniczą Spółdzielnią Wydawniczą "Prasa-Książka-Ruch" dotyczy w pkt 11 kategoryzacji zawodowej i związanych z tym uprawnień pracowników twórczych. Nie rozstrzyga ono w ogóle kwestii płacowych i dlatego jest bez znaczenia dla występującej w sprawie wątpliwości.O pozytywnej odpowiedzi na rozważane pytanie nie może zdecydować też okoliczność, że powodom w pismach o zatrudnieniu ich w Redakcji Filmowo-Telewizyjnej P.A. "Interpress" przyznano stawki miesięcznego uposażenia "zgodnie z tabelą II uchwały nr 2 Komitetu Ministrów do Spraw Kultury z dnia 1 sierpnia 1960 r. w sprawie systemu i wysokości wynagrodzeń dla pracowników twórczych realizacji filmów", skoro chodzi tu o rzecz inną niż wynagrodzenie za urlop.Z podanych przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi jak w uchwale.