I PZP 41/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), Z. Stypułkowska. SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie wniosku Stanisławy K. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu w K. o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 sierpnia 1977 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy w wypadku wniesienia odwołania od orzeczenia o umorzeniu postępowania w sprawie na podstawie przepisu § 45 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy w brzmieniu tekstu jednolitego z dnia 26 sierpnia 1976 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 183) z powodu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o to samo roszczenie okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych może rozpoznać odwołanie na posiedzeniu niejawnym, czy też powinien rozpatrywać odwołanie na rozprawie?"powziął następującą uchwałę:Przy rozpoznawaniu odwołania od orzeczenia komisji rozjemczej lub komisji odwoławczej do spraw pracy umarzającego postępowanie z powodu wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o to samo roszczenie okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych stosuje takie same zasady postępowania jak przy rozpoznawaniu odwołań, nie może więc ani oddalić odwołania, ani zmienić zaskarżonego orzeczenia na posiedzeniu niejawnym. Uzasadnienie faktyczneOrzeczeniem z dnia 28.VI.1977 r. Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Koninie oddaliła odwołanie wnioskodawczyni dotyczące odmowy wypłacenia jej wynagrodzenia za pracę i ekwiwalentu za odzież roboczą z powołaniem się na to, że roszczenia wnioskodawczyni zostały już prawomocnie osądzone i oddalone wyrokiem b. Sądu Powiatowego w Koninie z dnia 21 grudnia 1973 r. Wnioskodawczyni odwołała się od tego orzeczenia do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu.Przedstawiając - w związku z tym odwołaniem - Sądowi Najwyższemu pytanie prawne sformułowane w części wstępnej niniejszej uchwały, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych kierował się następującymi wątpliwościami:"Przepisy regulujące postępowanie przed organami rozpatrującymi spory o roszczenie pracowników ze stosunku pracy oraz ustawa z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych znają tylko jeden środek odwoławczy - odwołanie - w odróżnieniu od przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które przyznają stronom dwa środki odwoławcze - rewizję i zażalenie w zależności od rodzaju zaskarżonego orzeczenia sądu. Stosownie do przepisu art. 397 § 1 k.p.c. sąd rewizyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisem art. 394 § 1 k.p.c. zażalenie przysługuje na postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, w postępowaniu zaś przed organami rozpatrującymi spory o roszczenia pracowników od takiego postanowienia przysługuje odwołanie. Przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. o o.s.p. i u.s. wymieniają w zasadzie w sposób wyczerpujący odwołania, które okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym, jednakże wśród nich nie ma odwołań od orzeczeń kończących postępowanie w sprawie bez merytorycznego rozpoznania wniosku, w szczególności od orzeczenia przewodniczącego lub komisji wydanego na podstawie § 27 ust. 2 lub 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. i od orzeczenia o umorzeniu postępowania na podstawie § 45 powołanego rozporządzenia. Przepis art. 63 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o o.s.p. i u.s. uprawnia sąd do rozpoznania odwołania na posiedzeniu niejawnym w wypadkach, gdy istnieje podstawa do uchylenia orzeczenia organów rozpatrujących spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy, natomiast brak jest przepisu, który by wyraźnie zezwalał na oddalenie odwołania na posiedzeniu niejawnym. Praktyka okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z przepisem art. 72 ustawy o o.s.p. i u.s. i art. 394 § 1 k.p.c. przyjmuje, że odwołania od orzeczeń kończących postępowanie bez merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku podlegają rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, tak jak zażalenia na takie postanowienia sądów powszechnych, jednak pogląd ten nie jest ogólnie aprobowany i dlatego zagadnienie przedstawione w pytaniu prawnym zasługuje na wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 58 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.) stanowi, że w postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych " rozpoznaniu sądu podlegają również orzeczenia poprzedzające wydanie orzeczenia końcowego, chyba że według przepisów o postępowaniu przed organem orzekającym podlegały one oddzielnemu zaskarżeniu". Treść przytoczonego przepisu wskazuje na to, że nie wszystkie orzeczenia wydane przez komisje rozjemcze i komisje odwoławcze do spraw pracy podlegają zaskarżeniu w drodze odwołania do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Wskazówka ta - przy braku jakichkolwiek innych bezpośrednich wyjaśnień ustawodawcy, jakie kryteria mają decydować o tym, że niektóre orzeczenia komisji rozjemczych i komisji odwoławczych do spraw pracy podlegają zaskarżeniu, a inne nie - upoważnia do sięgnięcia w drodze analogii - z uwagi na zachodzące podobieństwo sytuacji prawnej - do przepisów art. 367 i art. 394 k.p.c. Z przepisów tych wynika, że ogólną zasadą obowiązującą w polskim postępowaniu w sprawach cywilnych jest zaskarżalność tylko takich orzeczeń, wydanych w postępowaniu przed pierwszą instancją, które kończą postępowania w sprawie. Dopuszczalność zaskarżenia innych orzeczeń (nie kończących w pierwszej instancji postępowania w sprawie) musi się natomiast opierać na szczególnych przepisach ustawy. Ponieważ przepisów takich - w rozważanym zakresie - nie zawiera ani rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy w brzmieniu obwieszczenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 26 sierpnia 1976 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 183), ani ustawa o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, ani żaden inny akt normatywny, dojść należy do wniosku, że stronom przysługuje przewidziane w art. 272 k.p. prawo wniesienia do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych odwołania od orzeczenia komisji rozjemczej lub komisji odwoławczej do spraw pracy tylko wówczas, jeżeli orzeczenie to kończy postępowanie w sprawie. Inne orzeczenia podlegają kontroli okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w trybie przewidzianym w art. 58 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.Określenie "orzeczenia kończące postępowanie w sprawie" obejmuje zarówno orzeczenia kończące postępowanie w sposób merytoryczny, jak i orzeczenia kończące postępowanie w sposób tylko formalny. W postępowaniu cywilnym, pod rządami kodeksu postępowania cywilnego z r. 1964, odróżnieniu temu towarzyszy różnica co do wchodzącego w zastosowanie środka odwoławczego (rewizja albo zażalenie). Jest to jednak różnica drugorzędna, nie dotycząca samej zasady. Nie było jej - w takiej postaci - pod rządami kodeksu postępowania cywilnego z r. 1932. Artykuł 369 § 1 tego kodeksu, w brzmieniu obowiązującym bezpośrednio przed jego uchyleniem przez art. III przepisów wprowadzających kodeks postępowania cywilnego z r. 1964, przewidywał bowiem, że od orzeczeń pierwszej instancji (bez względu na to, czy mają one postać wyroków czy postanowień), jeżeli kończą postępowanie, przysługuje rewizja, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Różnicy takiej również nie ma obecnie w postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych, działającymi jako sądy odwoławcze. Ustanawiając jedną tylko formę środka odwoławczego od orzeczeń komisji rozjemczych i komisji odwoławczych do spraw pracy nazwaną "odwołaniem", ustawodawca dał wyraz swojej woli - w sposób wyłączający możność sięgania w tym zakresie nawet w drodze analogii do przepisów zawartych w innych aktach normatywnych - by forma ta była stosowana jednolicie zarówno w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie ma charakter orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty sprawy, jak i w sytuacji, gdy kończy ono postępowanie tylko w sensie formalnym.W konsekwencji, brak jest podstaw do dopatrywania się szczególnych odrębności postępowania odwoławczego przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych w przypadkach, gdy odwołanie dotyczy umorzenia postępowania w sprawie na podstawie przepisu § 45 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183) z powodu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o to samo roszczenie. Na równi z innymi odwołaniami okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych również tego rodzaju odwołanie powinien rozpoznać - w zasadzie - na rozprawie. Jest to zasada ogólna, mająca - z mocy art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 9 i 148 § 1 k.p.c. - zastosowanie również w postępowaniu odwoławczym przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. W drodze wyjątku od tej zasady na posiedzeniu niejawnym okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych może rozpoznawać odwołania tylko w przypadkach i w zakresie przewidzianym przez przepisy szczególne. Charakter takiego przepisu szczególnego ma art. 65 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych upoważniający sąd do rozpoznania odwołania na posiedzeniu niejawnym, "gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 63 i 64". Przepisy art. 63 i 64 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych wyliczają jednak tylko "okoliczności", w których nastąpić ma uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Jako normy szczególne przepisy te nie podlegają wykładni rozszerzającej, nie mogą więc stanowić oparcia dla wydania na posiedzeniu niejawnym innego orzeczenia niż orzeczenie "uchylające". Nie można w szczególności w rozważanych przepisach dopatrywać się w upoważnienia do wydania na posiedzeniu niejawnym jakiegokolwiek orzeczenia dotyczącego rozpoznawanego odwołania, nie chodzi bowiem o przekazanie do rozpoznania w tym trybie odwołania z uwagi na treść lub przedmiot zaskarżonego orzeczenia, lecz z uwagi na rodzaj popełnionych przez komisję rozjemczą lub komisję odwoławczą do spraw pracy uchybień. Jest to więc konstrukcja prawna podobna do konstrukcji zawartej w przepisie art. 376 § 1 k.p.c. Na gruncie zaś tego przepisu nie ulega wątpliwości, że jedynym możliwym orzeczeniem Sądu II instancji jest w takim przypadku tylko uchylenie zaskarżonego orzeczenia (por. Kodeks postępowania cywilnego, komentarz, Warszawa 1975, s. 608). Oparcia takiego nie można także szukać - poprzez art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych - w przepisie art. 397 § 1 k.p.c. Jak już bowiem zostało wyżej wyjaśnione, postępowanie odwoławcze przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych zostało przez ustawę o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w samym swoim założeniu uregulowane w sposób odmienny niż postępowanie zażaleniowe w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego.W konsekwencji, przy braku ustawowego upoważnienia okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych do oddalenia odwołań albo zniesienia zaskarżonych orzeczeń komisji rozjemczych i komisji odwoławczych do spraw pracy na posiedzeniach niejawnych, bez względu na to, czy kończą one postępowanie w sposób merytoryczny, czy formalny, nie wyłączając orzeczeń umarzających postępowanie w sprawie na podstawie § 45 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy w brzmieniu jednolitego tekstu z dnia 26 sierpnia 1976 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 183), należało na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.