I PZP 5/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jerzego B. i Stanisława K. przeciwko Zakładom Włókien Chemicznych "Chemitex-Anilana" w Ł. o wyższe wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 9 stycznia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy postanowienie art. 11 ust. 1 protokołu dodatkowego nr 15 z dnia 22 lutego 1979 r. do układu zbiorowego pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r. w brzmieniu: "Przy ustalaniu wynagrodzenia mistrzów należy przestrzegać zasady, aby płaca zasadnicza mistrza była co najmniej o 10% wyższa od wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania nadzorowanego pracownika, a płaca zasadnicza starszego mistrza co najmniej 10% wyższa od płacy zasadniczej mistrza" - jest normą instrukcyjną, skierowaną do kierownictwa zakładu pracy, czy stanowi o posiadaniu przez zainteresowanych pracowników prawa podmiotowego do żądania wyższego wynagrodzenia?"powziął następującą uchwałę:Postanowienie art. 11 ust. 1 rozdziału IV Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r. w brzmieniu ustalonym w załączniku nr 4 do protokołu dodatkowego nr 15 z dnia 22 lutego 1979 r. stwarza dla mistrzów i starszych mistrzów prawo podmiotowe do określonego w tym przepisie wyższego wynagrodzenia.Uzasadnienie faktyczneAnalogiczne zagadnienie do objętego przedstawionym pytaniem prawnym było przedmiotem uchwały z dnia 10 października 1977 r. I PZP 43/77 (OSNCP 1978, nr 3, poz. 46), w której Sąd Najwyższy uznał, że przepis § 8 ust. 1 pkt 4 uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie obowiązków i uprawnień mistrzów w zakładach pracy (M.P. Nr 7, poz. 34) nie daje pracownikowi prawa podmiotowego do dochodzenia wynagrodzenia przewidzianego w tym przepisie. Przepis ten, podobnie jak powołany w pytaniu art. 11 ust. 1 rozdziału IV Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r. w brzmieniu ustalonym w załączniku nr 4 do protokołu dodatkowego nr 15 z dnia 22 lutego 1979 r., dotyczy wynagrodzenia mistrzów i starszych mistrzów i ma następujące brzmienie:"1. Kierownicy zakładów pracy podejmują środki w celu zapewnienia mistrzom warunków właściwej pracy i odpowiedniego autorytetu w zakładzie pracy przez:...4. Ustalenie płac zasadniczych mistrzów na poziomie wyższym o 10-20%, a starszych mistrzów o 20-30% od miesięcznej płacy zasadniczej wynikającej z kategorii osobistego zaszeregowania najwyżej zaszeregowanych pracowników kierowanego zespołu oraz odpowiednio wyższych dodatków funkcyjnych".Sąd Najwyższy podkreślił, że wstępna część cyt. przepisu w porównaniu z innymi przepisami uchwały nr 21, zwłaszcza z § 7 pkt 1, wyraźnie wskazuje, że jest to przepis adresowany wyłącznie do zakładu pracy i jego celem jest zobowiązanie kierowników zakładów pracy do podejmowania starań o podniesienie autorytetu mistrzów, w tym także przy ustalaniu wysokości ich wynagrodzenia. W kontynuującym powyższy kierunek wykładni orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 1981 r. I PR 32/81 Sąd Najwyższy wskazał, że za nieroszczeniowym charakterem § 8 ust. 1 pkt 4 uchwały nr 21/76 Rady Ministrów przemawia również okoliczność, że zawiera on m.in. zalecenie ustalenia dla mistrzów i starszych mistrzów "odpowiednio wyższych dodatków funkcyjnych", co wobec niesprecyzowania przynajmniej dolnej granicy tego zwiększonego dodatku nie jest możliwe do zrealizowania w drodze orzeczenia organu rozpatrującego spory pracownicze.W motywach powołanej uchwały z dnia 10 października 1977 r. Sąd Najwyższy zaznaczył jednak, że w wypadku, gdy zalecenia wynikające z uchwały nr 21/76 Rady Ministrów skonkretyzowane zostały w układzie zbiorowym pracy, zainteresowani pracownicy mają prawo podmiotowe do żądania wynagrodzenia w wysokości określonej tym układem.Pogląd wyrażony w powyższym zastrzeżeniu znajduje potwierdzenie w art. 258 pkt 1 k.p., stanowiącym, że układ zbiorowy pracy określa szczegółowe warunki wynagradzania pracowników. W układzie zbiorowym pracy nie ma zatem w zasadzie miejsca dla norm instrukcyjnych zawierających wskazówki dla zakładów pracy z zakresu polityki płacowej. Toteż jeżeli instrukcyjny charakter postanowień płacowych układu zbiorowego pracy nie wynika jednoznacznie z ich treści, ani też nie przemawiają za takim rozumieniem charakteru prawnego niejasnych postanowień wyjątkowe trudności i nieprawidłowości przy ich stosowaniu (które przykładowo spowodowały uznanie przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 23 marca 1979 r. V PZP 11/78 - OSNCP 1979, nr 7-8, poz. 134 - że art. 18 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r. jest normą instrukcyjną), przyjąć należy, iż stanowią one podstawę do dochodzenia przez zainteresowanych pracowników określonego w nich wynagrodzenia.Taka też sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, tym bardziej że postanowienia Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r. w przedmiocie wyższego wynagrodzenia mistrzów i starszych mistrzów (sformułowane w art. 12 rozdziału IV) podjęte zostały wcześniej niż uchwała nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. Poza identycznością przedmiotu nie nawiązują one zatem do powyższej uchwały i mają samodzielny charakter. W związku z protokołem dodatkowym nr 15 z dnia 22 lutego 1979 r. zostały one zamieszczone przy nieistotnej zmianie redakcyjnej w art. 11 ust. 1 rozdziału IV cyt. układu zbiorowego. Przepis ten sformułowany jest inaczej niż § 8 ust. 1 pkt 4 uchwały nr 21/76, w szczególności nie zawiera odpowiednika wstępnej części tego ostatniego przepisu i jego kontekstu, które zadecydowały o zakwalifikowaniu go do norm instrukcyjnych. Nie ma w nim również mowy o bliżej nie sprecyzowanych wyższych dodatkach funkcyjnych. Treść jego jest wystarczająco kategoryczna, aby uznać, że stwarza dla mistrzów i starszych mistrzów prawo podmiotowe do określonego w nim wyższego wynagrodzenia. W tym też kierunku interpretuje cyt. przepis Ministerstwo Przemysłu Chemicznego, co wynika z treści jego pisma z dnia 16 lipca 1967 r. nr WS 2 B - 33/612/81/967. Nie można jednakże podzielić wyrażonego w nim poglądu o niestosowaniu rozważanego przepisu do mistrzów o krótkim stażu pracy, gdyż zastrzeżenie takie nie wynika z treści przepisu, za staż pracy zaś należy się odrębny dodatek.