I PZP 54/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN: J. Skibińska-Adamowicz (spr.).Sędziowie SN: J. Iwulski, M. Tyszel.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z powództwa A.B. przeciwko Prokuraturze Wojewódzkiej w K. o wypłatę odprawy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 28 listopada 1991 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia 9 października 1991 r., sygn. akt V Pr 210/91, do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy w przypadku wypłacenia byłemu prokuratorowi nie powołanemu na to stanowisko do dnia 30 czerwca 1990 r. wynagrodzenia, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy w Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 20, poz. 121) przysługuje mu także odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianach niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.)?podjął następującą uchwałę:Prokuratorowi, z którym stosunek pracy wygasł na mocy art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 20, poz. 121) nie przysługuje odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyń dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).Uzasadnienie faktycznePowód A.B. w pozwie z dnia 8 kwietnia 1991 r. skierowanym przeciwko Prokuraturze Wojewódzkiej w K. żądał zasądzenia kwoty 6.242.400 zł wraz z odsetkami od dnia 1 października 1990 r. tytułem odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w K. wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1991 r. uwzględnił powództwo.Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w organach Prokuratury od 1 września 1969 r., z tym że ostatnio pełnił obowiązki Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J.Stosunek pracy łączący strony wygasł z dniem 30 września 1990 r., gdyż do tego dnia Prokurator Generalny nie powołał powoda na stanowisko prokuratora. Powód przez okres 6 miesięcy po ustaniu stosunku pracy otrzymywał wynagrodzenie na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.).W ocenie Sądu Rejonowego powód ma prawo do odprawy, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1982 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...), gdy strona pozwana nie wykazała, iż przyczyną niepowołania powoda na stanowisko prokuratora były inne okoliczności niż zmiany organizacyjne, natomiast w świadectwie pracy powoda podano, że "przyczyną rozwiązania stosunku umowy o pracę jest wygaśnięcie stosunku pracy na mocy ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze, a więc przyczyna organizacyjna". Fakt wygaśnięcia stosunku pracy nie jest przeszkodą do przyznania odprawy, gdyż "wygaśnięcie stosunku pracy jest również formą rozwiązania stosunku pracy".Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., rozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości sformułowane we wstępnej części uchwały. Uzasadniając je, Sąd Wojewódzki podniósł, że w szczególności wątpliwe jest to, czy niepowołanie powoda na stanowisko prokuratora jest równoznaczne ze zmniejszeniem zatrudnienia w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., a także wątpliwy jest pogląd strony pozwanej, że niepowołanie powoda na stanowisko prokuratora jakoby dowodzi, iż nie spełniał on wymagań określonych w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (...) (Dz. U. Nr 20, poz. 121). Pozostaje jednak faktem, że powód otrzymał wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214), a to świadczenie nie pozbawia go prawa do odprawy pieniężnej, skoro art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym nie przewiduje takiego świadczenia jak odprawa pieniężna.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia w rozpoznawanej sprawie nie polega na tym - jak przyjął Sąd Wojewódzki - czy byłemu prokuratorowi, nie powołanemu na to stanowisko do dnia 30 czerwca 1990 r., który otrzymał wynagrodzenie na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 20, poz. 121), przysługuje także odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), lecz sprowadza się do tego, jaki jest zakres podmiotowy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. oraz czy prokuratorowi, z którym stosunek pracy wygasł na mocy art. 6 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 22 marca 1990 r., przysługuje odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 wymienionej poprzednio ustawy. W związku z tym Sąd Najwyższy nie udzielił odpowiedzi na przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne, lecz dostosował ją do występującego w oprawie stanu faktycznego i prawnego.Jest niesporne, że powód, który w ostatnim okresie pełnił obowiązki Prokuratora Rejonowego w J., nie został powołany na stanowisko prokuratora w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. W myśl zatem art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (...) (Dz. U. Nr 20, poz. 121) jego stosunek pracy wygasł z mocy samego prawa, bez potrzeby składania oświadczenia woli przez zakład pracy i podawania przyczyny. Odmienny pogląd powoda wyrażony w pozwie i w odpowiedzi na rewizję jest nietrafny, gdyż nie uwzględnia różnic, jakie istnieją między zakończeniem stosunku pracy w wyniku jego rozwiązania przez jedną ze stron lub zgodnie przez obie strony (oświadczenie woli) a ustaniem stosunku pracy w wyniku jego wygaśnięcia (z mocy prawa).W świetle dotychczasowego orzecznictwa jest też niewątpliwe, że urzędnik państwowy mianowany, który w związku z rozwiązaniem stosunku pracy otrzymywał wynagrodzenie określone w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.), ma również prawo do odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy przede wszystkim w uchwale składu 7 sędziów z dnia 24 maja 1991 r. w sprawie I PZP 1/91 (dotąd nie publikowana). Także w późniejszych orzeczeniach Sąd Najwyższy dał wyraz temu, że otrzymanie przez pracownika samorządowego mianowanego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nie stoi na przeszkodzie przyznaniu odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 w związku z art. 17 wymienionej ustawy (uchwała z 24 lipca 1991 r. w sprawie I PZP 29/91 i uchwała z 5 września 1991 r. w sprawie I PZP 39/91, obie dotąd nie publikowane). Formułując powyższe tezy Sąd Najwyższy wykazał, że wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa i wymieniona odprawa są świadczeniami o różnym charakterze i dlatego nie wykluczają się wzajemnie.Z przedstawionego zatem punktu widzenia nie byłoby przeszkód do przyznania powodowi odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., gdyż art. 17 wyłącza prawo do tej odprawy w stosunku do pracowników mianowanych jedynie wtedy, gdy przepisy regulujące ich prawa i obowiązki przewidują takie świadczenia. Tymczasem jest niewątpliwe, że ustawa o prokuraturze nie przewiduje świadczenia o takim charakterze.Pozostaje więc do rozważenia zagadnienie, które wyłoniło się w związku z wygaśnięciem stosunku pracy powoda i które ma podstawowe znaczenie, mianowicie, czy omawiana ustawa ma zastosowanie do każdego sposobu ustania stosunku pracy, w szczególności zaś, czy ma stosowanie w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy. Oznacza to, że kwestia istnienia przesłanek z art. 1 ust. 1 ustawy, nad czym zastanawiał się Sąd Wojewódzki, może okazać się zbędna lub potrzebna dopiero po rozstrzygnięciu tego zasadniczego zagadnienia.Analiza przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1939 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy (...) (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) zwraca uwagę przede wszystkim na wielokrotne użycie wyrażenia "rozwiązanie" lub "rozwiązywanie stosunków pracy". Sam tytuł ustawy wskazuje zresztą jednoznacznie na to, że reguluje ona szczególne zasady "rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy (...)", a więc zasady ustania stosunku pracy w określony sposób. Poza tym z poszczególnych przepisów ustawy wynika, że chodzi o rozwiązania stosunku pracy, a nie o każdy inny sposób ustania zatrudnienia pracownika. Tytułem przykładu można przytoczyć art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 czy też art. 11. Wprawdzie art. 10 ust. 1 stanowi o "podejmowaniu przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwalnianiu pracowników z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1, co mogłoby sugerować także każdy sposób ustania stosunku pracy, lecz już dalsze postanowienia art. 10 świadczą o tym, że zwrot "zwalniania pracowników" jest zwrotem techniczno-prawnym, gdyż przepisy ust. 2-4 art. 10 łączą "decyzję o zwalnianiu" z wypowiadaniem stosunków pracy lub warunków pracy i płacy, a zatem z wyraźnie określonym sposobem ustania stosunku pracy.Istotnym argumentem wspierającym pogląd, iż omawiana ustawa dotyczy zasad i skutków określonego sposobu ustania stosunku pracy, tj. jego rozwiązania, jest regulacja zawarta w kodeksie pracy.Z rozdziału II oddziału 2 tego kodeksu wynika, że zawiera on "Przepisy ogólne o rozwiązaniu umowy o pracę", natomiast oddział 7 dotyczy "Wygaśnięcia umowy o pracę". Przepis art. 30 k.p. (znajdujący się w oddziale 2), wskazując sposoby rozwiązania umowy o pracę, nie wymienia jako jednego z nich wygaśnięcia umowy o pracę, zaś art. 63 k.p. przewidujący wygaśnięcie umowy o pracę stanowi, że następuje to w przypadkach określonych w kodeksie oraz w przepisach szczególnych. W związku z tym ilekroć ustawodawca chce z ustaniem zatrudnienia łączyć skutek w postaci wygaśnięcia umowy o pracę, tylekroć wyraźnie o tym stanowi, np. w art. 66 § 1 k.p., art. 64 § 1 k.p., art. 74 k.p., czy też w § 4 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (tekst jedn.: Dz. U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259).Tak więc terminologia użyta w ustawie z dnia 28 grudnia 1939 r., jak również znaczenie ustawowych pojęć "rozwiązanie umowy o pracę" i "wygaśnięcie umowy o pracę" przemawiają za tym, że ustawa ta nie ma zastosowania w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy było stosowanie ustawy w każdym przypadku ustania stosunku pracy, oczywiście przy istnieniu przesłanek z art. 1, niewątpliwie przyjąłby on inną redakcję przepisów.W konsekwencji należy uznać, że prokuratorowi, z którym stosunek pracy wygasł na mocy art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 20, poz. 121), nie przysługuje odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych rozwiązaniach z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).Tym kierując się, Sąd Najwyższy podjął przytoczoną wyżej uchwałę.