II URN 186/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański.Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Świeboda (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1981 r. sprawy z wniosku B. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, (...), od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 17 czerwca 1980 r., sygn. akt (…):uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy decyzją z dnia 8 czerwca 1979 r. przyznał wnioskodawcy od dnia 27 stycznia 1979 r. emeryturę, przyjmując za podstawę jej wymiaru kwotę 3.810 złotych, stanowiącą przeciętny miesięczny zarobek uzyskany przez wnioskodawcę za pracę w charakterze konserwatora urządzeń wodno-kanalizacyjnych w WZSR" Samopomoc chłopaka" w R. w okresie od dnia 1 maja 1978 r. do dnia 30 kwietnia 1979 r.W dniu 15 lutego 1980 r. wnioskodawca zażądał wliczenia do podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenia za dodatkowe czynności wykonywane na rzecz WZSR "Samopomoc Chłopska" (w tym palenie w piecach) w okresie, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia wysokości emerytury. Decyzją z dnia 25 marca 1980 r. organ rentowy nie uwzględnił tego wniosku. Na skutek odwołania wnioskodawcy Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w R. orzeczeniem z dnia 6 maja 1980 r. wliczyła do podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy kwotę 17.200 złotych stanowiącą jego wynagrodzenie za palenie w piecach i inne dodatkowe czynności spełniane na rzecz pracodawcy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia 17 czerwca 1980 r. uchylił orzeczenia Rady Nadzorczej i oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Oddziału ZUS w R. z dnia 25 marca 1980 r. Sąd uznał, że skoro sporne wynagrodzenie było wypłacone za usługi świadczone na podstawie umowy zlecenia, przesądza to o zaliczeniu tegoż wynagrodzenia do bezosobowego funduszu płac zgodnie z § 6 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (M.P. Nr 43, poz. 212).W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 5 i 1(...) ust. 1 pkt 1 u.p.z.e. oraz § 2 i 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty (Dz. U. Nr 35, poz. 246 z późn. zm.), wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ZUS Oddział w (…) od orzeczenia Rady Nadzorczej z dnia 6 maja 1980 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Zakład pracy może zawrzeć z własnym pracownikiem dodatkową umowę o pracę, jeżeli będzie to praca innego rodzaju niż dotychczasowa, a wykonywanie jej nie będzie kolidowało z normalnym czasem pracy pracownika.Z zebranego dotąd materiału dowodowego nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, czy między wnioskodawcą a WZSR "Samopomoc Chłopska" w R. istotnie została zawarta umowa o pracę na dodatkowe czynności (w tym palenie w piecach), czy też umowa zlecenie. Pomijając treść znajdujących się w aktach umów, w których raz używa się określenia wskazującego na umowę zlecania, a drugi raz uzasadniających przyjęcie umowy o pracę, nie wyjaśniono dostatecznie charakterystycznych cech wyróżniających umowę o pracę od umowy zlecenia.W umowach bowiem należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na ich dosłownym brzmieniu (art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).Przy ustaleniu w wątpliwych wypadkach, czy dana osoba jest pracownikiem, a więc czy jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, należy mieć na uwadze, że pracownika wyróżniają następujące charakterystyczne cechy:1)obowiązek świadczenia pracy, a nie jej wyników,2)obowiązek osobistego wykonywania pracy,3)obowiązek wykonywania pracy w ściśle oznaczonych godzinach oraz miejscu,4)dysponowanie pracą przez zatrudniającego,5)podporządkowanie pracownika zatrudniającemu w granicach wynikających z odpowiednio określonego rodzaju pracy i zastrzeżonych ustawowo lub w umowie praw pracownika.Ani organ rentowy, ani Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśniły charakteru stosunku prawnego łączącego wnioskodawcę z pracodawcą w zakresie dodatkowo świadczonych czynności na rzecz zakładu pracy. Oparcie się natomiast przez Sąd przede wszystkim na informacyjnym oświadczeniu wnioskodawcy złożonym na rozprawie w dniu 17 czerwca 1980 r. nie mogło być uznane za wystarczające.Badając rodzaj zawartej między wnioskodawcą w WZSR "Samopomoc Chłopska" w R. umowy, niezbędne jest zwrócenie m.in. uwagi na treść § 6 umowy stanowiącego, że wynagrodzenie będzie wypłacane każdego miesiąca z funduszu osobowego. Powyższe zastrzeżenie zamieszczone w umowie jest zgodne z treścią załącznika nr 1 do uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. (M.P. Nr 43, poz. 212), który w ust. 2 pkt 1 przewiduje wypłatę wynagrodzenia za dodatkowe czynności wykonywane w ramach stosunku pracy, a nie objęte podstawowymi zasadami wynagrodzenia m.in. zryczałtowane wynagrodzenie za palenie w piecach.W razie ustalenia, iż wnioskodawca pobierał wynagrodzenie z dodatkowej umowy o pracę, odmowa wliczenia spornych kwot do podstawy wymiaru emerytury mogłaby nastąpić tylko wówczas, gdyby to wynagrodzenie było wymienione w wykazie składników wynagrodzenia zaliczonych do osobowego funduszu płac, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty (§ 4 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 239)).Ponieważ tego rodzaju zarobek nie został wymieniony w powołanym wykazie, podlegał on wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury stosownie do § 2 i 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury i renty w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z dnia 13 grudnia 1976 r. (Dz. U. z 1968 r. Nr 35, poz. 246 z późn. zm.; Dz. U. Nr 40, poz. 239).Skoro Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszył wskazane w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa oraz art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych - Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. w zw. z art. 277 § 2 k.p., orzekł jak w sentencji.