II USK 351/21
Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2021-07-01
Skład orzekający: Halina Kiryło
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy w ramach umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej umowy, a jego pracodawca jest zobowiązany do naliczania i odprowadzania składek?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej umowy. Artykuł 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych, obejmując sytuacje, gdy praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, nawet jeśli umowa cywilnoprawna została zawarta z podmiotem trzecim. Kluczowe jest, że pracodawca korzysta z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, a środki na wynagrodzenie pochodzą od niego.Stan faktyczny
Spółka z o.o. kwestionowała decyzje ZUS dotyczące ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla swoich pracowników, którzy byli również zatrudnieni na podstawie umowy zlecenia przez inną spółkę jawną. Spółka twierdziła, że pracownicy wykonujący czynności na rzecz spółki jawnej, ale formalnie zatrudnieni w spółce z o.o., nie powinni być objęci składkami z tytułu umowy zlecenia, ponieważ spółki te nie są tym samym pracodawcą. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje spółek, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że nie zostały wykazane przesłanki uzasadniające jej merytoryczne rozpoznanie.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt II USK 351/21 POSTANOWIENIE Dnia 1 lipca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Halina Kiryło w sprawie z wniosku D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. z udziałem D. Spółki Jawnej z siedzibą w K. oraz P. A., P. Z., M. C., R. J. o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 lipca 2021 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni i zainteresowanej D. Spółki Jawnej z siedzibą w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt III AUa [...], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia 16 czerwca 2020 r. oddalił apelacje „D.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. i „D.” spółki jawnej D. K., M. S., P. S. z siedzibą w K. od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 19 marca 2019 r., oddalającego odwołania "D." sp. z o.o. w K. od czterech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 26 września 2016 r., ustalających podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla M. C., P. A., R. J. i P. Z. jako pracowników u płatnika składek „D.” sp. z o.o. w K. we wskazanych w decyzjach okresach oraz kwotach. Od powyższego wyroku spółka „D.” sp. z o.o. w K. i zainteresowana „D.” spółka jawna D. K., M. S., P. S. z siedzibą w K. wywiodły skargę kasacyjną,
2 zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części, w jakiej oddalono apelację od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 19 marca 2019 r. odnośnie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 26 września 2016 r. dotyczących ubezpieczonego P. A. oraz P. Z.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie: prawa materialnego: 1) art. 8 ust. 2a w związku z art. 18 ust. 1a oraz art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej również jako u.s.u.s. lub jako ustawa systemowa), przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie, że pracownicy D. spółka z o.o., tj. P. A. oraz P. Z., którzy byli zatrudnieni również na podstawie umowy zlecenia przez D. spółkę jawną D. K. M. S. P. S., a wykonując czynności na rzecz D. spółka jawnej, tak naprawdę wykonywali pracę na rzecz D. spółka z o.o., w związku z czym to ta spółka zobowiązana jest do zapłaty składek z tą pracą związanych; 2) art. 84 oraz art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez ich niezastosowanie i uznanie, że organ rentowy mógł stwierdzić w zaskarżonych decyzjach, że podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne ubezpieczonych, jako pracowników D. spółki z o.o., są kwoty wyszczególnione w zaskarżonych decyzjach, mimo tego, że nałożenie daniny publicznej nastąpiło w sposób nieprzewidziany wprost w ustawie, a w sposób wywodzony przez organ rentowy co najwyżej z orzecznictwa. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w [...] do ponownego rozpoznania; ewentualnie wnieśli o uchylenie w części zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, przez zmianę w całości zaskarżonych decyzji oraz stwierdzenie, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne P. A. oraz P. Z., jako pracowników płatnika składek D. sp. z o.o. w K., stanowią kwoty wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę z D. sp. z o.o. w K., z wyłączeniem wynagrodzeń uzyskiwanych z tytułu umów zlecenia z D. spółką jawną z siedzibą w K. oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali, że w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
3 poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz wniesiona skarga jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu podnieśli, że wśród orzeczeń sądów znaleźć można orzeczenia zarówno takie, które w oparciu o art. 8 ust. 2 i art. 18 ust. 1a u.s.u.s. i 4 pkt 2 lit. a u.s.u.s. stwierdzają, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne ubezpieczonych jako pracowników danego pracodawcy stanowią kwoty wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę u tego pracodawcy, z wyłączeniem wynagrodzeń uzyskiwanych z tytułu umów zlecenia (umów cywilnoprawnych) wykonywanych u innego niż pracodawca podmiotu, nawet powiązanego z pracodawcą, jak i takie orzeczenia, które stwierdzają, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne ubezpieczonych jako pracowników danego pracodawcy stanowią kwoty wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę u tego pracodawcy, jak również wynagrodzeń uzyskiwanych z tytułu umów zlecenia (umów cywilnoprawnych) wykonywanych u innego niż pracodawca podmiotu, nawet powiązanego z pracodawcą. Zdaniem skarżących, koncepcja, zgodnie z którą wykonywanie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej przez osobę, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, nie wynika ani z art. 8 ust. 2a u.s.u.s., ani z żadnego innego przepisu ustawy systemowej. Art. 8 ust. 2a u.s.u.s. dotyczy bowiem tylko sytuacji, gdy pracownik wykonuje na podstawie umowy cywilnoprawnej umowę na rzecz swojego pracodawcy, co wynika wprost z art. 8 ust. 2a u.s.u.s. Żaden przepis prawa, w tym powołane przepisy u.s.u.s., interpretowany w drodze wykładni rozszerzającej, a takiej wykładni dokonał Sąd Okręgowy w G. (a wcześniej organ rentowy w trakcie postępowania kontrolnego), nie może stanowić podstawy prawnej zobowiązania podmiotu prawa do ponoszenia daniny publicznej, w tym także zobowiązania do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Zamiarem ustawodawcy było to, by art. 8 ust. 2a u.s.u.s. dotyczył tylko sytuacji, gdy pracownik wykonuje na podstawie umowy cywilnoprawnej umowę na rzecz swojego pracodawcy. Jakakolwiek inna wykładnia tego przepisu to nieuprawnione
4 rozszerzenie jego zastosowania. Zwrócili również uwagę, że art. 8 ust. 2a u.s.u.s. został dodany do ustawy systemowej na mocy jej nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 1999.110.1126). W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej czytamy, że zamiarem ustawodawcy było tylko „objęcie obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenia przychodów z umów zlecenia i o dzieło zawartych z tym samym pracodawcą”. Tymczasem D. spółka z o.o. oraz D. spółka jawna nie są tym samym pracodawcą, a zupełnie odrębnymi podmiotami. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
5 orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na przesłankach wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., gdyż skarżący wskazali na występowanie w sprawie zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność wniesionych skarg. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym
6 zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo zagadnienie. Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, bądź występuje zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Z kolei powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali istnienia powołanych przez siebie przesłanek przedsądu. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżący łączą oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z potrzebą wykładni przepisów. Tymczasem, już tylko z samej przedstawionej wyżej istoty ustawowych przesłanek przedsądu przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. wynika, że co do zasady nie mogą one występować jednocześnie. Jeżeli bowiem w sprawie rzeczywiście występuje potrzeba wykładni, od którego rozstrzygnięcia zależy wydanie prawidłowego orzeczenia co do istoty sprawy, to z natury rzeczy ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez Sąd drugiej instancji nie może mieć charakteru oczywistego i podstawowego. Z kolei skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie
7 zagadnienia prawnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 stycznia 2011 r., II PK 247/10, LEX nr 1274964; z dnia 21 października 2008 r., II PK 158/08, LEX nr 738506; z dnia 7 października 2020 r., II PK 158/19, LEX nr 3080067). Zatem nie do pogodzenia z oczywistością skargi jest stawianie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, ani wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia lipca 2011 r., II UK 24/11, LEX nr 1365662). Nadto podnoszone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości na tle interpretacji powołanych przepisów zostały już wyjaśnione. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w świetle art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyrok z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117), a teza ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na podstawie umowy zlecenia (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy, w tym na wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 68). Praca wykonywana na rzecz pracodawcy to praca, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych przez pracownika czynności wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości
8 rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią. Z punku widzenia przepływów finansowych, to pracodawca przekazuje osobie trzeciej środki na sfinansowanie określonego zadania, stanowiącego przedmiot swojej własnej działalności, a osoba trzecia, wywiązując się z przyjętego zobowiązania, zatrudnia pracowników pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2017 r., II UK 693/15, LEX nr 2238708). W wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13, Sąd Najwyższy wskazał, że nie można przyjąć, iż pracodawcy nie obciążają skutki finansowe w postaci obowiązku częściowego pokrycia, z własnych środków, kosztów składek na obowiązkowe ubezpieczenia pracownika, wynikające z korzystania - z pominięciem zasad reglamentacji czasu pracy - z efektów pracy świadczonej na rzecz pracodawcy w ramach dodatkowej umowy cywilnoprawnej zawartej z pośrednikiem. Dla uniknięcia lub złagodzenia tych skutków pracodawca - zlecając osobie trzeciej (zleceniodawcy pracownika) wykonanie określonych usług - powinien skalkulować, iż będzie na nim ciążył obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne pracownika. W uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że - ponieważ stosownie do art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przychód z tytułu umowy, o której stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, jedynie „uwzględnia się" w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy - pracodawca może dokonać ich potrącenia ze środków pracownika uzyskanych u niego. Nie można zaś kwalifikować jako naruszenia konstytucyjnych gwarancji w zakresie ochrony danych osobowych oraz obrazy dóbr osobistych sytuacji zasięgania wiedzy o przychodach pracownika dla realizacji ustawowych obowiązków podmiotu zwracającego się o takie informacje (w tym przypadku - obowiązków płatnika składek, określonych w przepisach ustawy systemowej). Pracodawca ma prawo domagania się tego rodzaju informacji przede wszystkim od samego pracownika w ramach trójstronnego stosunku ubezpieczeń społecznych łączącego ubezpieczonego, płatnika składek oraz organ rentowy. Funkcjonowanie tego stosunku wiąże się między innymi ze spełnieniem przez płatnika nałożonych
9 nań przez ustawodawcę zadań w zakresie obliczania i opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia pracownika, także pracownika, o jakim mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266 i z dnia 24 września 2015 r., I UK 490/14, LEX nr 1854103). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13 (OSNP 2015 nr 5, poz. 68) przyjął również, że użyty w art. 4 pkt 2a ustawy systemowej termin "pracodawca" należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p., uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a ustawy systemowej płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Umowy cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie stanowią bowiem samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika, ani nie powodują powstania zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 tej ustawy. Norma art. 8 ust. 2a - przez wykreowanie szerokiego pojęcia "pracownika" - stworzyła szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano też, że dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. W przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i
10 wspomnianych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 tej ustawy), zaś obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku (art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a ustawy systemowej). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie przedstawili jurydycznego wywodu, który przekonywałby, że dotychczasowy bogaty dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa jest niewystarczający z punktu widzenia przedmiotu sprawy, w której została złożona niniejsza skarga kasacyjna. Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, przypominając, że ciężar wykazania przyczyn kasacyjnych spoczywa na skarżącym, a Sąd Najwyższy - orzekając w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - bada jedynie wniosek i jego motywy (art. 3984 § 2 k.p.c.), bez wnikania w ocenę zasadności podstaw kasacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., II UK 451/13 i z dnia 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepublikowane). W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku szczegółowo wyjaśnił, dlaczego uznał, że w ramach umów zlecenia zawartych z D. spółką jawną zainteresowani faktycznie wykonywali pracę na rzecz płatnika D. sp. z o.o. w K., z którą łączył ich stosunek pracy — a zatem, płatnik składek D. sp. z o.o. w K. ostatecznie uzyskiwał rezultat tej pracy i z tego tytułu ma obowiązek odprowadzenia za ubezpieczonych należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z przyjętą i ugruntowaną wykładnia art.8 ust 2a u.s.u.s., co przemawia za uznaniem, że skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Wobec niewykazania przez skarżących istnienia powołanych przesłanek przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Powiązane orzeczenia
- III UK 238/19 2020-06-23Czy pracodawca jest zobowiązany do naliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne za pracownika, który wykonuje pracę na rzecz tego pracodawcy na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?
- II USK 403/21 2022-01-18Czy pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, a pracodawca jest płatnikiem składek z tytuł…
- I UK 421/16 2017-06-13Czy pracodawca, z którym pracownik pozostaje w stosunku pracy, jest płatnikiem składek ubezpieczeniowych również w sytuacji, gdy pracownik wykonuje pracę na rzecz tego pracodawcy w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z…
- II USK 66/25 2025-12-09Czy pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej umowy?
- III UK 257/19 2020-06-23Czy pracodawca, którego pracownik wykonuje pracę na jego rzecz w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej umowy, nawet jeśli pracownik pozostaj…
Powołane przepisy
art. 8 ust. 2art. 18 ust. 1art. 4 pkt 2art. 84art. 217art. 3989 § 1 KPCart. 3984 § 2 KPCart. 3989 § 2 KPCart. 3989 § 1 pkt 2art. 3989 § 1 pkt 2 KPCart. 3989 § 1 pkt 4 KPCart. 3 KP
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 29.07.2026. · PDF źródłowy