II UZP 35/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: W. Dębicka (sprawozdawca), A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Stefanii H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o wypłatę renty za okres wsteczny po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 26 września 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy zaprzestanie wypłacania renty dlatego tylko, że świadczenie nie mogło być doręczone na skutek przebywania rencistki w zamkniętym zakładzie leczniczym, jest błędem organu rentowego w rozumieniu art. 77 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późniejszymi zmianami), uzasadniającym wznowienie wypłaty za okres 3 lat wstecz od dnia złożenia wniosku o wznowienie?"powziął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych budzące wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego sprawy:Wypłata pobieranej przez wnioskodawczynię renty inwalidzkiej została wstrzymana przez organ rentowy z dnia 30.I.1973 r., ponieważ świadczenie to nie zostało doręczone na skutek tego, że przebywała ona na leczeniu w szpitalu.Ze znajdującej się w aktach rentowych notatki służbowej z dnia 16.IV.1973 r. wynika, iż wydano zarządzenie ustalenia miejsca pobytu rencistki i wypłacenia renty. Brak jest w tych aktach rentowych danych, aby organ rentowy podjął czynności w celu ustalenia miejsca pobytu rencistki.Decyzją z dnia 21.IV.1979 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. wznowił wypłatę renty inwalidzkiej wnioskodawczyni od dnia 9.IX.1978 r., tj. 3 miesiące wstecz od daty złożenia wniosku w tym przedmiocie.Rada Nadzorcza tego Oddziału, rozpatrując sprawę na skutek odwołania wnioskodawczyni domagającej się wypłacenia świadczeń za okres od dnia 1.I.1973 r., orzeczeniem z dnia 26.VI.1979 r. zatwierdziła zaskarżoną decyzję organu rentowego. W uzasadnieniu zajętego stanowiska podała, że niewypłacanie renty było zawinione przez wnioskodawczynię, a nie przez organ rentowy. Brak jest zatem podstaw do wypłacenia świadczeń rentowych za okres dłuższy niż 3 miesiące wstecz od daty wniosku.Od powyższego orzeczenia wnioskodawczyni odwołała się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, któremu nasunęły się wątpliwości, sformułowane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wątpliwości w istocie sprowadzają się do rozstrzygnięcia, czy do zakresu obowiązków organu rentowego należy ustalenie miejsca pobytu rencisty przebywającego w szpitalu, któremu z tych względów nie zostały doręczone świadczenia rentowe.Przyczyny uzasadniające wstrzymanie emerytury lub renty określa art. 76 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) stanowiący w pkt 4, że "Wypłatę emerytury, renty lub dodatków wstrzymuje się, jeżeli świadczenie nie mogło być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego".Z treści powołanego przepisu nie można wyprowadzić wniosku, że organ rentowy nie popełnia uchybienia, nie doręczając świadczeń rentowych osobie uprawnionej przebywającej w szpitalu w sytuacji, gdy organ zaniedbał przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia, kto sprawuje faktyczną opiekę nad wymienioną osobą.Uprawnienia i obowiązki organu rentowego w przedmiocie zasad wstrzymania i wznowienia wypłaty świadczeń - zgodnie z art. 92 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - zostały określone w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347).W myśl § 64 ust. 2 wymienionego rozporządzenia w przypadku, gdy osoba uprawniona nie jest w stanie podejmować wypłacanej emerytury lub renty z powodu jej stanu uzasadniającego całkowite lub częściowe ubezwłasnowolnienie, świadczenie wypłaca się - do czasu ustanowienia opiekuna lub kuratora - osobie pełniącej faktycznie opiekę na osobą uprawnioną.Z przepisu tego wynika, że organ rentowy nie może ograniczyć się do wstrzymania wypłaty emerytury lub renty, jeżeli powodem niedoręczenia świadczenia jest fakt pobytu w szpitalu osoby uprawnionej, której stan zdrowia uzasadnia wniosek, że zachodzi potrzeba ustanowienia opiekuna lub kuratora. W takiej sytuacji organ rentowy ma obowiązek zwrócenia się do urzędu gminy lub organu do spraw opieki społecznej urzędu miejskiego (dzielnicowego) o wskazanie osoby sprawującej faktycznie opiekę nad rencistą i doręczenie tej osobie świadczeń przysługujących renciście do czasu ustanowienia opiekuna lub kuratora.Należy podkreślić, że w myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 15 sierpnia 1968 r. w sprawie dokonywania potrąceń z emerytur i rent (...) (Dz. U. Nr 33, poz. 229) szpital przyjmujący rencistę jest zobowiązany zawiadomić o tym organ rentowy.Z akt rentowych wynika, że konieczność podjęcia wyżej wymienionych czynności istniała ze względu na rozpoznaną u wnioskodawczyni chorobę psychiczną oraz pobyt jej w szpitalu. Bezczynność w tym zakresie organu rentowego nie może uzasadniać poglądu, że świadczenia nie mogły być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego (art. 76 pkt 4 ustawy o p.z.e.).W tej sytuacji zaprzestanie wypłacania należnych wnioskodawczyni świadczeń rentowych przez wstrzymanie ich wypłaty było następstwem błędu organu rentowego (art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e.).Powyższe stanowisko zbieżne jest także z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych, wyrażonym w sprawie na podstawie art. 63 k.p.c.Z tych względów na przedstawione do rozstrzygnięcia pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.