III PZP 14/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: J. Wasilewski (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Henryka Starczewskiego, w sprawie z wniosku Ryszarda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w C. o uznanie zdarzenia za wypadek w drodze z pracy do domu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 25 września 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wypadek pracownika, zatrudnionego w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330), wracającego do kraju celem spędzenia urlopu już w trakcie jego trwania może być uznany za wypadek w drodze z pracy do domu w rozumieniu § 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199)?"powziął następującą uchwałę:Wypadek pracownika zatrudnionego za granicą na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330) wracającego do miejsca swego zamieszkania w kraju w związku z udzielonym mu urlopem jest wypadkiem w drodze z pracy do domu w rozumieniu § 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199), jeżeli nastąpił w warunkach przewidzianych w tym przepisie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330) był zatrudniony na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej.Jednostka zatrudniająca wnioskodawcę udzieliła mu urlopu wypoczynkowego od dnia 15 grudnia 1977 r. W tym dniu wnioskodawca wracał samochodem zakładu pracy (jednostki kierującej) do miejsca swego zamieszkania w kraju i w drodze uległ wypadkowi wskutek zderzenia się pojazdów. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych miał wątpliwości, czy zdarzenie zaistniałe w opisanych okolicznościach jest wypadkiem w drodze z pracy do domu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów nie normują w sposób szczególny instytucji wypadków przy pracy i w drodze do pracy lub z pracy. Jedynie w § 6 rozporządzenia zawarte jest odesłanie do przepisów obowiązujących w kraju w zakresie świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy. Wobec tego, że rozporządzenie nie reguluje odrębnie praw i obowiązków pracowników zatrudnionych za granicą przez polskie przedsiębiorstwa w rozważanym zakresie, to na podstawie art. 5 i art. 232 k.p. w związku z art. 298 k.p. w tym przedmiocie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) i wydanych na podstawie delegacji przepisów tej ustawy rozporządzeń.Wynika stąd, że ocena wypadku przy pracy lub wypadku w drodze do pracy i z pracy powinna być dokonana na podstawie tych przepisów. Wyjaśnienie pojęcia wypadku w drodze do pracy i z pracy zostało zawarte w § 14 i § 15 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199). Według tych przepisów droga do pracy lub z pracy to - poza wyjątkami wskazanymi w § 15 - najkrótsza lub najdogodniejsza ze względów komunikacyjnych droga między domem a zakładem pracy. Jeżeli jednak pracownik wykonywa pracę poza miejscem swego zamieszkania i okresowo przebywa w miejscu świadczenia pracy, to normalnie jego droga do pracy lub z pracy oznaczać będzie drogę z miejsca czasowego zamieszkania (zakwaterowania) do miejsca pracy i odwrotnie.Z tego stwierdzenia nie wynika, że w takim przypadku droga między zakładem pracy (miejscem wykonywania pracy) a domem pracownika nie jest drogą do pracy lub z pracy. Przepisy ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych zapewniają pracownikowi prawo do świadczeń w niej wymienionych nie tylko w razie wypadku w czasie i w związku z pracą, ale również i w zakresie odbywanej przez pracownika drogi w związku z wykonywaniem pracy. Dla pracownika skierowanego do pracy poza miejsce jego zamieszkania tą drogą w związku z pracą jest także droga z domu (w zasadzie) do miejsca wykonywania pracy i powrót czy przyjazd do domu, np. wskutek uzyskania urlopu wypoczynkowego, niezależnie od drogi między miejscem pracy a miejscem czasowego pobytu (zakwaterowania). Stwierdzenie to dotyczy także pracowników skierowanych przez polskie przedsiębiorstwa do pracy za granicą. Oczywiście w sytuacji, gdy pracownik jest zatrudniony za granicą, wyjazd do miejsca zamieszkania w kraju jest zależny od wielu okoliczności i z reguły nie jest możliwy niezwłocznie po zakończeniu pracy i bezpośrednio z miejsca pracy. Ocena, czy pracownik wracał z pracy do domu, powinna być dokonana z uwzględnieniem konkretnej sytuacji faktycznej.Jeżeli pracownik wskutek udzielenia mu urlopu podjął starania o wyjazd do swego miejsca zamieszkania w kraju i następnie wracał drogą określoną w § 14 wymienionego wyżej rozporządzenia z dnia 17 października 1975 r., to należy uznać, że na trasie między miejscem pracy i miejscem zamieszkania w kraju znajdował się on w drodze z pracy do domu, choćby wyjazd ten nie nastąpił w ostatnim dniu pracy.W szczególności tak należało ocenić sytuację wnioskodawcy, który w pierwszym dniu udzielonego mu urlopu wracał do miejsca zamieszkania w kraju samochodem zakładu pracy. Była to bowiem droga z miejsca pracy do domu najdogodniejsza ze względów komunikacyjnych. Inaczej należałoby natomiast ocenić sytuację, gdyby np. pracownik wyjeżdżał do kraju nie do miejsca zamieszkania, lecz w celu spędzenia urlopu w wybranej przez siebie miejscowości. Dlatego też na pytanie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - ujęte zbyt szeroko w stosunku do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy - jednoznaczna odpowiedź była niemożliwa. Sąd Najwyższy przy udzielaniu odpowiedzi miał na uwadze okoliczności sprawy. Udzielona odpowiedź jest zgodna z wyrażonym w sprawie poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych oraz wnioskiem Prokuratora Prokuratury Generalnej Rzeczypospolitej Ludowej.