III PZP 25/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Stanisława W. przeciwko Wytwórni Urządzeń Komunalnych w B. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 6 marca 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy zryczałtowaną miesięczną premię określoną w uchwale nr 56/71 Rady Ministrów z dnia 12 marca 1971 r. można traktować jako stały składnik wynagrodzenia osoby należącej do kierownictwa przedsiębiorstwa w rozumieniu pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r.?"udzielił następującej odpowiedzi:Zryczałtowana miesięczna premia, przewidziana w uchwale nr 56/71 Rady Ministrów z dnia 12 marca 1971 r. w sprawie zasad wynagradzania dyrektorów, zastępców dyrektorów i głównych księgowych przedsiębiorstw przemysłowych i budowlano-montażowych oraz nadzorujących je zjednoczeń, nie wchodzi w skład wynagrodzenia zasadniczego, przysługującego pracownikowi za okres tymczasowego aresztowania na podstawie pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. w sprawie zasad postępowania kierowników urzędów i instytucji państwowych oraz przedsiębiorstw uspołecznionych w przypadku tymczasowego aresztowania (M.P. Nr A-44, poz. 634). Uzasadnienie faktycznePowód był zatrudniony w pozwanej Wytwórni na stanowisko dyrektora i otrzymywał wynagrodzenie na podstawie uchwały nr 56/71 Rady Ministrów z dnia 12 marca 1971 r. w sprawie zasad wynagradzania dyrektorów, zastępców dyrektorów i głównych księgowych przedsiębiorstw przemysłowych i budowlano-montażowych oraz nadzorujących je zjednoczeń. Wynagrodzenie powoda składało się z wynagrodzenia zasadniczego i zryczałtowanej miesięcznej premii. Wysokość wypłacanej powodowi premii została ustalona przez jednostkę nadrzędną w stałej kwocie, na podstawie osiągniętych przez pozwaną Wytwórnię rocznych efektów gospodarczych.W związku ze wszczętym przeciwko powodowi postępowaniem karnym został on tymczasowo aresztowany. Postępowanie karne przeciwko powodowi zostało umorzone. Pozwana Wytwórnia wypłaciła powodowi za trzymiesięczny okres tymczasowego aresztowania wynagrodzenie zasadnicze bez premii. Powód żądał zasądzenia od pozwanej Wytwórni zapłaty premii za ten okres.Sąd Powiatowy uznał, że premia - jako stały składnik wynagrodzenia - przysługuje powodowi również za okres tymczasowego aresztowania, i zasądził kwotę dochodzoną z tego tytułu.Sąd Wojewódzki, przy rozpoznawaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego, powziął wątpliwość, czy zryczałtowana miesięczna premia, określona w cytowanej uchwale Rady Ministrów, może być potraktowana jako stały składnik wynagrodzenia, przysługujący pracownikowi za okres tymczasowego aresztowania, i na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w uchwale zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pismo okólne nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. w sprawie zasad postępowania kierowników urzędów i instytucji państwowych oraz przedsiębiorstw uspołecznionych w przypadku tymczasowego aresztowania (M. P. Nr A-44, poz. 634) zobowiązuje wymienione jednostki zatrudniające do wypłacenia pracownikowi tymczasowo aresztowanemu ostatnio pobieranego wynagrodzenia zasadniczego wraz z dodatkiem lokalnym i wyrównawczym za okres tymczasowego aresztowania, nie przekraczający 3 miesięcy, licząc od dnia zaprzestania pracy z powodu aresztowania, jeżeli postępowanie karne zostało następnie umorzone lub zakończone wyrokiem uniewinniającym. Postanowienia pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów, stwarzające dla pracownika korzystniejsze uprawnienia w zakresie wynagrodzenia za okres tymczasowego aresztowania od przewidzianych w art. 20 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, zgodnie z ustalonym orzecznictwem należy traktować jako rodzące dla pracowników prawa podmiotowe do świadczeń w tym piśmie przewidzianych (por. orzeczenie SN z dnia 29.VIII.1952 r. C 737/52 - OSN 1954, poz. 3).Pozwana Wytwórnia jest przedsiębiorstwem uspołecznionym i w związku z tym powodowi przysługują uprawnienia z wymienionego wyżej pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów. Pismo to w sposób wyraźny określa, jakie składniki wynagrodzenia należą się pracownikowi za okres tymczasowego aresztowania, jeśli zostaną spełnione warunki wskazane w tym piśmie. Pracownik ma prawo tylko do wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku wyrównawczego i lokalnego. Żadne inne składniki wynagrodzenia, chociażby były stale wypłacane pracownikowi, nie przysługują za okres tymczasowego aresztowania. Pismo okólne nie zawiera pojęcia "stałego składnika wynagrodzenia". Treść zatem uprawnień płacowych pracownika w okresie tymczasowego aresztowania nie jest zależna od oceny, czy poszczególne składniki wynagrodzenia wypłacane temu pracownikowi przed aresztowaniem miały charakter stały.Pozwana Wytwórnia byłaby zobowiązana do wypłaty powodowi za okres tymczasowego aresztowania, nie przekraczający 3 miesięcy, premii przewidzianej w uchwale nr 56/71 Rady Ministrów tylko wówczas, gdyby premia ta, niezależnie od jej nazwy, w istocie stanowiła część zasadniczego wynagrodzenia albo dodatek wyrównawczy lub lokalny. Decydująca jest bowiem nie formalna nazwa poszczególnych składników wynagrodzenia, lecz ich rzeczywista treść i charakter. Premia - jak wiadomo - jest swoistym składnikiem wynagrodzenia, którego wypłata jest zależna od spełniania przez pracownika lub zespół pracowników warunków określonych w przepisach o premiowaniu. Prawo pracownika do premii oraz jej wysokość są zwykle powiązane z osiągniętymi wynikami pracy w okresie, za który premia jest wypłacana.Uchwała nr 56/71 Rady Ministrów w § 2 wyraźnie stanowi, że płaca dyrektora składa się z dwóch składników, a mianowicie miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i zryczałtowanej miesięcznej premii. Poza tym przepisy uchwały - inaczej niż przy wynagrodzeniu zasadniczym - określają warunki, od których uzależnione jest uprawnienie pracownika do premii. Wprawdzie premia była ustalona w zryczałtowanej wysokości na podstawie wyników gospodarczych z okresu poprzedzającego ten, za który była wypłacana, jednakże na podstawie § 8 premia ta mogła być zmniejszona bądź nie przyznana w ogóle w razie ujemnej oceny wyników działalności przedsiębiorstwa lub ujemnej oceny pracy dyrektora. Zgodnie zaś z § 9 uchwały istnieje możliwość podwyższenia zryczałtowanej premii wówczas, gdy nastąpi istotna zmiana zakresu czynności w związku z rozbudową przedsiębiorstwa lub po stwierdzeniu poprawy wyników gospodarczych. Przepisy te wskazują na to, że uprawnienie do premii i jej wysokość zostały powiązane z bieżącymi zadaniami i wynikami działalności przedsiębiorstwa oraz z jakością pracy dyrektora. W przepisach tych zostały zawarte przesłanki typowe dla premii. W tej sytuacji nie ma decydującego znaczenia fakt, iż premia była wypłacana w zryczałtowanej wysokości. Tylko z tej przyczyny nie można traktować premii jako części wynagrodzenia zasadniczego, a tym bardziej jako dodatku wyrównawczego do wynagrodzenia.Z przytoczonych rozważań wynika, że zryczałtowana miesięczna premia przewidziana w uchwale nr 56/71 Rady Ministrów, jako nie stanowiąca części wynagrodzenia zasadniczego pracownika ani dodatku do wynagrodzenia, zgodnie z postanowieniami pisma okólnego nr 102 Prezesa Rady Ministrów nie przysługuje pracownikowi za okres tymczasowego aresztowania, bez względu na to, że była wypłacana w stałej zryczałtowanej wysokości.Wobec tego, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie było istotne stwierdzenie, czy premia określona w uchwale nr 56/71 Rady Ministrów stanowi stały składnik wynagrodzenia pracownika, lecz to, czy ze względu na swoisty sposób jej przyznawania pracownikowi oraz określania jej wysokości powinna być wypłacona za okres tymczasowego aresztowania, Sąd Najwyższy postanowił udzielić odpowiedzi jak wyżej.