III PZP 47/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Myga, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztein, w sprawie z wniosku Wacławy C. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej Oddział Handlowy w Ł. o dodatek za staż pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 30 maja 1984 r.: do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy realizacja prawa do dodatku stażowego na zasadach wynikających z uchwały nr 32/83 Zarządu Głównego Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. w sprawie dodatków stażowych za wieloletnią pracę przez pracownika spółdzielczości ogrodniczo-pszczelarskiej jest możliwa dopiero od chwili podjęcia pozytywnej decyzji kierownika zakładu pracy (§ 3 uchwały), w szczególności, czy brak środków finansowych na wynagrodzenia zwalnia kierownika zakładu pracy od podejmowania decyzji w sprawie niestosowania uchwały i jest równoznaczny z niestosowaniem uchwały?"powziął następującą uchwałę:Prawo podmiotowe pracowników zatrudnionych w Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej do żądania dodatku za staż pracy na zasadach przewidzianych w uchwale nr 32/83 Zarządu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. powstaje od daty podjęcia uchwały przez Zarząd Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w przedmiocie stosowania wymienionej uchwały nr 32/83.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawczyni we wniosku skierowanym przeciwko pozwanej Wojewódzkiej Spółdzielni domagała się przyznania dodatku za staż pracy w wysokości 15% za okres od 1 września 1983 r. do 31 grudnia 1983 r. Dodatek taki od dnia 1 stycznia 1984 r. wnioskodawczyni otrzymuje na podstawie uchwały nr 1/84 Zarządu pozwanej Wojewódzkiej Spółdzielni. Uchwałą tą Zarząd pozwanej Spółdzielni wprowadził od dnia 1 stycznia 1984 r. uchwałę nr 32/83 Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. w sprawie dodatków stażowych za wieloletnią pracę. Postanowienia tej uchwały pozwalają na przyznanie wnioskodawczyni 15% dodatku stażowego.Roszczenie do 15% dodatku stażowego od dnia 1 września 1983 r. do 31 grudnia 1983 r. wnioskodawczyni opiera na wspomnianej uchwale nr 32/83 Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. Zgodnie z § 3 tej uchwały weszła ona w życie "z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1983 r. i może być stosowana w ramach posiadanych środków finansowych na wynagrodzenia".Komisja rozjemcza uwzględniła żądanie wnioskodawczyni, opierając się na uchwale nr 32/83 Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, stwierdzając w uzasadnieniu, że poprzednie okresy pracy wnioskodawczyni podlegają zaliczeniu do stażu pracy, gdyż nie sprzeciwia się temu ani sposób rozwiązania poprzedniej umowy o pracę, ani długość przerwy między zatrudnieniami.W związku z rozpoznawaniem odwołania pozwanej Wojewódzkiej Spółdzielni nasunęły się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wątpliwości prawne przytoczone w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym.Ze swej strony Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przytacza dwa możliwe rozwiązania.Pierwsze z nich polega na tym, że stosowanie uchwały nr 32/83 Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich nie powinno być źródłem konfliktów pracowniczych w jednostkach spółdzielczości ogrodniczo-pszczelarskiej. Jeżeli więc odpowiedni przepis tejże uchwały przewiduje stosowanie określonych postanowień "w ramach posiadanych środków finansowych", to można uznać, że nie powinno być niepewności i próżni oraz że odpowiedni organ Spółdzielni powinien w odpowiednim czasie podjąć decyzję o stosowaniu bądź niestosowaniu uchwały. Jeśli zaś organ ten milczy, to znaczy, że ma możliwość sfinansowania podwyżek wynagrodzenia, wypłacania stosownych dodatków na nowych zasadach. Przy takiej interpretacji § 3 uchwały nr 32/83 należałoby uznać, że skoro Zarząd pozwanej Spółdzielni milczał przez okres 6 miesięcy od daty podjęcia uchwały (25 lipca 1983 r.) i dopiero Kolegium Dyrektorów w dniu 31 stycznia 1984 r. podjęło decyzję w sprawie "zawieszenia realizacji uchwały nr 32/83 na temat dodatków stażowych", to Zarząd ten miał zamiar stosować w pozwanej Spółdzielni tę uchwałę. W konsekwencji późniejsze "zawieszenie" realizacji tejże uchwały nie miało znaczenia z punktu widzenia prawnego.Druga koncepcja, wysunięta przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do której ten Sąd się skłania, polega na tym, że dopóki jednostka spółdzielczości ogrodniczo-pszczelarskiej nie ma środków finansowych na wypłatę dodatków stażowych, dopóty nie ma obowiązku podejmowania jakiejkolwiek decyzji w przedmiocie przyznawania tych dodatków. Brak wspomnianej decyzji wyłącza po stronie pracowników powstanie prawa podmiotowego do nabycia uprawnień związanych z dodatkiem stażowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia sprowadza się do wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie jednostkę spółdzielczą wiążą uchwały podjęte w sprawach płacowych przez Centralny Związek Spółdzielczy. Jak bowiem wynika z § 2 statutu pozwanej Spółdzielni, jest ona zrzeszona w Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, jako centralnym związku spółdzielczym w rozumieniu ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Stosownie do art. 4 prawa spółdzielczego Centralny Związek Spółdzielczy spełnia w stosunku do spółdzielni funkcje rewizyjne. Tym samym uchwałę nr 32/83 Zarządu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r., dotyczącą zasad przyznawania dodatków stażowych, należy traktować jako uchwałę podjętą przez centralny związek spółdzielczy, pełniący w stosunku do pozwanej spółdzielni funkcje rewizyjne.Zgodnie z § 77 statutu pozwanej Spółdzielni, który jest powtórzeniem treści art. 85 prawa spółdzielczego, "Spółdzielnia ustala samodzielnie wielkość środków na wynagrodzenie w ramach posiadanych możliwości finansowych stosownie do potrzeb swojej działalności, a także określa zasady wynagrodzenia, stosując przepisy kodeksu pracy, przepisy o wynagrodzeniach oraz postanowienia właściwych dla spółdzielni układów zbiorowych pracy". Cytowany przepis podkreśla samodzielność spółdzielni w kształtowaniu zasad wynagrodzenia zatrudnionych w niej pracowników, realizując tym samym zawarty w art. 1 prawa spółdzielczego samorządny charakter spółdzielni. Mając przeto na uwadze wspomniany charakter spółdzielni, w szczególności jej samodzielność, należy dojść do wniosku, że podejmowane przez centralny związek spółdzielczy uchwały w przedmiocie zasad wynagradzania pracowników spółdzielni nie mają dla spółdzielni charakteru wiążącego. Przyznanie tym uchwałom charakteru wiążącego w stosunku do spółdzielni pozostawałoby zresztą w sprzeczności z ustawowym ograniczeniem uprawnień centralnego związku spółdzielczego jedynie do funkcji rewizyjnych, a więc funkcji kontrolnych w stosunku do spółdzielni (art. 4 prawa spółdzielczego). Tym samym uchwała nr 32/83 Zarządu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. wprowadzająca nowe zasady wypłacania dodatków stażowych, jako uchwała podjęta przez jednostkę mającą charakter centralnego związku spółdzielczego, nie wiązała poszczególnych spółdzielni i sama przez się nie mogła stanowić źródła uprawnień płacowych pracowników zatrudnionych w spółdzielniach. Uchwałę nr 32/83 można co najwyżej traktować jako zalecenie Zarządu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, aby zrzeszone w tej Centrali Spółdzielnie - w miarę posiadanych środków finansowych - wprowadziły nowe zasady wypłacania dodatków stażowych. O tym jednak, czy takie dodatki będą wypłacane w myśl zasad ustalonych we wspomnianej uchwale nr 32/83, decyduje nie Centrala Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, lecz konkretna spółdzielnia ogrodniczo-pszczelarska. Stosownie do § 42 statutu oraz art. 48 prawa spółdzielczego organem właściwym do podejmowania w spółdzielni decyzji płacowych jest zarząd spółdzielni, jako organ kierujący działalnością spółdzielni. Taki zakres kompetencji zarządu spółdzielni obowiązuje również w pozwanej Spółdzielni, skoro uchwała z dnia 22 maja 1984 r. wprowadzająca od dnia 1 stycznia 1984 r. zasady wypłacania dodatków stażowych według postanowień przewidzianych w uchwale nr 32/83 Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, została podjęta przez Zarząd pozwanej Spółdzielni. Z uzasadnienia pytania prawnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a w szczególności z określeń "odpowiedni organ spółdzielni" lub "skoro zarząd Spółdzielni milczy", można wnioskować, że również Sąd Pracy skłonny jest reprezentować pogląd, iż zarząd Spółdzielni jest powołany do podejmowania decyzji płacowych; natomiast zawarta w samym pytaniu wzmianka o "pozytywnej decyzji kierownika zakładu pracy" ma charakter nieścisłości redakcyjnej, gdyż w konkretnej sprawie chodzi nie o decyzję kierownika zakładu pracy, lecz o decyzję zarządu Spółdzielni.Z dotychczasowych rozważań zatem wynika, że dopiero uchwała zarządu pozwanej Spółdzielni w przedmiocie stosowania uchwały nr 32/83 stwarza dla pracowników zatrudnionych w Spółdzielni prawo podmiotowe do żądania dodatków stażowych według zasad przewidzianych w uchwale nr 32/83. Wbrew wysuniętym przez Sąd Pracy sugestiom "milczenie" w tym przedmiocie zarządu pozwanej Spółdzielni, nawet chociażby trwało przez dłuższy okres, nie może być uznane za równoznaczne z podjęciem przez zarząd Spółdzielni pozytywnej decyzji w przedmiocie wypłacania pracownikom zatrudnionym w Spółdzielni dodatków stażowych według zasad przewidzianych w uchwale nr 32/83. Prawo spółdzielcze, jak również statut pozwanej Spółdzielni skuteczność prawną podejmowanych przez zarząd decyzji wiążą jedynie z decyzjami pozytywnymi i nie przewidują, aby decyzje takie mogły zapadać w innej formie. Dlatego też w niniejszej sprawie z punktu widzenia prawnego nie mają znaczenia ustalenia nr 2/84 Kolegium Dyrektorów z dnia 30 stycznia 1984 r. zawieszające realizację uchwały nr 32/83, skoro - wobec braku pozytywnej decyzji zarządu pozwanej Spółdzielni w przedmiocie stosowania uchwały nr 32/83 - uchwała ta nigdy nie obowiązywała w pozwanej Spółdzielni, w związku z czym jej "zawieszenie" przez Kolegium Dyrektorów było bezprzedmiotowe.Wreszcie zaznaczyć trzeba, iż w razie podjęcia przez zarząd Spółdzielni pozytywnej decyzji, dotyczącej stosowania uchwały nr 32/83, strona pozwana nie mogłaby się bronić zarzutem braku posiadanych środków finansowych na wypłacenie dodatków stażowych (§ 3 uchwały nr 32/83), gdyż pozytywna decyzja zarządu Spółdzielni w omawianym przedmiocie jest równoznaczna ze stwierdzeniem posiadania przez Spółdzielnię wspomnianych środków finansowych.W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że prawo podmiotowe pracowników zatrudnionych w Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej do żądania dodatków za staż pracy na zasadach przewidzianych w uchwale nr 32/83 Zarządu Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich z dnia 25 lipca 1983 r. powstaje od daty podjęcia uchwały przez Zarząd Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w przedmiocie stosowania uchwały nr 32/83.