III PZP 50/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Henryka J. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Komunikacji Miejskiej w K. o premię za oszczędność paliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 28 października 1983 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis § 2 ust. 5 uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad premiowania kierowców pojazdów samochodowych i ich pomocników za oszczędne zużycie paliw płynnych (M.P. Nr 16, poz. 101) zachował moc prawną, pomimo wejścia w życie uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138)?"podjął następującą uchwałę:Pod rządem ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) oraz uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138) - przepis § 2 ust. 5 uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad premiowania kierowców pojazdów samochodowych i ich pomocników za oszczędne zużycie paliw płynnych (M.P. Nr 16, poz. 101) nie ma zastosowania. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w sentencji postanowienia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca był zatrudniony jako kierowca w pozwanym Przedsiębiorstwie i domagał się zasądzenia należności premiowej za oszczędność paliwa na podstawie przepisów uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad premiowania kierowców pojazdów samochodowych i ich pomocników za oszczędne zużycie paliw płynnych (M.P. Nr 16, poz. 101). Strona pozwana podniosła, że premia wnioskodawcy nie przysługuje w żądanej przez niego wysokości. Decyzją bowiem dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa nr 2/83 z dnia 19.IV.1983 r. wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) oraz uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138) - wprowadzono w pozwanym zakładzie pracy nowe zasady premiowania pracowników za oszczędne zużycie paliw, dostosowanie do możliwości finansowych strony pozwanej, przy czym te nowe zasady odbiegają od uregulowań zawartych w uchwale nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza oddaliła żądanie, od którego wnioskodawca wniósł odwołanie. przy jego rozpatrywaniu nasunęły się Sądowi Pracy wątpliwości prawne, bliżej sprecyzowane w uzasadnieniu postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 2 ust. 5 błędnie określonym w postanowieniu jako § 5 ust. 5 uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad premiowania kierowców pojazdów samochodowych i ich pomocników za oszczędne zużycie paliw płynnych (M.P. Nr 16, poz. 101) wysokość premii za oszczędne zużycie paliwa została ustalona według wskaźników procentowych przewidzianych w § 2 ust. 5. W świetle ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wydanego pod rządem uchwały nr 102 spełnienie przez pracownika wspomnianych wskaźników procentowych dawało mu prawo podmiotowe do żądania premii w określonej wysokości. W ten sposób judykatura Sądu Najwyższego dała wyraz temu, iż premia za oszczędne zużycie paliw ma charakter wynagrodzenia za pracę.Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) wprowadziła dla przedsiębiorstw państwowych nowe zasady gospodarki finansowej, przy czym znajduje ona zastosowanie również do pozwanego Przedsiębiorstwa, skoro zgodnie z art. 1 tej ustawy wyłączone jest jej stosowanie jedynie do banków i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. Wprowadzając nowe zasady gospodarki finansowej, ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. upoważnia w art. 11 przedsiębiorstwo państwowe do samodzielnego ustalania środków przeznaczonych na wynagrodzenia, jak również do dokonywania swobodnego wyboru form wynagrodzenia właściwych dla danego rodzaju działalności (art. 14 ust. 1 ustawy).W wymienionych przepisach podkreśla się też konieczność ustalania wysokości wynagrodzeń w ramach posiadanych przez przedsiębiorstwo możliwości oraz stosownie do potrzeb wykonywanej przez przedsiębiorstwo działalności.W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. wydana została na podstawie art. 79 k.p. uchwała nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138). Uchwała ta, powołując się na art. 14 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 28 czerwca 1982 r., podkreśla w § 5 ust. 1 samodzielność przedsiębiorstw państwowych w zakresie określania zasad i form wynagradzania pracowników oraz przewiduje możliwość wprowadzania w całości lub w części zmian zasad tego wynagradzania (§ 5 ust. 2). Uchwała nr 135 stała się też źródłem wprowadzenia przez dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa nowych zasad premiowania za oszczędność paliwa, odrębnych niż te, na których opierała się uchwała nr 102.Na tle przytoczonych unormowań Sądowi Pracy nasunęła się wątpliwość, czy premie za oszczędne zużycie paliw, przewidziana w uchwale nr 102, ma charakter wynagrodzenia za pracę. Zdaniem Sądu Pracy przeciwko uznaniu powyższej premii za wynagrodzenie za pracę może przemawiać to, iż premię tę otrzymuje pracownik w związku z uzyskaniem przez przedsiębiorstwo efektów ekonomicznych. Gdyby podzielić przytoczone sugestie Sądu Pracy i odmówić premii za oszczędne zużycie paliw charakteru wynagrodzenia za pracę, wówczas konsekwencją takiego założenia musiałoby być przyjęcie poglądu, że omawiana uchwała nr 102 nadal obowiązuje, ponieważ ustawa z dnia 26 lutego 1982 r., jak również uchwała nr 135 upoważniły przedsiębiorstwa państwowe do samodzielnego określania wysokości i form wynagrodzeń za pracę, a nie innych należności wypłacanych przez przedsiębiorstwa.Wbrew jednak wysuniętym przez Sąd Pracy sugestiom premia za oszczędne zużycie paliw, przewidziana w uchwale nr 102, ma charakter wynagrodzenia za pracę. Za takim poglądem przemawia przede wszystkim to, że - oprócz wynagrodzenia zasadniczego - każda należność premiowa, w tym również premia za oszczędne zużycie paliw, stanowi element wynagrodzenia za pracę, które - jak wiadomo - w obowiązującym systemie płacowym składa się z szeregu składników, takich jak np. wynagrodzenie zasadnicze, różnego rodzaju premie, dodatki stażowe. Uznaniu premii za oszczędne zużycie paliw za wynagrodzenie za pracę nie stoi na przeszkodzie podniesiony przez Sąd Pracy argument, iż premię tę otrzymuje pracownik w związku z uzyskaniem przez przedsiębiorstwo efektów ekonomicznych. Nie można bowiem nie dostrzegać, iż wspomniane efekty ekonomiczne osiągane są przez przedsiębiorstwo dzięki pracy kierowcy, który, wykonując powierzone mu obowiązki, korzysta z paliw w sposób oszczędny.Ponadto osiąganie przez przedsiębiorstwo efektów ekonomicznych występuje również w razie wynagradzania pracownika płacą zasadniczą. Każda bowiem praca świadczona przez pracownika w produkcji czy w usługach - bez względu na system jego wynagrodzenia - powinna dawać zakładowi pracy korzyści ekonomiczne.Dlatego też premię za oszczędne zużycie paliw należy zaliczyć do "wydatków pieniężnych poniesionych bezpośrednio przez przedsiębiorstwo na opłacanie pracy wykonywanej przez osoby fizyczne na jego rzecz", o czym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. Przytoczone stanowisko potwierdza ust. 2 art. 12, który wymienia należności nie zaliczane do wynagrodzenia za pracę. Wśród tych wyłączeń ust. 2 art. 12 wymienia wypłaty wynagrodzenia dokonywane pracownikom ze środków ubezpieczenia społecznego, od których pobiera się podatek dochodowy, obrotowy lub gruntowy, świadczenia rzeczowe wynikające z przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ekwiwalent pieniężny za zużyte przy wykonywaniu pracy narzędzia i materiały stanowiące własność wykonawcy oraz inne wypłaty określone przez Radę Ministrów w odrębnych przepisach.Odrębny charakter należności wymienionych w ust. 2 art. 12, a zwłaszcza posłużenie się określeniem "inne wypłaty określone przez Radę Ministrów w odrębnych przepisach" (pkt 5 ust. 2 art. 12), a nie określeniem "inne wynagrodzenia określone przez Radę Ministrów", świadczy o tym, że wspomniane wypłaty różnią się w sposób istotny od premii za oszczędne zużycie paliw, która - w odróżnieniu od tych wypłat - stanowi jeden z elementów wynagrodzenia za pracę.Jeżeli więc zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. przedsiębiorstwo państwowe zostało upoważnione do samodzielnego ustalania form wynagrodzenia za pracę, a jedną z form tego wynagrodzenia jest wynagrodzenie premiowe, w tym również premia za oszczędne zużycie paliw, przeto należy przyjąć, iż postanowienie § 2 ust. 5 uchwały nr 102 nie może obowiązywać od daty wejścia w życie ustawy z dnia 26 lutego 1982 r., tj. od dnia 1.VII.1982 r., bez potrzeby jego wyraźnego uchylenia. Wynika stąd, że od daty wejścia w życie ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. rozliczenia premiowe z tytułu oszczędnego zużycia paliw nie następują na podstawie zasad przewidzianych w § 2 ust. 5 uchwały nr 102, przyznaniu oraz wysokości tej premii decyduje samodzielnie przedsiębiorstwo państwowe w ramach posiadanych przez nie środków finansowych.Dotychczasowe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że pod rządem ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) oraz uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M.P. Nr 17, poz. 138) przepis § 2 ust. 5 uchwały nr 102 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad premiowania kierowców pojazdów samochodowych i ich pomocników za oszczędne zużycie paliw płynnych (M.P. Nr 16, poz. 101) nie obowiązuje.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.