III PZP 83/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: S. Perestaj, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Meblarskiej Spółdzielni Pracy w P. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 26 listopada 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy roszczenie byłego członka spółdzielni pracy o udział w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków na zwiększenie ich udziałów jest sprawą ze stosunku pracy lub związaną ze stosunkiem pracy?W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie pierwsze - czy rozpoznanie takiej sprawy przez sąd pracy pierwszej instancji jest dotknięte nieważnością i skutkuje zniesienie postępowania?"podjął następującą uchwałę:Roszczenie byłego członka spółdzielni pracy o udział w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków na zwiększenie ich udziałów jest sprawą ze stosunku pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c.Uzasadnienie faktycznePowód po bliższym oznaczeniu swojego roszczenia wniósł o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni kwoty 36.377 zł z tytułu nadwyżki bilansowej za 1985 r. Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim -Wydział Pracy wyrokiem z dnia 4 września 1986 r. uwzględnił powództwo, a rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach i wynikających z nich wnioskach.Powód był członkiem pozwanej Spółdzielni do dnia 31 października 1985 r. i pracował jako stolarz maszynowy w tej Spółdzielni od dnia 24 października 1985 r.W dniu 13 kwietnia 1986 r. walne zgromadzenie członków pozwanej Spółdzielni podjęło uchwałę nr 3 w sprawie podziału czystej nadwyżki bilansowej za 1985 r. przeznaczając m.in. na wypłaty dla członków Spółdzielni z tytułu wkładu pracy kwotę 652.209 zł oraz kwotę 2.057.782 zł na zwiększenie udziałów członków pozostających w stosunku pracy w dniu 13 kwietnia 1986 r.Powód w tej dacie nie był już członkiem pozwanej Spółdzielni i dlatego otrzymał tylko udział w części nadwyżki bilansowej z tytułu wkładu pracy, nie otrzymał natomiast udziału w tej nadwyżce, która została przeznaczona na zwiększenie funduszu udziałowego członków, gdyż w dacie podjęcia uchwały nie pozostawał w spółdzielczym stosunku pracy.Zdaniem Sądu, powód będąc pracownikiem i członkiem pozwanej Spółdzielni w 1985 r. przez swoją pracę przyczynił się do osiągnięcia nadwyżki bilansowej przez Spółdzielnię i dlatego jego roszczenie jest uzasadnione.W rewizji od powyższego wyroku pozwana Spółdzielnia wnosząc o zmianę wyroku i oddalenie powództwa podniosła m.in. zarzut nieważności postępowania polegający na rozpoznaniu sprawy przez sąd rzeczowo niewłaściwy.W związku z rewizją pozwanej Spółdzielni Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie nasunęły się poważne wątpliwości prawne, które znalazły wyraz w pytaniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneUdzielając na powyższe pytanie odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 183 prawa spółdzielczego ma treść następującą:"§ 1 Za pracę w spółdzielni członek spółdzielni otrzymuje wynagrodzenie, na które składa się wynagrodzenie bieżące i odpowiedni do wkładu pracy udział w części nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków.§ 2 Wynagrodzenie bieżące członka i jego udział w nadwyżce bilansowej korzystają z ochrony, jaką prawo zapewnia wynagrodzeniu pracownika."Z art. 183 prawa spółdzielczego wynika, że udział w części nadwyżki bilansowej jest oprócz wynagrodzenia bieżącego świadczeniem za pracę i obie te należności korzystają z takiej samej ochrony, jaką prawo zapewnia wynagrodzeniu pracownika.Udział w czystej nadwyżce bilansowej zatem jest częścią wynagrodzenia przysługującego byłemu członkowi spółdzielni pracy z tytułu jego zatrudnienia w tej spółdzielni. Roszczenie o pozbawienie go udziału za okres, w którym łączył go ze spółdzielnią jako jej członka spółdzielczy stosunek pracy, jest sprawą ze stosunku pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c., gdyż wynika ono z tego stosunku, nie zaś z samego stosunku członkostwa. Ponieważ udział w nadwyżce bilansowej stanowi element przysługującego byłemu członkowi wynagrodzenia z tytułu pracy w spółdzielni, właściwym do rozstrzygnięcia tego sporu w pierwszej instancji, wbrew odmiennemu stanowisku zawartemu w rewizji pozwanej Spółdzielni, był z mocy art. 262 § 1 pkt 1 k.p. sąd pracy stanowiący odrębną jednostkę organizacyjną sądu rejonowego.Jak już podkreślono, prawo do udziału w nadwyżce bilansowej spółdzielni jest elementem łączącego członka i spółdzielnię spółdzielczego stosunku pracy, nie wynika zaś z samego stosunku członkostwa.Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie zawarta w uzasadnieniu pytania prawnego, czy roszczenie powoda nie traci takiego charakteru w związku z tym, że chodzi o część nadwyżki bilansowej przeznaczonej do podziału między członków na zwiększenie udziałów tych członków, którzy pozostawali w stosunku pracy w dacie podjęcia uchwały przez walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni - nie uwzględnia okoliczności, że odpisy na udziały członkowskie przyznane przez pozwaną Spółdzielnię na podstawie uchwały walnego zgromadzenia z dnia 13 kwietnia 1986 r. pochodzą z czystego zysku tej Spółdzielni wypracowanego w 1985 r., a zatem stanowią część nadwyżki bilansowej w rozumieniu § 66 statutu Spółdzielni i art. 183 § 1 prawa spółdzielczego. Rozpoznając rewizję pozwanej Spółdzielni Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze treść przepisu § 68 ust. 1 statutu Spółdzielni, który wskazuje, w jakich przypadkach walne zgromadzenie może pozbawić członka udziału w nadwyżce bilansowej w całości lub w części.Zgodnie zaś z art. 42 prawa spółdzielczego uchwała walnego zgromadzenia przeznaczająca część nadwyżki bilansowej na udziały członkowskie obowiązuje wszystkich członków danej spółdzielni, nie obowiązuje natomiast osób, które w dacie podjęcia uchwały w tym przedmiocie przez walne zgromadzenie nie były już członkami tej spółdzielni. Nie może więc taka uchwała pozbawiać osoby nie będącej członkiem spółdzielni, roszczeń przysługujących tej osobie od spółdzielni. Odpowiedź na pierwsze pytanie stanowi również rozstrzygnięcie problemów podniesionych alternatywnie w drugim pytaniu.Powyższe argumenty przemawiają za udzieleniem odpowiedzi jak w sentencji uchwały.