III UZP 3/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Mariana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy prawomocne orzeczenie zakładowej komisji rozjemczej ustalające, że zawał mięśnia sercowego jest wypadkiem przy pracy, wiąże Zakład Ubezpieczeń Społecznych?uchwalił: Prawomocne orzeczenie komisji rozjemczej, ustalające, że pracownik uległ wypadkowi przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 20, poz. 105), wiąże Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadnienie faktyczneIPrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Zakładowa Komisja Rozjemcza przy zakładzie pracy zatrudniającym wnioskodawcę prawomocnym orzeczeniem z dnia 22.IV.1977 r. uznała, że doznany przez niego w dniu 26.V.1976 r. zawał mięśnia sercowego jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 1977 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych natomiast odmówił wnioskodawcy przyznania mu inwalidzkiej renty wypadkowej, ponieważ orzeczeniem Wojewódzkiej KIZ wnioskodawca został zaliczony do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do którego wnioskodawca się odwołał, przeprowadził postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia okoliczności i przyczyn wypadku i na podstawie jego wyników, w szczególności mając na uwadze opinie biegłych sądowych, doszedł do wniosku, że okoliczności, w jakich doszło do zawału mięśnia sercowego u wnioskodawcy, nie dają podstaw do uznania tego zdarzenia za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy wypadkowej.W tym stanie rzeczy zrodziła się u Okręgowego Sądu Pracy wątpliwość, czy prawomocne orzeczenie komisji rozjemczej, nietrafnie uznające określone zdarzenie za wypadek przy pracy, wiąże organ rentowy nie będący stroną w postępowaniu przed zakładową komisją rozjemczą.IIZasady i tryb ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. (Dz. U. Nr 47, poz. 287; zm.: Dz. U. z 1975 r. Nr 33, poz. 179), wydanym na podstawie art. 231 k.p. Zgodnie z tymi zasadami odpowiedni zespół na podstawie poczynionych przez siebie ustaleń sporządza protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, zawierający dane dotyczące rodzaju wypadku, dokładny opis okoliczności i opis przebiegu wypadku, stwierdzenie, czy wypadek jest wypadkiem przy pracy lub wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy, lub też że dane zdarzenie nie jest wypadkiem przy pracy, a także stwierdzenie, czy zachodzą okoliczności mogące mieć wpływ na ograniczenie prawa pracownika do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy. Stosownie do wspomnianych zasad pierwszej weryfikacji protokołu powypadkowego dokonuje kierownik zakładu pracy lub kierownik jednostki nadrzędnej przez jego zatwierdzenie. Inicjatywa następnej weryfikacji należy do poszkodowanego, który może wystąpić do właściwej komisji rozjemczej, jeżeli kwestionuje prawidłowość ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, mając interes prawny w zmianie tych ustaleń.Również ponowne postępowanie ustalające może toczyć się z inicjatywy ZUS w razie oczywistej bezpodstawności - według jego oceny - dokonanych w protokole powypadkowym ustaleń, o czym ZUS zawiadamia kierownika jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy. Nie wszczyna się jednak ponownego postępowania, mimo zawiadomienia przez ZUS o bezpodstawności ustaleń protokołu powypadkowego, jeżeli okoliczności i przyczyny wypadku zostały ustalone przez komisję rozjemczą albo przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, albo jeżeli ustalenia te są przedmiotem postępowania przed tymi organami.Powyższe zasady, szczegółowo omówione w § 16 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w brzmieniu ustalonym przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179 z późn. zm.), wskazują na wiążącą moc skutków materialnoprawnych orzeczenia komisji rozjemczej w przedmiocie zakwalifikowania danego zdarzenia jako wypadku przy pracy.Orzeczenie komisji rozjemczej zapadłe na skutek wniosku poszkodowanego kwestionującego prawidłowość ustaleń protokołu powypadkowego albo zapadłe w związku z rozpoznawaniem wniosku o świadczenia od zakładu pracy z tytułu wypadku przy pracy, gdy rozstrzyga w swej treści o kwalifikacji prawnej zdarzenia jako wypadku przy pracy jest orzeczeniem ustalającym, wydanym przez właściwy organ. Jako orzeczenie wydane przez powołany do tego organ, wywiera skutek nie tylko wobec stron toczącego się postępowania, w wyniku którego ono zapadło, ale także w stosunku do innych organów, nie wyłączając organów rentowych. Przepis art. 366 k.p.c. w omawianym zakresie nie ma nawet odpowiedniego zastosowania.IIIWskazane prawomocne orzeczenie komisji rozjemczej, ustalające w swej treści, że dane zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, jest podstawą do sporządzenia przez zakład pracy protokołu powypadkowego, albo - gdy protokół taki był sporządzony - do jego zweryfikowania. Sporządzony w następstwie orzeczenia komisji rozjemczej protokół powypadkowy jest dla organu rentowego miarodajnym tytułem do świadczeń z ubezpieczenia społecznego przysługujących pracownikowi poszkodowanemu w wyniku wypadku przy pracy. Organ rentowy natomiast, mimo wiążącego dlań charakteru orzeczenia komisji rozjemczej co do zakwalifikowania zdarzenia jako wypadku przy pracy, władny jest samodzielnie dokonywać ustaleń w zakresie, w którym jest rzeczowo właściwy, to jest w przedmiocie istnienia lub nieistnienia następstw tego wypadku w postaci inwalidztwa oraz stopnia tego inwalidztwa.Trafnie zwraca uwagę Centralna Rada Związków Zawodowych, której pogląd jest zbieżny z zajętym tu stanowiskiem, że uznanie, iż orzeczenie komisji rozjemczej, zawierające rozstrzygnięcie ustalające charakter zdarzenia jako wypadku przy pracy, wiąże jedynie stronę postępowania rozjemczego, mogłoby prowadzić do społecznie niepożądanej sytuacji, w której dokonywane w postępowaniu rozjemczym i w postępowaniu przed organem rentowym ustalenia, jak i ocena prawna w zakresie zagadnienia, czy zaistniał wypadek przy pracy, byłyby rozbieżne.Różny charakter prawny świadczeń przysługujących poszkodowanemu z tytułu wypadku przy pracy i odrębność trybu postępowania o uzyskanie tych świadczeń nie mogą mieć decydującego znaczenia przy rozważaniu mocy orzeczenia komisji rozjemczej w zakresie tu rozpoznawanym. Źródłem bowiem zarówno odszkodowawczych, jak i ubezpieczeniowych świadczeń przysługujących poszkodowanemu w następstwie wypadku przy pracy jest jedno zdarzenie, którego ocena z pozycji świadczeń powypadkowych, niezależnie od podmiotu, który jest obowiązany do spełnienia tych świadczeń, nie może być bez naruszenia ładu prawnego rozbieżna.Z wyżej przeto przedstawionych przesłanek jurydycznych, jak i społeczno-prawnych należało na przedstawione pytanie prawne udzielić odpowiedzi twierdzącej.