V PZP 2/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek (współsprawozdawca), W. Formański, J. Knap, S. Rejman, J. Wasilewski (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL K. Soboty, po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych, rozpoznawszy na posiedzeniu niejawnym wniosek Prokuratora Generalnego PRL, skierowany przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy dopuszczalne jest wniesienie na podstawie art. 275 kodeksu pracy rewizji nadzwyczajnej od orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej, jeżeli 6-miesięczny termin przewidziany w art. 13 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35) upłynął przed dniem 1 stycznia 1975 r.?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następująca zasadę prawną:Przepisy kodeksu pracy o rewizji nadzwyczajnej mają zastosowanie również do orzeczeń zakładowych komisji rozjemczych, które stały się prawomocne przed wejściem w życie kodeksu pracy. Wniesienie rewizji nadzwyczajnej od orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej jest dopuszczalne, chociażby przed dniem 1 stycznia 1975 r. upłynął 6-miesięczny termin przewidziany w art. 13 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35). Niedopuszczalna jest natomiast rewizja nadzwyczajna w interesie samej strony od orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej nie uchylonego przez Centralną Radę Związków Zawodowych mimo zaskarżenia go w trybie art. 13 cyt. dekretu. Uzasadnienie faktyczneOd orzeczeń komisji rozjemczych przed wejściem w życie kodeksu pracy nie przysługiwała rewizja nadzwyczajna. Prawomocne orzeczenia tych organów mogły być na podstawie art. 13 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych zaskarżone przez Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej do Centralnej Rady Związków Zawodowych.Skarga - jako środek służący do zaskarżenia prawomocnych orzeczeń komisji rozjemczych - spełnia podobną funkcję do tej, jaka w postępowaniu sądowym przypada rewizji nadzwyczajnej.Obie te instytucje zostały ustanowione w celu umożliwienia korektury prawomocnych orzeczeń, wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Kodeks pracy wprowadził zmianę w przedmiocie zaskarżalności prawomocnych orzeczeń komisji rozjemczych. Na podstawie art. 275 k.p. od orzeczeń tych może być wniesiona rewizja nadzwyczajna do Sądu Najwyższego.Stosowanie w czasie przepisów kodeksu pracy o postępowaniu regulują art. XIX-XXI przep. wprow. k.p. Z przepisów tych wynika, że o tym, czy stosuje się prawo dawniej obowiązujące, czy też kodeks pracy, decyduje - poza wyjątkiem unormowanym w art. XXI § 1 przep. wprow. k.p. - data dokonania czynności. Przepisy kodeksu pracy mają zastosowanie do wszelkich czynności dokonanych po dniu 31 grudnia 1974 r. Według przepisów kodeksu pracy będzie się też toczyć postępowanie odwoławcze, chociażby orzeczenie zakładowej komisji rozjemczej, kończące postępowanie, zapadło przed dniem 1 stycznia 1975 r. (art. XIX przep. wprow. k.p.). Użyte w ustawie zwrot "postępowanie odwoławcze" oznacza nie tylko postępowanie spowodowane wniesieniem zwykłych środków zaskarżenia, lecz także postępowanie wszczęte na skutek rewizji nadzwyczajnej. Za taką wykładnią art. XIX § 3 przep. wprow. k.p. przemawia brak odrębnego unormowania czasowego stosowania przepisów kodeksu pracy w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej oraz wyrażona w przepisach przejściowych ustawy wprowadzającej kodeks pracy wola ustawodawcy rozpatrywania sporów pracowniczych od dnia 1 stycznia 1975 r. według przepisów tego kodeksu, niezależnie od stanu sprawy wcześniej wszczętej. Konsekwencją tych założeń ustawowych było zniesienie z dniem wejścia w życie kodeksu pracy uprawnień organów związkowych do rozpoznawania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy.Uchylenie z tym dniem przepisów dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (art. IV § 1 pkt 12 przep. wprow. k.p.) spowodowało, że od dnia 1 stycznia 1975 r. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - ze względu na brak podstawy prawnej - nie może zaskarżyć prawomocnego orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej do Centralnej Rady Związków Zawodowych, chociażby zostało ono wydane w okresie obowiązywania tego dekretu. Uznanie zaś, że rewizja nadzwyczajna jest dopuszczalna tylko od orzeczeń komisji rozjemczych wydanych po wejściu w życie kodeksu pracy, doprowadziłoby do nieuzasadnionej i nie odpowiadającej intencjom ustawodawcy przejściowej luki w możliwości zaskarżenia tych orzeczeń, które uprawomocniły się w okresie bezpośrednio poprzedzającym wejście w życie tego kodeksu. Nie można też uznać, że art. 275 k.p. dotyczy jedynie orzeczeń komisji rozjemczych powołanych przez kodeks pracy, ponieważ ustawodawca w art. XIX § 1 przep. wprow. k.p. potraktował poprzednio istniejące zakładowe komisje rozjemcze jako zakładowe komisje rozjemcze w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. W wyniku przytoczonych rozważań należy stwierdzić, że przepisy kodeksu pracy o rewizji nadzwyczajnej stosuje się również do prawomocnych orzeczeń zakładowych komisji rozjemczych, wydanych przed wejściem w życie tego kodeksu.Rewizja nadzwyczajna od tych orzeczeń jest dopuszczalna mimo upływu 6-miesięcznego terminu, przewidzianego w art. 13 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych. Przepis ten z dniem 1 stycznia 1975 r. utracił moc obowiązującą, natomiast ani kodeks pracy, ani kodeks postępowania cywilnego, odpowiednio stosowany z mocy art. 277 § 2 k.p., nie ograniczają dopuszczalności wniesienia rewizji nadzwyczajnej żadnym terminem. Upływ czasu między uprawomocnieniem się orzeczenia a wniesieniem rewizji nadzwyczajnej wpływa jedynie w określonych wypadkach na skuteczność zaskarżenia (art. 421 § 2 k.p.c.). Nie ma też podstaw prawnych do uznania, że art. 13 cyt. dekretu stosuje się w tych wypadkach, gdy 6-miesięczny termin upłynął przed dniem 1 stycznia 1975 r. Z mocy art. XIX § 3 przep. wprow. k.p. tylko czynności dokonane przed wejściem w życie kodeksu pracy są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym. Upływ terminu do zaskarżenia orzeczenia nie jest "czynnością dokonaną", a zatem unormowanie zawarte w art. XIX § 3 przep. wprow. k.p. nie dotyczy tego zdarzenia. Nie można więc w okresie obowiązywania kodeksu pracy oceniać skutków niezachowania terminu do wniesienia rewizji nadzwyczajnej na podstawie uchylonych przepisów, dotyczących skargi od prawomocnego orzeczenia komisji rozjemczej.Według poprzednio obowiązujących przepisów skarga z art. 13 cyt. dekretu była jedynym prawnym środkiem zaskarżenia prawomocnego orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej. Wniesienie tej skargi i jej rozpoznanie przez Centralną Radę Związków Zawodowych są to czynności odpowiadające przepisom dotychczasowym. Są one zatem skuteczne z mocy art. XIX § 3 przep. wprow. k.p. Przy założeniu, że skarga z art. 13 cyt. dekretu i rewizja nadzwyczajna spełniały podobne funkcje, odpowiednie zastosowanie art. 417 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. prowadzi do wniosku, iż niedopuszczalna jest rewizja nadzwyczajna w interesie tej samej strony od prawomocnego orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej, które mimo zaskarżenia na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów nie zostało uchylone przez Centralną Radę Związków Zawodowych. Natomiast w razie uchylenia takiego orzeczenia dalsze postępowanie będzie się toczyć stosownie do treści art. XIX § 2 i 3 przep. wprow. k.p. Od wydanego ponownie prawomocnego orzeczenia przysługuje rewizja nadzwyczajna na zasadach określonych w art. 275 i nast. k.p.